طرح مرکز تولید، انجماد و نگهداری اسپرم دام

اسپرم یک محصول راهبردی در صنعت دامپروری محسوب می¬شود و نگهداری از این ماده ژنتیکی و انتقال آن مستلزم وجود یک محیط مناسب است. مراکز گوناگونی در داخل و خارج از کشور مشغول انجام عملیات اصلاحی بر روی نژاد‌های گوناگون هستند و محصول قابل‌عرضه این عملیات اصلاحی یا به صورت دام اصلاح¬نژاد شده و یا به صورت اسپرم منجمد وارد بازار می¬گردد. البته به دلیل سهل بودن حمل ‌و نقل اسپرم نسبت به دام زنده، تجارت این ماده نسبت به دام زنده از عمومیت بیشتری برخوردار است.

ضوابط و مقررات تاسیس و بهره برداری مراکز تولید ، انجماد و نگهداری اسپرم دام

ماده 1- هدف از تدوین این دستورالعمل تعیین و اعمال شرایط و ضوابط فنی و بهداشتی مراکز تولید ، انجماد و نگهداری اسپرم دام است.
تبصره : منظور از دام در این دستورالعمل گوسفند,  بز می باشد.
ماده 2- دامنه کاربرد این دستورالعمل در مراکز تولید ، انجماد و نگهداری اسپرم دام بمنظور صدور و تمدید تاسیس و بهره برداری کاربرد دارد.

ماده 3- محل و موقعیت مرکز باید دارای شرایط زیر باشد:

1-حریم بهداشتی براساس دستورالعمل ضوابط و معیارهای حریم بهداشتی مراکز تولید ، انجماد و نگهداری اسپرم دام (موضوع ابلاغیه شماره 30617/020 مورخ 2/10/1391 وزیر محترم جهاد کشاورزی ) رعایت شود.
2-در معرض حوادث طبیعی از جمله سیل، طوفان های موسمی و آبرفت ها نباشد .
3- عدم استقرار در مسیر جاده های پر تردد و مسیر کوچ عشایر
ماده 4 – ظرفیت مرکز با توجه به درخواست و طرح و نقشه ارائه شده از سوی متقاضی توسط اداره کل تعیین می شود .

تبصره 1: حداقل ظرفیت مرکز برحسب دام نر در مرحله تولید به شرح ذیل می باشد

گوسفند و بز 50 راس
گاو و گاومیش 20 راس
اسب و شتر 10 راس
و حداکثر آن براساس امکانات و تجهیزات مندرج در این دستورالعمل محاسبه و تعیین می شود .
تبصره 2 : حداقل میزان تولید اسپرم به ازای هر راس گوسفند و بز 2000 دز ؛ گاو 10000 دز ؛ گاومیش 2000 دز ؛ اسب 1500 دز و شتر 500 دز در سال ، در نظر گرفته می شود.
ماده 5- حداقل مساحت مورد نیاز برای جایگاه انفرادی دام به شرح جدول زیر محاسبه می شود .

جدول 1: مساحت لازم برای قسمت مسقف و غیر مسقف به ازاء هر راس دام

جدول 2: مساحت لازم برای هر بخش به ازاء 20 راس

حداقل 80% مساحت فوق برای ظرفیت 10 راس لحاظ می گردد.
به ازای هر متر مربع فضای مسقف 25/1 متر مربع مشاعات و فضای باز در نظر گرفته شود.
ماده 6- رعایت حریم بهداشتی با اماکن دامی و صنایع وابسته به دام ، عوارض تاسیساتی (صنایع ، جاده ، راه آهن ، فرودگاه ، و خطوط انتقال و توزیع نیروی برق ) و سکونت گاوها براساس دستورالعمل ضوابط و معیارهای حریم بهداشتی مراکز تولید ، انجماد و نگهداری اسپرم دام (موضوع ابلاغیه شماره 30617/20 مورخ 2/10/1391 وزیر محترم جهاد کشاورزی )، الزامی است . (ضمیمه شماره یک این دستورالعمل)

ماده 7- طرح و نقشه ساختمان ، تاسیسات و مشخصات تجهیزات باید توسط متقاضی متناسب با ظرفیت و براساس اصول GMP (عملیات صحیح تولید) ، GHP ( عملیات صحیح پرورش ) و امنیت زیستی به نحوی تهیه و ارائه شود که علاوه بر تامین میزان فضاهای لازم ، شامل تاسیسات اصلی و جنبی به شرح زیر باشند :

جایگاه نگهداری دام های نر
جایگاه مخصوص اسپرم گیری (جایگاه پرش دام)
ایستگاه قرنطینه
آزمایشگاه
محل نگهداری و ذخیره اسپرم
جایگاه معاینه دام
انبار نگهداری علوفه و خوراک دام

ماده 8- جایگاه نگهداری دام های نر

الف ) دارای بخش های زیر باشد :
پرورشگاه ( از زمان خروج از قرنطینه تا آمادگی تولید) 5/2 در 4 متر مجموعا 10 مترمربع به ازای هر راس
محل نگهداری دام های نر مولد ( به صورت انفرادی ) 5/3 در 4 متر مجموعا 14 مترمربع به ازای هر راس
محل نگهداری دام های نر تحت مراقبت بهداشتی 1 متر مربع به ازای هر راس
ب) دارای امکانات و شرایط زیر باشد :
کف جایگاه بایستی با مصالح مناسب به نحوی ساخته شود که محکم و مقاوم ، قابل شستشو و ضدعفونی و شعله دادن بوده ، لغزنده نباشد و دارای شیب و سیستم جمع آوری و دفع فاضلاب مناسب باشد بطوری که از زاکد ماندن پساب و فضولات دام در محوطه جلوگیری شود .
سقف جایگاه بایستی از مصالح مقاوم در مقابل گرما ، سرما، رطوبت و باد و قابل شستشو و ضدعفونی باشد.
دیوار جایگاه بایستی از مصالح مقاوم و قابل شستشو و ضدعفونی و شعله دادن ، ساخته شده باشد.
با نصب نرده یا دیوار از سایر تاسیسات بطور فیزیکی جداسازی شود .
از نور طبیعی کافی برخوردار باشد.
آخورها و آبشخورها باید قابل شستشو و ضدعفونی شدن و فاقد لبه تیز باشند.
تبصره : نگهداری دام ماده و هرگونه دام دیگر در جایگاه نگهداری دام های نر ، ممنوع می باشد.

ماده 9 – جایگاه مخصوص اسپرم گیری (جایگاه پرش دام )

الف) دارای بخش های زیر باشد :
فضای مسقف به ابعاد حداقل 10×10 متر مربع جهت دام سنگین (گاو و گاومیش ، شتر و اسب) و 5×5 متر مربع برای دام سبک (گوسفند و بز)
نرده کشی مناسب و امکانات بستن دام (خرک دام )
مکان مقید نمودن دام نر و آماده سازی قبل از اسپرم گیری
ب) دارای شرایط زیر باشد :
دویار ، سقف و کف و نور مطابق شرایط مندرج در بند ب ماده 8 این دستورالعمل .
ایجاد پوشش مناسب کف جایگاه از جنس ماسه بادی (یا مواد مشابه بدون خاک) و یا لاستیک های مخصوص به منظور کاهش فشار روی سم .
نور طبیعی کافی و تهویه مناسب

ماده 10 ) بمنظور نگهداری و اعمال ضوابط قرنطینه ای بر روی دام های وارد شده ، مرکز باید دارای مکانی به عنوان قرنطینه باشد ، قرنطیه

ظرفیتی معادل 20 درصد ظرفیت مرکز داشته باشد ، مشروط به این که کمتر از 50 درصد ظرفیت های تعیین شده در ماده 4 این دستورالعمل نباشد.
دراای جایگاه انفرادی برای نگهداری دام ها ، با زیر بنای معادل 60 درصد حداقل مساحت در نظر گرفته شده به ازای هر راس در جدول ماده 5 این دستورالعمل باشد
کلیه شرایط مندرج در ماده 8 این دستورالعمل را داشته باشد.
در منتهی الیه مرکز به گونه ای استقرار یابد که جهت وزش باد غالب به سمت مرکز نبوده و حتی الامکان در دورترین نقطه از انبار خوراک باشد.
دارای درب ورودی ، رختکن و سرویس بهداشتی اختصاصی (از فضای خارج از مرکز برای دام و کارکنان) باشد
دراای کارکنان ، وسایل و تجهیزات اختصاصی و کاملا مجزا از سایر تاسیسات اصلی و جانبی مرکز باشد.

ماده 11 ) آزمایشگاه فرآوری اسپرم

به ازای هر راس 4 مترمربع
به ازای هر 10 راس افزایش حداقل 10 درصد به مساحت کل افزوده شود.
مجزا از جایگاه نگهداری دام های نر و دارای بخش های جداگانه و اختصاصی شامل :
محل شستشو جهت تمیز نمودن و آماده سازی واژن های مصنوعی
ارزیابی و فرآوری اسپرم
محل ذخیره اسپرم
رختکن(شامل دوش) و درب ورودی اختصاصی
2.ساختمان آزمایشگاه باید نحوی ساخته شده باشد که دیوارها و کف آن قابلیت تمیز شدن و ضدعفونی کردن را داشته باشد.
3.بمنظور به حداقل رساندن جابجائی هوا در محیط آزمایشگاه ، تعبیه دریچه ای بین اتاق جمع آوری اسپرم بمنظور انتقال نمونه اسپرم جمع آوری شده به ازمایشگاه ضروری است.

ماده 12 – جایگاه معاینه دام

الف ) دارای بخش های زیر باشد :
1.مکان مسقف به ابعاد حداقل 5X4  متر مربع جهت دام سنگین ( گاو و گاومیش ، شتر و اسب) و 4X3 متر مربع برای دام                سبک (گوسفند و بز)
2.مکان مقید کردن دام
ب) دارای شرایط زیر باشد:
1.دیوار ، سقف و کف باید شرایط مندرج در بند ب مانده 8 این دستورالعمل را دارا باشند .
2.نور طبیعی کافی و تهویه مناسب

ماده 13 –انبار نگهداری علوفه و خوراک دام باید در نزدیکی درب ورودی مرکز و به گونه ای ساخته شود که درب تخلیه آن به خارج از محوطه مرکز بوده و حداقل تردد پرسنل را داشته باشد و دارای امکانات زیر باشد:

1.کنترل رطوبت ، دما و جلوگیری از ورود جوندگان و حشرات موذی
2.تهویه مناسب
3.پالت ( محکم ، مناسب و قابل شستشو و ضدعفونی ) جهت نگهداری خوراک
4.وسایل توزین و توزیع غذا
5.درب قابل کنترل برای جلوگیری از تردد افراد متفرقه بع انبار
6.کف و دیواره  قابل شستشو و ضدعفونی

ماده 14 – مرکز باید با دیوارها و یا فنس  به طور کامل محصور شود و از ورود افراد متفرقه و حیوانات جلوگیری شود .

تبصره : در صورت نگهداری شگ نگهبان ، بایستی سلامت آن توسط مسئول فنی و بهداشتی مرکز تائید شده باشد .
ماده 15 – تاسیسات جانبی ( شامل ساختمان اداری ، نگهبانی ، موتورخانه ، انبارها، سرویس های بهداشتی ، رختکن ، پارکینگ ، فضای سبز ، راه های دسترسی ، مکان های رفاهی (محل استراحت کارکنان ، سالن عذا خوری ، اشپزخانه و نمازخانه ) و دفتر دامپزشکی باید در محل های مناسب نزدیک به درب ورودی احداث شوند . (حداقل 100 متر مربع به ازاء بیست راس دام مولد اسپرم)
ماده 16-رختکن و دوش (با کوریدور یک طرفه ) و روشویی باید در مبدا ورودی به مرکز بوده و مجهز به آب سرد و گرم و امکانات مربوط ( لباس های مخصوص و چکمه جهت پرسنل) باشد.
ماده 17-احداث انبار لوازم بمنظور نگهداری لوازم جنبی مرکز الزامی است. این انبار باید داراری قفسه های اختصاصی و یا امکانات لازم برای نگهداری دارو ، مواد شیمیایی ، سموم و ضدعفونی کننده های مجاز، به صورت کاملا مجزا باشد.
ماده 18- مرکز باید نیروی برق مورد نیاز خود را از شبکه سراسری و یا ژنراتور اختصاصی حداقل برابر با ظرفیت مورد نیاز تامین نماید.
ماده 20- مرکز بایستی دارای کوره لاشه سوز یا چاه تلفات برای معدم کردن تلفات در دورترین نقطه مرکز به سمت درب ورود و خروج و یا امکانات لازم برای انتقال بهداشتی ضایعات به مراکز مجاز باشد.
ماده 21- برای تامین آب شیرین با فشار مناسب جهت مصارف عمومی پرسنل باید یک منبع ذخیره آب برای این منظور در نظر گرفته شود .

ماده 22 – متقاضی می تواند نسبت به توزیع و عرضه اسپرم تولیدی با رعایت نکات زیر اقدام نماید :

1.مکانی در منهی الیه مرکز به گونه ای استقرار یابد که جهت وزش باد غالب به سمت مرکز نباشد.
2.دارای درب ورودی اختصاصی (از فضای خارج از مرکز) باشد .
3.دارای کارکنان ، وسایل و تجهیزات اختصاصی و کاملا مجزا از سایر تاسیسات اصلی و جانبی مرکز باشد.
4.ارتباط آن با مرکز صرفاً از طریق دریچه ( جهت تحویل اسپرم تولیدی مرکز) باشد .
تبصره : ورود خریداران و خودروهای مربوطه به مرکز ممنوع است.
ماده 23- کلیه اشخاص حقیقی و حقوقی متقاضی دریافت پروانه بهره برداری ، ملزم به معرفی و استخدام یک نفر دارای دانشنامه معتبر دکترای عمومی دامپزشکی ( ترجیحاً متخصص مامایی یا بیماری های تولید مثلی ) به عنوان مسئول بهداشتی و یک نفر دارای دانشنامه معتبر کارشناس ارشد علوم دامی با گرایش اصلاح نژاد دام به عنوان کارشناس فنی مرکز می باشند.
ماده 34 – این دستورالعمل از زمان ابلاغ لازم الاجرا می باشد و عطف به ماسبق نمی شود. همچنین کلیه ضوابط مغایر با این دستورالعمل از این تاریخ ملغی خواهد بود.

نتیجه

طبق آمار گمرک جمهوری اسلامی ایران قیمت هر کیلو اسپرم به طور متوسط 4000 دلار برآورد می‌شود که بسته به تنوع نژادی ممکن است کمتر یا بیشتر از این قیمت ارزش‌گذاری شود. جالب اینکه یکی از با ارزش‌ترین کالاهای وارداتی کشور در واحد وزن، همین نهاده‌های ژنتیکی است. وضعیت کشور ما در خودکفایی این محصول راهبردی به گونه¬ای است که در طول 10 سال گذشته بر میزان واردات اسپرم افزوده شده است. از طرف دیگر با توجه به اینکه انجماد اسپرم به عنوان یکی از بهترین روش‌ها برای ایجاد بانک ژنی مورد نظر است می‌توان نسبت به ذخیره‌ی ژن‌های برتر نژادهای بومی در معرض خطر انقراض بودن برای طولانی مدت استفاده نمود. همچنین می‌توان با صدور این رقیق‌کننده به دیگر کشورها افزون بر جلوگیری از خروج ارز از کشور، درآمدی را نیز متوجه کشور نمود.

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: