طرح کاشت و پرورش هل

هِل میوه‌ای کوچک به اندازه بند انگشت با پوست تیره و دانه‌های خوشبو است. هل، میوه گیاهی از تیره زنجبیل‌هاست و انواع مختلفی شامل هل سیاه، هل سفید و هل سبز دارد که نوع سبز آن عطر تندتری دارد.
هل یکی از ادویه‌های معطر است که به ‌عنوان ملکه ادویه‌ها شناخته ‌شده است؛ این چاشنی پر طرفدار بعد از زعفران و وانیل یکی از گران‌قیمت‌ترین ادویه‌ها شناخته شده است؛ البته از این ادویه معطر فقط در چای، غذاها و دسرها استفاده نمی‌شود بلکه خواص گیاهی و دارویی آن نیز در طب سنتی اهمیت دارد.
این گیاه به نام الا معرفی شده است. از میوه های هل در صنایع غذایی، شیرینی سازی، نوشابه سازی و صنایع تولید نان استفاده می شود. در چای نیز عنوان طعم دهنده و ضد نفخ استفاده می شود.
در اکثر منابع علمی از این گیاه، به عنوان موادی ضد نفخ، طعم دهنده، تقویت کننده قلب و دستگاه گوارش یاد شده است.
هل علاوه بر عطروطعم بی‌نظیر، دارای خواص و فواید دارویی بسیاری در طب سنتی است. مصارف دارویی و خوراکی این ادویه معطر در کشور ما نیز مانند مناطق دیگر بالا است. از میوه و برگ‌های این گیاه استفاده‌های زیادی می‌شود
این گیاه در حال حاضر در سطوح مختلفی در اکثر کشورهای واقع در شبه جزیره هند کشت می شود. بیش از ۶۰ درصد هل مورد نیاز جهان در کشورهای هند، گواتمالا، تانزانیا و سریلانکا تولید می شود.
هل از نظر طب قدیم ایران گرم و خشک است. مطابق این نظر جویدن دانه‌های هل پس از صرف غذا ضمن کمک به هضم و گوارش بهتر غذا، می‌تواند بوی نامطبوع دهان را نیز خنثی کند. مصرف دم‌کرده آن مفرح، مقوی معده لطیف و بادشکن است. دانه‌های هل خواص گرما بخشی داشته و معده و روده‌ها را تقویت می‌کنند. هل اشتها را تحریک می‌کند و عمل گوارش غذا را بهبود می‌بخشد.
نوشیدن دم کردهٔ داغ آن موجب تسکین کولیت، سوءهاضمه، نفخ، حالت تهوع و بی‌حالی شده و مانع ترشح زیاد اسید معده می‌شود. یکی از خواص ویژه و بسیار ارزشمند هل، جلوگیری از تشکیل خلط در گلو است. از این رو می‌توان آن را به محصولات لبنی و پودینگ‌ها افزود تا اثر شیر را که موجب تشکیل خلط در گلو می‌شود خنثی کرده و به گوارش آن نیز کمک کند. دانه‌های هل خاصیت داروی اکسپکتورانت را دارد و سینوس‌ها و برونش‌ها، بینی و سینه را از خلط و ترشحات اضافی پاک می‌کنند. هل چنان‌که ذکر شد خواص گرمابخش و انرژی زا دارد از این رو به بهبود روحیه و بازیابی انرژی و توان از دست رفته کمک می‌کند، اضطراب و نگرانی را کاهش می‌دهد و در رفع افسردگی مؤثر است. هل همچنین کلیه‌ها را تقویت می‌کند و گفته می‌شود برای درمان شب ادراری کودکان مفید است. البته مصرف زیاد آن تپش قلب را افزایش می‌دهد.

انواع هل

هل سبز:

در طب چینی هل سبز در درمان بیماریهای معده و روده استفاده می شود . دانه های هل خواص ادرارآور دارد.
هل سبز در جنوب شرق آسیا یافت می شود. خواص ویژه ای در درمان طب سنتی دارد، از هل سبز به عنوان دانه یا پودر در صنعت مرباسازی و کمپوت سازی استفاده می شود و در طبخ گوشت سفید هم هل سبز کاربرد دارد.
از دانه های هل به صورت دانه یا کوبیده در چای یا قهوه برای خوشبو کردن آن استفاده می شود . یکی دیگر از ویژه گیهای هل سبز این است که سبب چاق شدن می شود زیرا هل اشتها را افزایش می دهد.
عطر هل سبز از دیگر گونه های آن ( سفید و سیاه ) بیشتر است. هل سبز چاشنی معطریست که در طبخ غذا، پخت نان و شیرینی استفاده می شود.
هندی ها ، پاکستانی ها و جنوب بلوچستان ایران از این دانه گیاهی معطر بیشتر استفاده می کند. شکل هل سبز به صورت غلافهایی کوچک است که درون آن دانه های سیاه رنگ و خوشبو است.
هم دانه و هم غلاف هل سبز عطر و طعم دلپذیری دارد و عاملی برای طعم دادن به غذاهای هندی به حساب می آید. از نوشیدنی هایبسیار مشهور در هند چای هل و زنجبیل است . گیاهیست دارویی که در فرهنگ هندی و پزشکی سنتی چینی کاربرد بسزایی دارد.

هل سیاه:

هل سیاه میوه گیاه است، چند ساله و علفی است. همچنین از خانواده زنجبیلهاست. هل سیاه نامهای دیگری دارد که مهمترین آن هیل غراب و قافله کبار است.
میوه های هل سیاه اول شهریور با قطر 25 تا 50 میلیمتر بوجود می آید که در هر دانه 12 دانه نا منظم قهوه ای رنگ با بویی معطر و مزه ای شیرین دارد.
کشورهایی از جمله هندوستان ، ترکمنستان ، ایران ( شهر کرمان ) بزرگترین تولید کننده هل سیاه هستند .دانه های هل سیاه دارای آنتی اکسیدانهای قدرتمندی هستند، که در درمان بیماریها ماثر هستند.
مطالعات نشان می دهد که هل سیاه سرشار از ترکیبات منحصر به فرد از جمله ترپی نئول ، ترپنین ، فورمیک اسید و استیک اسید است . دانه های هل سیاه بسیار مقوی هستند و نقش پررنگی در ساخت داروها دارد .

هل سفید:

هل سفید هم گیاه علفی و چند ساله است. ساقه های زیر زمینی و منشعب دارد. ساقه های زیرزمینی آن ضخیم و طویل است و ساقه هایه هوایی آن بهم پیچیده به ارتفاع حدود تا 3 متر می رسد.
هل سفید هم از تیره زنجبیلهاست. برگهایی ساده ، متناوب و بیضی شکل دارد. گیاهی بوته ایست با گلهای بوته ای کوچک و سفید رنگ که در مرکز گل رنگ بنفش خودنمایی می کند.
میوه هل سفید کپسولی شکل است. بسیار معطر است و محتوی دانه های سخت سیاه مایل به قهوه ای رنگ است. طبیعت هل خیلی گرم و خیلی خشک است.
حاوی پروتئین ، کلسیم اکسالات و سیلیس است و بخش مورد استفاده آن دانه های داخل آن است.
معمولا دانه های داخل هل سفید رو دم می کنند. ادویه معطریست در صنایع غذایی، شیرینی پزی، عطر سازی و معطر کردن بعضی از محصولات دخانیات. مصرف بیشتر از 3 گرم در روز برای بدن مضر است.

ملکه ادویه‌ ها

هل در اصل متعلق به هندوستان، نپال و بوتان است اما در بیشتر مناطق گرمسیری آسیا مانند چین، ویتنام، مالزی، کره و ژاپن نیز یافت می‌شود. این گیاه از تیره زنجبیل‌ها است و دو گونه ( سبز و سیاه) دارد.

مواد مغذی هل

ادویه سبز کوچکی که اصلا کلسترول ندارد!
این ماده سرشار از ویتامین‌های مختلف مانند نیاسین (ب۳)، پیریدوکسین (ب۶)، ریبوفلاوین (ب۲)، تیامین (ب ۱)، ویتامین A، ویتامین C و عناصری مانند سدیم، پتاسیم، کلسیم، مس، آهن، منگنز، منیزیم، فسفر و روی است.

خصوصیات گیاهشناسی درخت هل

هل گیاهی علفی، چندساله و همیشه سبز است. این گیاه متعلق به تیره زنجبیل می باشد. ارتفاع این گیاه متفاوت و بین ۲ تا ۲.۵ متر می باشد. اگرچه در برخی مناطق ارتفاع آن به چهار متر نیز می رسد.برگ های این گیاه طویل، نیزه ای شکل و به رنگ سبز تیره بوده و در ناحیه رگبرگ ها کم و بیش کرکدار است.

خصوصیات گیاهشناسی درخت هل

این درخت از سیستم ریشه ای نسبتاً قوی برخوردار است و شامل ریشه اصلی و ریزوم ها می باشد. از ریزوم ها، ساقه های متعدد رویشی و همچنین ساقه های گلدهنده به طول ۶۰ تا ۱۲۰ سانتیمتر منشعب می شوند. ساقه های گلدهنده دی ماه ظاهر شده و به طور مستقیم یا بعضاً به صورت خوابیده روی زمین قرار می گیرند. گل ها در این گیاه کوچک، دوجنسی و به رنگ سفید با سبز روشن است. این گل ها به تدریج از فروردین تا مرداد و حتی در برخی شرایط اقلیمی تا شهریور ماه ظاهر می شوند. طول گل ها ۳ تا ۴ و پهنای آن به ۱.۵ تا ۱.۷ سانتیمتر می رسد.
میوه ها کپسول سه خانه ای، بیضی شکل و به رنگ زرد یا سبز روشن است. طول میوه تازه متفاوت است و به رقم و شرایط اقلیمی محل رویش بستگی داشته و بین ۱ تا ۵ سانتیمتر است.

هل تازه

طول میوه کاملاً رسیده در واریته ماژور بین ۲.۵ تا ۵ سانتیمتر و رنگ آن زرد تیره می باشد. هنگامی که خشک می شود رنگ آن قهوه ای تیره می گردد. این واریته مرغوب ترین نوع هل بوده و به هل صادراتی یا سیلانی معروف است.داخل هر میوه هل ۱۲ تا ۵۰ عدد دانه وجود دارد. رنگ دانه ها قهوه ای تیره و سطح آنها ناصاف، کم و بیش قلبی شکل و یا به شکل مثلث است. وزن هزاردانه ۲۲ تا ۲۳ گرم است.

شرایط محیطی مناسب پرورش هل

منشأ هل مناطق گرم و حاره ای گزارش شده است. از این رو این گیاه در طول رویش به نور کافی، آب فراوان و گرمای مناسب نیاز دارد. در اقلیم هایی که بارندگی سالانه آن بین ۱۵۰۰ تا ۷۰۰ میلیمتر باشد می روید. بارندگی باید در طول رویش گیاه از پراکنش مناسبی برخوردار باشد.
این گیاه را می توان در ارتفاعات ۷۶۰ تا ۱۵۰۰ متر از سطح دریا کشت کرد. کشت هل در ارتفاعات بالاتر (بیش از ۱۵۰۰ متر از سطح دریا) مناسب نبوده و سبب محدودیت در رشد گیاه می شود.
این درخت در طول رویش به وزش باد بسیار حساس است و کشت آن در مناطق بادخیز سبب کاهش شدید عملکرد محصول می شود. از این رو، کشت گیاه در این مناطق توصیه نمی شود مگر آنکه کشت در پناه بادشکن های مناسب صورت گیرد. هل خاک های سنگین رسی و لوم رسی را ترجیح می دهد. این گیاه به آب ایستایی بسیار حساس بوده و این عمل سبب کاهش محصول و گسترش بیماری های قارچی می شود.

آفات و بیماری ها

گیاهان در طول رویش ممکن است تحت تأثیر بیماری های قارچی، باکتریایی و یا ویروسی قرار گیرند. آفات نیز می توانند صدمات زیادی به محصول وارد کنند.
از مهمترین بیماری های درخت هل بیماری پوسیدگی کپسول است. عامل این بیماری گونه های مختلف قارچ فیتوفتورا و فوزاریوم می باشد. برگ های آلوده به این بیماری حالت آبگزیدگی پیدا کرده و این حالت از نوک و حاشیه برگ ها به سمت مرکز برگ توسعه یافته و به تدریج تمام برگ را آلوده می کند. محل آلوده خشک شده و در نهایت بافت های آلوده خرد می شوند. میوه های آلوده به این بیماری نیز به مرور قهوه ای شده و می پوسند. این میوه ها خیلی زود ریزش کرده و به اطراف پراکنده می شوند. رطوبت بالا و پایین بودن دمای خاک طی ماه های تیر تا شهریور سبب شیوع این بیماری می شود.

بیماری ها، مشکلات و درمان:

برگ ها کمرنگ و سفید شده اند:
اشعه ی مستقیم آفتاب عامل این نارسایی است، محل گلدان را عوض کنید.
برگ ها رنگ پریده هستند:
نور کافی نیست، گلدان را به محل روشن تری انتقال دهید. مواظب اشعه مستقیم آفتاب باشید.
نوک برگ ها قهوه ای است:
هوا خیلی خشک است، غبارپاشی را شروع کنید.
لکه های چسبنده قهوه ای در زیر برگ هاست:
با سم حشره کش نفوذی طبق دستور هر دو هفته یکبار سمپاشی کنید.
نقاط نقره ای رنگ روی برگ ها مشاهده می شوند و حشرات ریزی در اطراف گلدان به چشم می خورد:
حشره تریپس عامل آن است. با سم حشره کش نفوذی عمل سمپاشی را هر ۱۴ روز یکبار شروع نمایید.
برگ و شاخه های جدید ظاهر نمی شوند:
اگر فصل بهار است ریشه ها را بازدید و در صورت متراکم بودن آن ها اقدام به تعویض گلدان نمایید، اگر اینکه گیاه احتیاج به تغذیه مصنوعی دارد، طبق دستور عمل کنید.
برگ ها سوقط می کنند:
هوا خیلی سرد است، گیاه را به محل گرمتری انتقال دهید.
رنگ برگ ها زرد می شود و سطح زیرین آن ها مملو از عنکبوت است:
کنه قرمز ریز عامل آن است. هم کنه کش هر ۱۴ روز یکبار طبق دستور سمپاشی نمایید تا علائم برطرف گردد، غبارپاشی در رفع عارضه موثر است.
برگ ها به رنگ قهوه ای در می آیند:
هوا گرم و خشک و آبیاری به تاخیر افتاده است، گیاه را به محل خنک تری انتقال دهید، آبیاری را شروع کنید و غبارپاشی فراموش نشود.
رنگ ساقه سیاه است و از قاعده شروع به پوسیدن نموده است:
آبیاری بیش از اندازه است، اجازه دهید سطح خاک گلدان خشک شود و سپس با آبیاری کمتر تشنگی گیاه را بر طرف کنید.

نیازهای محیطی کشت و پرورش هل

آبیاری

نه تنها وجود رطوبت در خاک بلکه وجود رطوبت در هوای اطراف برگ ها نیز از جمله شرایط رشد بهینه آن است . البته آبیاری بیش از اندازه و نامناسب این گیاه می تواند منجر به سیاه شدن برگها بخصوص برگهای پایینی گیاه ، پوسیدگی ساقه‌ها و ریشه‌های گیاه و از بین رفتن آن شود. خشکی و کمیود رطوبت خاک نیز در ابتدا موجب سوختگی و خشکی حاشیه و نوک برگها و سپس قهوه‌ای شدن و چروکیدگی تمامی برگ می شود.
البته این حالت در اثر خشکی هوا نیز روی می‌دهد. به همین دلیل اولا زمانی باید این گیاه را آبیاری کرد که سطح خاک تا حدودی رطوبت خود را از دست داده باشد و نه اینکه کاملا خشک شده باشد و دوما با عمل غبارپاشی نسبت به افزایش رطوبت هوای اطراف برگها اقدام کرد. البته برای افزایش رطوبت از روش زیرگلدانی حاوی قلوه سنگ و آب نیز می‌توان استفاده کرد.

مقدار اب مورد نیاز درخت

بدین صورت که یک زیرگلدانی را (که البته قطر آن حداقل 20٪ از قطر دهانه گلدان بیشتر است) ابتدا از قلوه سنگهای کوچک کاملا و تا لبه گلدان پر می کنیم.سپس تا نیمه ارتفاع دیواره زیرگلدانی آب می‌ریزیم و بعد گلدان حاوی گیاه را بر روی قلوه سنگ ها قرار می‌دهیم. آب موجود در زیرگلدانی به هیچ وجه نباید با کف گلدان در تماس باشد. آب موجود در زیرگلدانی به تدریج تبخیر شده و قسمتی از رطوبت مورد نیاز برگهای گیاه را فراهم می کند.

نور

مکانی روشن و پر نور اما به دور از نور مستقیم آفتاب برای این گیاه مناسب است.حتی این گیاه در موطن خود در زیر درختان که سایه -آفتاب است رشد خوبی دارند و در معرض نور مستقیم آفتاب کشت نمی شوند.
وجود نور مستقیم بخصوص زمانی که هوا گرم است از دلایل سوختگی نوک و حاشیه برگها و همچنین پژمردگی و خشکیدگی آنها است. اگر نور کافی نباشد به تدریج فاصله برگها بر روی یک ساقه از هم بیشتر می شود، برگهای جدید ریزتر و رنگ پریده می‌شوند.

دما

درخت هل بهترین رشد را در دمای 24-22 و حداکثر 26 درجه سانتیگراد دارد. با بیشتر شدن گرمای هوا می‌بایست نه تنها رطوبت خاک را با دقت بیشتری تنظیم و فراهم کرد بلکه می‌بایست نسبت به تامین مناسب رطوبت هوا نیز اقدام کرد.

دمای رشد درخت هل

گرمای هوا و خشکی هوا از جمله دلایل عدم رشد مطلوب این گیاه است اما اگر بتوانیم رطوبت خاک و به خصوص هوا را فراهم کنیم این گیاه می‌تواند دما را تا حدود 35 درجه نیز تحمل کند .
از طرفی این گیاه دما را حداقل تا حدود 10 درجه تحمل می‌کند و قسمتهای زیرزمینی و داخل خاک از بین نمی‌روند اما در این دما و به دلیل سرمای هوا برگها حالتی افتاده پیدا می کنند و رشد گیاه نیز متوقف می شود.
بنابراین بهتر است که دمای هوای مکان نگهداری به زیر 15 درجه نزول نکند. توجه داشته باشید که با سردتر شدن هوا نیاز آبیاری این گیاه کاهش می یابد به نحوی که بهتر است اگر دما به حدود 10 درجه رسید نسبت به قطع آبیاری و یا آبیاری با فواصل زیاد و فقط در حدی که خاک کاملا خشک نشود اقدام کنیم. با این وجود چنین شرایطی به گیاه آسیب وارد می کند.

خاک مناسب کشت

خاک باید زهکش خوبی داشته باشد و آب اضافی حاصل از عمل آبیاری را در خود نگه ندارد. در اینصورت و ماندگاری آب اضافی در محیط اطراف ریشه ها برگها بخصوص برگهای پایین گیاه به تدریج سیاه می شوند ، گیاه استحکام خود را از دست می دهد و در نهایت دچار پوسیدگی ریشه و ساقه می شود.
میتوان از مخلوط های خاک برگ +کوکوپیت +پرلایت و یا خاک برگ + خاک معمولی + 10٪شن (با ذرات حدود 2 میلیمتر) استفاه کرد. ته گلدان حتما باید منافذی برای خروج آب اضافه وجود داشته باشد و روی این منافذ را می بایست با چند تکه سفال شکسته قبل از کاشت گیاه پوشاند.
در طی فصل رشد و برای کوددهی این گیاه می‌توان از کودهایی همانند 10-5-10 (پتاسیم و نیتروژن برابر اما بیش از فسفر است ) و 10-5-5 (فسفر و نیتروژن برابر اما کمتر از پتاسیم هستند ) یا سایر فرمولهای مشابه با همین نسبتها استفاده کرد و کودهی را می توان هر 4 هفته یکبار انجام داد. البته در مورد گیاهان بالغ که به میوه دهی رسیده اند می توان فرمول هایی همانند 20-5-10 استفاده کرد که به میوه دهی گیاه نیز کمک شود.
همچنین با شروع فصل رشد می توان لایه ای به ضخامت حدود 5 سانیتمتر از خاک برگ بر روی سطح خاک پخش کرد تا در طی فصل رشد به تغذیه گیاه کمک شود .در ابتدای کاشت این گیاه، گلدانی که حداقل قطر دهانه آن حدود 40 سانتیمتر است مناسب است و بهتر است در هر گلدان فقط یک گیاه کاشت و نگهداری کرد زیرا در صورت تمایل به نگهداری دو گیاه درکنار هم و البته در صورت مساعد بودن شرایط محیطی و رشد خوب گیاه ، باید بین هر دو گیاه حدود دو متر فاصله در نظر گرفته شود تا فضای کافی برای گستراندن سیستم ریشه و همچنین برگسار خود داشته باشند.
کوچک شدن گلدان گیاه یکی از دلایل عدم رشد و عدم شکل گیری برگ جدید است . بنابراین اگر مدتی است که گیاه شما رشدی نکرده و یا اینکه ریشه ها از منافذ زیرین گلدان بیرون آمده اند و یا در سطح خاک پدیدار شده اند بهتر است که نسبت به تعویض گلدان اقدام کنیم. بهترین زمان تعویض نیز اواخر زمستان و یا اوایل بهار است. گلدان جدید را می توان حدود 20٪ بزرگتر از گلدان قدیمی در نظر گرفت.

نحوه کاشت درخت هل

کاشت بذر این گیاه یکی از راه های روشهای تکثیر آن است. عمر بذرهای در داخل میوه‌ها حدود 2 سال است و اگر از بذرهای کهنه تر استفاده شود این بذرها جوانه نمی‌زنند. بذرها را می توان از داخل پوشش هل در آرود و مصرف کرد البته بذرهایی مناسب است که سبز و نارس نباشند و قهوه‌ای رنگ شده باشند. سبز بودن بذر نشانه نرسیده بودن آن است .

نحوه کشت

اگر هل تازه دارید (هل تازه پوششی نرم و آبدار دارد) آنها را در مکانی گرم و خشک قرار دهید تا پوشش آنها خشک شوند . سپس پوشش هل را باید شکست تا بتوان بذرها را آزاد کرد . اگر پوشش آن سفت است هل را بین دستمال کاغذی یا حوله قرار دهید و فشار دهید تا پوشش شکاف بردارد و بتوانید بذرها را آزاد کنید . خیساندن بذرها به مدت 24-12 ساعت در آب ولرم به جوانه زنی بهتر آنان کمک می کند.
از مخلوط خاک برگ + شن می توان برای کاشت بذرها استفاده کرد. مخلوط خاک را به خوبی آبیاری کنید سپس بذرها را بر روی سطح خاک قرار دهید و با پوششی نازک از خاک برگ نرم به ضخامت 0.3 میلیمتر بذرها را بپوشانید و با غبارپاشی سطح خاک را مجددا مرطوب کنید. برای اینکه خاک برگ نرم داشته باشیم می توانیم مقداری از خاک برگ را الک کنیم تا بافتی نرم و یکنواخت داشته باشد و از آن برای پوشاندن روی بذرها استفاده کنیم. تا زمان جوانه زنی بذرها می‌توان با همین عمل غبارپاشی نسبت به ابیاری سطح خاک اقدام کرد .
بذرهای هل آهسته و به کندی جوانه می زنند یعنی 4 الی 8 هفته جوانه زنی آنها می تواند طول بکشد بنابراین باید صبور باشیم و در طی این مدت می بایست سطح خاک را مرطوب نگه داشت اما مراقب باشید که سطح خاک خیس و گل آلود نشود. دمای مناسب جوانه زنی بذرها حدود 24 درجه است و در طی این مدت نباید اجازه ندهید که دما به زیر 15 درجه نزول کند . از زمان روییدن گیاه از بذر تا زمان بالغ شدن گیاه و تولید هل، حدود سه سال زمان مورد نیاز است.
از روی ساقه های زیرزمینی ساقه های هوایی (آنهایی که ما مشاهده می کنیم) تولید می شود و به بیرون از خاک رشد می کنند. بعد از مدتی رشد و نمو یک گیاه در یک گلدان و تراکم بیش از اندازه ریزوم ها و ساقه های هوایی گیاه می توان نسبت به تقسیم توده ریشه به همراه ریزومهای این گیاه اقدام کرد.

درخت هل

به منظور این کار می توان هنگام تعویض گلدان در اواخر زمستان و یا اوایل بهار و زمانی که تمامی گیاه را از گلدان بیرون آورده ایم با کمک دست و یا در مواردی که ریشه ها بیش از اندازه به هم پیچیده هستند با کمک وسیله ای تیز همانند قیچی ، توده ریشه ها و ریزومها را از هم جدا و هر قسمت را در گلدانی جداگانه و مستقل کشت کرد.

روش های تکثیر گیاه هل

هل به دو صورت رویشی (تقسیم ریزوم ) و زایشی کاشت بذر در گلخانه تکثیر می یابد.
برای تکثیر رویشی توده های بزرگی از ریزوم را از گیاه در حال رشد گرفته (می برند) و آنها را از هم جدا و به توده های کوچک تر تبدیل می کنند. هر یک از توده ها باید دسته کم یک سال سن و یک جوانه داشته باشند و سپس آنها را در چاله های آماده شده می کارند. با تکثیر رویشی، گیاه سریعتر رشد می کند.
برای کاشت آن، ابتدا گودالی هایی در حدود 0.3 در 0.6 به ارتفاع 0.6 متر با فاصله 1.5 در 1.5 یا 3 در 3 متر بسته به نوع واریته حفر می کنند. سپس چاله ها را با مخلوطی از خاک سطحی و کمپست و کود گاو یک تا دو ماه پیش از شروع کاشت پر می کنند.
برای تولید در مقیاس زیاد از دانه استفاده می شود . برای این کار بذر های پر محصول و مرغوب را انتخاب می کنند و برای رسیده شدن و کامل شدن بذر ها ، کپسول های حاوی بذر را برای چند دقیقه در آب فرو می برند ، سپس دانه ها را با فشار کمی که به کپسول ها وارد می شود از داخل کپسول خارج می کنند. پوشش چسبناک دانه با شستن در آب سرد حذف می شود ، سپس بذر ها را بلا فاصله بعد از جوانه زنی می کارند. تاریخ کاشت بذر در ماه های شهریور و مهر یا آبان و آذر می باشد.

هل در کجای ایران کشت می‌شود

شرایط اقلیمی مهم‌ترین مورد درکشت هر گیاهی است. گیاه هل هم برای رشد مناسب نیاز به مناطقی با دمای مناسب رشد خود و به‌دوراز بادهای شدید دارد. زادگاه گیاه هل در مناطق گرم و حاره است. هم‌چنین دمای مناسب برای رشد گیاه هل 35-10 درجه سانتی‌گراد‌است. پس به‌راحتی می‌توان تشخیص داد که گیاه هل در کجای ایران می‌تواند رشد کند. هر منطقه‌ای در کشور ما با شرایط دمایی مذکور می‌تواند مناسب برای کشت این گیاه باشد. البته باید میزان بارندگی را نیز در نظر گرفت.هم‌چنین باید سایر نکاتی که در مورد شرایط مناسب رشد این گیاه وجود دارد را برای رشد بهتر گیاه هل و به دست آوردن حداکثر عملکرد در نظر گرفت. البته لازم است قبل از کشت در سطح وسیع هر محصولی، آن را در سطح اندک کشت کرد و در صورت موفقیت‌آمیز بودن نتیجه، آن را در سطح وسیع کشت کرد. هم‌چنین لازم است از کارشناسان در این زمینه و نهادهای مرتبط اطلاعات لازم را کسب و با آگاهی کامل اقدام به کشت کرد.

گلخانه هل

بهترین مکان برای کاشت بذر گلخانه ای با شیب ملایم و قابل دست رسی به آب می باشد . دانه ها به صورت خطی یا یکپارچه در فضای به ابعاد 1 در 6 متر و ارتفاع کرت دود 0.3 متر نسبت به زمین کناری آن کاشته می شوند .
میزان بذر مورد احتیاج برای این کار 10 گرم بر متر مربع می باشد. سپس روی آن را ابتدا با لایه نازک و تخت ماسه و سپس با کاه برنج می پوشانند. جوانه زدن دانه ها در مدت 30 روز و در نهایت 90 روز ادامه دارد. بعد از 6 ماه نهال های سبز شده از محیط کشت اولیه به محیط کشت ثانویه انتقال می یابد.
در محیط کشت ثانویه که نهال ها به مدت یک سال در آن باقی می مانند ، نهال ها با فاصله 0.3 متر از هم کاشته می شوند. بستر بذر باید به طور مکرر آبیاری شود و سایه بالای سر آن نیز تأمین گردد.کپسول ها را تا زمانی که تقریباً رسیده هستند برداشت می کنند یعنی قبل از این که رنگ آنها به زرد گرائیده شود.

برداشت محصول

زمان گلدهی در گیاهان متفاوت و بستگی به شرایط اقلیمی محل رویش آنها دارد. گیاهان معمولا از سال دوم رویش به گل می روند. اولین گل ها فروردین – اردیبهشت ظاهر می شوند و گلدهی تا مرداد – شهریور ادامه می یابد. میوه ها 120 روز پس از تشکیل اولین گل ها (مرداد – شهریور) ظاهر شده و به تدریج می رسند.
هر گیاه سالم به طور متوسط سالانه 2000 میوه که وزن خشک آن ها در حدود 200 گرم است تولید می کند. میوه های کاملا رسیده کیفیت مناسب تری دارند. از آنجا که میوه ها به طور همزمان نمی رسند، لذا برداشت طی چند مرحله انجام می گیرد. زمان برداشت میوه هل به رقم و شرایط اقلیمی محل رویش گیاه بستگی دارد. برداشت هل در هندوستان معمولا مرداد یا شهریور ماه شروع شده و هر 15 روز یک بار میوه های رسیده برداشت می شود. این روند تا بهمن ماه و گاهی تا اسفند ماه ادامه می یابد. برداشت هل توسط کارگر و با دست انجام می گیرد و هزینه زیادی را مصروف خود می کند.
رنگ محصول هل یکی از فاکتور های مهم بازار پسندی آن است. اکثر مردم هل های سبز رنگ را ترجیح داده و آن را نشانه بهتر محصول می دانند. از این رو هل سبز بیشترین ارزش تجاری را دارد.
مردم برخی کشور ها نیز هل های سفید رنگ را ترجیح می دهند. به منظور تولید هل های سفید رنگ، میوه های تازه برداشت شده هل را در محلول متا بی سولفید پتاسیم 20 درصد که حاوی یک درصد پر اکسید هیدروژن است می خیسانند. در این شرایط کلرفیل موجود در میوه کاملا تجزیه شده و پس از خشک شدن آنها سفید یا زرد رنگ رنگ می شوند.

خشک کردن

خشک کردن از مهمترین فرآیند های پس از برداشت محصول هل است. چگونگی خشک کردن نقش مهمی در کیفیت میوه هل دارد. در برخی کشور ها مانند سریلانکا هل را در هوای آزاد خشک می کنند. میوه ها بر حسب شرایط اقلیمی محل پس از پنج تا شش روز خشک می شوند. چنانچه هوا ابری و مه آلود باشد میوه ها برای خشک شدن به زمان طولانی تری (گاهی تا 15 روز) نیاز دارند. خشک کردن هل در فضای آزاد در هوای آزاد روش مناسبی نیست. زیرا نه تنها گرد و غبار هوا تأثیر نا مناسبی روی کیفیت هل می گذارد، بلکه رطوبت محیط نیز سبب الوده شدن میوه ها به بیماری های قارچی می شود. خشک کردن در چنین شرایطی سبب عدم یکنواختی در رنگ میوه ها می شود.
استفاده از خشک کن های الکتریکی نقش مهمی در حفظ کیفیت هل در طول خشک شدن دارد.
اگر محصول در دمای 27 تا 40 درجه سانتی گراد خشک شود هل ها رنگ طبیعی خود را حفظ کرده و از بازار پسندی خوبی برخوردار خواهند بود. مقدار رطوبت مجاز در هل های خشک شده متفاوت و بستگی به شرایط اقلیمی محل تولید دارد و بین 7 تا 20 درصد متغیر است. با این حال مناسب ترین مقدار رطوبت برای میوه های خشک شده 10 درصد گزارش شده است.
مقدار عملکرد محصول هل بسیار متفاوت و بستگی به شرایط اقلیمی محل رویش گیاه دارد و بین 150 تا 1000 کیلو گرم (وزن خشک) در هکتار است.
اگر چه برخی عملکرد هل را 112 تا 168 کیلو گرم در هکتار گزارش کرده اند.

کشورهای اصلی تولید کننده هل سبز

کشورهای مختلفی هل سبز یا هل سیاه را تولید می‌کنند که از بین آن‌ها چند کشور مطرح در سطح جهانی وجود دارند. گواتمالا، هند، اندونزی، نپال، سریلانکا، تانزانیا، ال سالوادور، ویتنام، لائوس، کامبوج و گینه اصلی‌ترین تولید کننده‌های هل هستند که از بین آن‌ها سهم تولید گواتمالا، هند و اندونزی از سایر کشورها بیشتر است و قیمت هل در این سه کشور تعیین کننده قیمت جهانی آن است.
براساس آمار جهانی، تولید هند و گواتمالا به عنوان دو تولید کننده بزرگ جهانی تقریبا به یک اندازه است اما در بعضی از سال‌ها محصول تولیدی گواتمالا بیشتر بوده است. برای نمونه می‌توان آمار سال ۲۰۱۶ را بیان کرد که تولید هند ۳۸ هزار تن و تولید گواتمالا مقدار ۳۵.۴۷ هزار تن بود. هند و گواتمالا با این آمار تولید، رتبه اول و دوم را در دست دارند و در رتبه بعدی اندونزی با ۳۱ هزار تن قرار دارد.
بازار تجارت و تولید هل بسیار متمرکز است و بیش از ۶۰ درصد تولید جهانی در دو کشور هند و گواتمالا انجام می‌شود. به همین دلیل قیمت هل و وضعیت بازار آن وابسته به برداشت محصول در این دو کشور است.

شرایط تولید و قیمت در کشورهای اصلی تولید کننده

قیمت محصول گواتمالا نسبت به محصول تولیدی هند کمتر است و همین دلیل منجر به تاثیر منفی روی بازار هل سبز هندی شده است.
قیمت محصول هند که در بازار تجارت آن بیشتر از سایر محصولات است در بعضی از مواقع دچار افت شدید می‌شود که به دلیل صادرات بسیار زیاد گواتمالا در حجم وسیع است.
به دلیل قیمت هل و ارزش تجاری بالای آن، طبق بررسی‌ها ارزش تجارت در بازار دو کشور هند و گواتمالا تا سال ۲۰۲۴ مقدار ۳۵ درصد رشد خواهد داشت.
با توجه به شرایط آب و هوایی گواتمالا امکان رشد و تولید محصول هل در این کشور در بازه‌های مختلف سال وجود دارد و همین دلیل مزیت مهمی است که گواتمالا نسبت به هند دارد. با این حال، در بعضی از سال‌ها شرایط نامساعد و طوفان‌ها در برداشت محصول گواتمالا تاثیر گذاشته است.
با دقت در تولید محصول گواتمالا و قیمت هل این کشور می‌توان نقش آن را در بازار جهانی بسیار مهم دانست چرا که با توجه به عرضه محصول از طرف گواتمالا با قیمت پایین‌تر، بازار تجارت هل سبز متعادل‌تر می‌شود. این در حالی است که محصول هل سبز هندی با توجه به کیفیت بهتر آن، قیمت بیشتری دارد.

وارد کننده‌های اصلی هل سبز

بزرگترین بازار هل را می‌توان منطقه خاورمیانه و کشورهای حاشیه خلیج فارس دانست چرا که کشورهایی مانند عربستان واردات بسیار زیاد و مصرف زیادی از هل دارند. کشورهای عربستان، امارات و کشورهای جنوب آسیا مانند هند در حدود ۶۰ درصد از مصرف هل در سطح جهان را دارند و در این بین، کشور عربستان در سال‌های اخیر بزرگترین وارد کننده این محصول بوده است.
براساس پیش‌بینی‌های قیمت هل و تقاضای بسیار زیاد در مورد هل، بازار تجارت هل از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۴ رشد ترکیبی ۲.۵ درصدی خواهد داشت. در مورد ارزش بازار باید گفت، رشد بازار تا سال ۲۰۲۴ به صورت قابل توجهی از ۶۷.۴ میلیارد دلار در سال ۲۰۱۶ تا ۸۷.۲۱ میلیارد دلار در سال ۲۰۲۴ افزایش خواهد یافت.

هل سبز گواتمالا
هل سبز بومی گواتمالا نیست اما با توجه به شرایط عالی آب و هوایی آن، امکان رشد عالی محصول در این کشور فراهم است. با این شرایط مناسب و تولید محصول عالی در گواتمالا، این کشور صادر کننده بزرگ جهانی است و به دلیل ارزش قیمت هل، سودآوری این کشور از فروش آن زیاد است. برای نمونه‌ای از آمار صادرات هل سبز آن می‌توان مقدار ۴۸۶ میلیون دلاری صادرات آن را در سال ۲۰۱۵ بیان کرد.
این میزان صادرات سهم ۵۴ درصدی جهانی است و در رده‌های بعدی صادرات محصول هند و نپال با سهم ۲۰ و ۱۰ درصدی قرار داشتند. در حقیقت، هند تولید زیادی دارد اما مصرف داخلی بالای آن اجازه صادرات بیشتر را نمی‌دهد.
نکته جالب این است که گواتمالا بیشتر محصول تولیدی خود را به صادرات اختصاص داده است و مصرف داخلی زیادی ندارد. این کشور بیش از ۹۰ درصد هل سبز تولیدی خود را صادر می‌کند.

قیمت هل سبز و شرایط برداشت آن در کشورهای تولید کننده

با توجه به کیفیت محصول هل سبز هندی قیمت آن نیز بیشتر است. در حال حاضر قیمت هل سبز هندی کیفیت متوسط در حدود ۱۴۳۰ روپیه در کیلوگرم است و قیمت محصول گواتمالا در حدود ۱۱۰۰ روپیه در کیلوگرم است.
معمولا به دلیل کیفیت بهتر هل سبز هندی و ارزش روغنی بیشتر آن، قیمت این محصول حدود ۱۰ دلار بالاتر از هل گواتمالا است.
به دلیل بیماری کرونا و قرنطینه کشورها، تولید گواتمالا نیز در سال کنونی کاهش پیدا کرده است و همین دلیل منجر به افزایش قیمت محصول هند در بازار شده است که قیمت آن در شرایط قرنطینه به شدت افت پیدا کرده بود.
در شرایط بیماری کرونا قیمت هل سبز افت زیادی کرده بود که به دلیل تعطیلی بازارهای خرید و فروش بود. این در حالی است که در سال ۲۰۱۹ و در بازار هل، قیمت محصول تا ۲۷۰۰ یا ۲۸۰۰ روپیه در کیلوگرم نیز رسیده بود.

درآمد کاشت هل

درآمد حاصل از کاشت هل به میزان عملکرد محصول بستگی زیادی دارد. قطعاً مقدار عملکرد محصول نیز به عوامل بسیاری ازجمله شرایط اقلیمی منطقه بستگی دارد. هم‌چنین لازم است بدانید که محصول این گیاه به‌طور هم‌زمان آماده برداشت نمی‌شود، لذا برداشت محصول طی چند مرحله انجام می‌شود. هر گیاه هل به‌طور متوسط سالانه 200 گرم وزن خشک میوه تولید می‌کند. هم‌چنین مقدار عملکرد محصول این گیاه را بین 100 تا 170 کیلوگرم در هکتار گزارش کردند. اما با توجه به شرایط مختلف، این مقدار متغیر است و می‌تواند تغییر کند. قیمت هر یک کیلو هل در بازار به‌طور متوسط 5  میلیون تومان است که این مقدار می‌تواند تغییر کند. پس با توجه به عملکرد محصول و کسر هزینه‌های تولید میزان درآمد این محصول مشخص می‌شود. هزینه‌های تولید این محصول خیلی زیاد نیست، اما هزینه برداشت می‌تواند افزایش یابد زیرا محصول این گیاه با دست و توسط کارگر برداشت می‌شود.

جایگاه هل در ایران

از آن جا که هل یکی از گران‌ترین، لوکس‌ترین و خوش‌ عطرترین ادویه‌ها در دنیاست، بی‌شک استفاده از آن در هر غذا، شیرینی، دسر و دمنوشی سطح کیفی آن محصول را بالاتر می‌برد و بر قیمت آن می‌افزاید.
از ادویه هل به دلیل عطر وطعم بینظیرش در پخت انواع غذا، شیرینی‌جات و دسرها؛ که شله‌ زرد بین ما ایرانی‌ها معروف‌ترین دسر به حساب می‌آید، کاربردهای بسیاری دارد.
بد نیست بدانید ادویه هل به دلیل زیبایی ظاهری نیز جایگاه مهمی در هنر تزیین شیرینی‌جات دارد.
به همین دلیل انواع مختلفی از این ادویه در بازار بسته‌بندی شده و به مصارف مختلف می‌رسد.

 

خلاصه بررسی فنی، مالی و بازار طرح کشت و تولید هل

طرح کشت و تولید هل با ظرفیت سالیانه 200 کیلوگرم هل خشک، از جمله فعالیت‌های تخصصی و باارزش در بخش کشاورزی و گیاهان ادویه‌ای به شمار می‌رود. این طرح با نیاز به 10,000 مترمربع زمین، در مقیاس مزرعه‌ای کوچک اما اقتصادی قابل اجرا بوده و موفقیت آن به عواملی همچون انتخاب اقلیم مناسب، کیفیت خاک، تامین آب، مدیریت تغذیه گیاه، کنترل آفات و برداشت اصولی وابسته است. هل به عنوان یکی از ادویه‌های گران‌قیمت و پرمصرف، در صورت اجرای صحیح فرآیند کشت و فرآوری، می‌تواند بازده اقتصادی قابل توجهی برای سرمایه‌گذار ایجاد کند.

از منظر بازار، هل خشک یکی از محصولات پرتقاضا در صنایع غذایی، شیرینی‌پزی، نوشیدنی‌های سنتی، عطاری‌ها و شرکت‌های بسته‌بندی ادویه‌جات است. این محصول علاوه بر مصرف داخلی، در بازارهای صادراتی منطقه نیز جایگاه مناسبی دارد و به دلیل وزن کم، ارزش بالا و ماندگاری مناسب، از مزیت‌های تجاری خوبی برخوردار است. امکان فروش عمده، بسته‌بندی خرده‌فروشی، همکاری با برندهای ادویه و صادرات، از مسیرهای درآمدزایی این محصول محسوب می‌شود.

چک لیست شاخص های کلیدی سرمایه گذاری

ظرفیت تولید سالیانه : 200 کیلوگرم هل خشک

مساحت زمین موردنیاز : 10,000 مترمربع

تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 1 نفر

میزان سرمایه گذاری اولیه : 2.25 هزار دلار (405 میلیون تومان)

هزینه تجهیزات : 0.68 هزار دلار (122 میلیون تومان)

هزینه زمین و زیرساخت : 0.90 هزار دلار (162 میلیون تومان)

سرمایه در گردش : 0.45 هزار دلار (81 میلیون تومان)

دوره بازگشت سرمایه : 2.2 سال

نرخ بازده داخلی IRR : 49 درصد

حاشیه سود تقریبی : 34 درصد

ارزش افزوده محصول : 46 درصد

بازار هدف : عطاری‌ها، بسته‌بندی ادویه، صنایع غذایی و صادرات

فروش سالیانه برآوردی : 3.80 هزار دلار (684 میلیون تومان)

نقطه سر به سر : 48 درصد ظرفیت

هزینه سالیانه نگهداری و آبیاری : 0.60 هزار دلار (108 میلیون تومان)

 

مذاکره فوری 3077 963 0915 📞

در صورت تمایل به تهیه طرح توجیهی یا مطالعات امکان‌سنجی اینجا کلیک نمایید و فرم درخواست را تکمیل فرمائید. کارشناسان ما در اسرع وقت با شما تماس می‌گیرند. شماره تلفن‌های 05632457004 و 05632457300 پاسخگو می‌باشند.

ثبت درخواست

رزومه شرکت مهندسین مشاور پارس رابین

ما بعنوان یک مشاور سرمایه‌گذاری می‌توانیم به همه کسب و کارهای قانونی و مشروع در مقیاس صنایع متوسط و بزرگ کمک کنیم. با این همه، در برخی از صنایع خاص ممکن است ما بهترین انتخاب نباشیم. ما خوشحال میشویم مشخصات پروژه شمارا بدانیم؛ در صورت عدم تناسب به صورت محرمانه به شما اعلام می‌کنیم.

دریافت رزومه شرکت

 

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: