گزارش جامع صنعت گردشگری ایران در سال ۲۰۲۴

بر اساس گزارش جدید شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC)، صنعت گردشگری ایران در سال ۲۰۲۴ با رشد چشمگیر در شاخص‌های اقتصادی، اشتغال‌زایی و سرمایه‌گذاری همراه بوده و به‌عنوان یکی از ارکان مهم اقتصاد غیرنفتی کشور در حال بازتعریف جایگاه خود است. این گزارش که با استفاده از داده‌های واقعی اقتصادی و پیش‌بینی‌های آماری بلندمدت تدوین شده، نشان‌دهنده افزایش سهم صنعت گردشگری در اقتصاد ملی ایران در مسیر توسعه پایدار است. یکی از شاخص‌های کلیدی بررسی شده در این گزارش، سهم گردشگری از تولید ناخالص داخلی (GDP) است. طبق داده‌های منتشرشده، در سال ۲۰۲۳، سهم مستقیم گردشگری از GDP کشور برابر با ۱.۷ درصد و معادل ۲,۶۴۷ هزار میلیارد ریال برآورد شده است. این رقم عمدتاً ناشی از فعالیت‌هایی نظیر:

• خدمات هتل‌داری و اقامتی

• حمل‌ونقل مسافری (زمینی، هوایی و ریلی)

• خدمات آژانس‌های مسافرتی و راهنمایان گردشگری

• مراکز تفریحی، فرهنگی، تاریخی و بوم‌گردی

پیش‌بینی می‌شود این رقم در سال ۲۰۲۴ با رشد ۳.۷ درصدی به بیش از ۴,۲۷۱ هزار میلیارد ریال افزایش یابد که بیانگر بازگشت تدریجی رونق به بازار گردشگری کشور پس از بحران‌های سال‌های گذشته مانند پاندمی کرونا و فشارهای اقتصادی بین‌المللی است.افزون بر این، پیش‌بینی‌ها حاکی از آن است که تا سال ۲۰۳۴، سهم کل گردشگری (شامل سهم مستقیم، غیرمستقیم و القایی) از GDP ایران می‌تواند به ۶.۱ درصد برسد. این روند صعودی نشان‌دهنده آن است که گردشگری می‌تواند به یک پیشران کلیدی برای تنوع‌بخشی به اقتصاد ایران، افزایش ارزآوری و ایجاد فرصت‌های جدید شغلی در سطح ملی تبدیل شود. این مقاله با تمرکز بر تحلیل داده‌های مربوط به هزینه‌های گردشگران داخلی و بین‌المللی در بازه زمانی ۲۰۱۹ تا ۲۰۳۴، به بررسی دقیق‌تر روند رشد گردشگری ایران از منظر سهم مستقیم در GDP خواهد پرداخت و فرصت‌ها، چالش‌ها و توصیه‌هایی برای توسعه آینده این صنعت استراتژیک ارائه خواهد داد.

سهم صنعت گردشگری از اقتصاد ایران

در سال 2019، گردشگری 5.5 درصد از تولید ناخالص داخلی (GDP) ایران را تشکیل می‌داد که معادل 7,472.28 تریلیون ریال یا 177.9 میلیارد دلار بود. اما به دنبال همه‌گیری کرونا، این سهم در سال 2020 با افتی چشمگیر به میزان 43.8 درصد کاهش یافت.در سال 2023، این صنعت موفق شد بخشی از خسارت‌های گذشته را جبران کند. گردشگری 4.7 درصد از کل اقتصاد را به خود اختصاص داد که معادل 7,409.21 تریلیون ریال یا 176.4 میلیارد دلار بود. رشد سالانه این بخش نسبت به سال قبل 21 درصد برآورد شده، هرچند که نسبت به سال 2019، افتی 0.8 درصدی را تجربه کرده است.برای سال 2024، سهم گردشگری از تولید ناخالص داخلی به 5.2 درصد خواهد رسید. این رشد نشان‌دهنده بهبود تدریجی اعتماد عمومی به سفر و توسعه زیرساخت‌های گردشگری است. در این سال، ارزش اقتصادی این صنعت به 8,305.56 تریلیون ریال (197.88 میلیارد دلار) افزایش خواهد یافت که نسبت به سال قبل رشد 12.1 درصدی خواهد داشت. پیش‌بینی‌ها برای افق 2034 حاکی از افزایش تدریجی و پایدار سهم گردشگری در اقتصاد ایران است. در این سال، انتظار می‌رود گردشگری 6.1 درصد از کل اقتصاد را شامل شود که ارزشی معادل 12,058.19 تریلیون ریال (287.1 میلیارد دلار) خواهد داشت. نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) این بخش در دوره 2024 تا 2034 حدود 3.8 درصد برآورد شده که از متوسط رشد اقتصادی کشور (2.2 درصد) فراتر است.

تحولات اقتصادی و اشتغال‌زایی صنعت گردشگری ایران در بازه 2019 تا 2034

وضعیت اشتغال در صنعت گردشگری

در حوزه اشتغال نیز صنعت گردشگری نقش مهمی ایفا می‌کند. در سال 2019، تعداد شاغلان مستقیم در این حوزه حدود 1.95 میلیون نفر (معادل 8 درصد از کل مشاغل کشور) بود. با ورود بحران کرونا، تعداد مشاغل گردشگری در سال 2020 با کاهش 34 درصدی مواجه شد. با آغاز روند احیا، در سال 2023 اشتغال مستقیم در این صنعت به 1.60 میلیون نفر رسید که سهمی معادل 6.6 درصد از کل اشتغال را تشکیل می‌دهد. رشد سالانه در این بخش 10.3 درصد بوده، اما نسبت به سال 2019 همچنان 17.8 درصد کاهش دارد. در سال 2024، برآورد می‌شود تعداد شاغلان به 1.83 میلیون نفر (7.5 درصد از کل مشاغل کشور) برسد که نسبت به سال قبل 14.4 درصد افزایش خواهد یافت. بر اساس چشم‌انداز 2034، تعداد شاغلان مستقیم در این صنعت به 2.18 میلیون نفر خواهد رسید که معادل 8.3 درصد از کل بازار کار کشور است. این رشد نشان می‌دهد در فاصله 2024 تا 2034 حدود 360 هزار شغل جدید در صنعت گردشگری ایجاد خواهد شد..

بررسی هزینه‌های گردشگران بین‌المللی

وضعیت در سال ۲۰۱۹: در سال ۲۰۱۹، هزینه‌های گردشگران بین‌المللی ۱,۰۶۲.۲۵ تریلیون ریال (معادل ۲۵.۳ میلیارد دلار) بود. این عدد ۳.۴٪ از کل صادرات ایران را تشکیل می‌داد که نشان از نقش مؤثر گردشگری بین‌المللی در ارزآوری کشور دارد.

  کاهش در سال ۲۰۲۳: در پی شیوع کرونا و تشدید تحریم‌ها، این رقم در سال ۲۰۲۳ به ۷۰۹.۸۹ تریلیون ریال (حدود ۱۶.۹ میلیارد دلار) رسید؛ یعنی کاهشی معادل ۳۳.۲٪ نسبت به سال ۲۰۱۹.

  پیش‌بینی سال ۲۰۲۴: پیش‌بینی می‌شود با بهبود نسبی شرایط، هزینه‌های گردشگران خارجی در سال ۲۰۲۴ به ۸۱۸.۵۴ تریلیون ریال (۱۹.۵ میلیارد دلار) برسد؛ یعنی رشد ۱۵.۳٪ نسبت به سال قبل.

   چشم‌انداز ۲۰۳۴: در افق ۲۰۳۴، این رقم ممکن است به ۱,۲۴۷.۰۴ تریلیون ریال (۲۹.۷ میلیارد دلار) برسد. این یعنی ۷.۴٪ از کل صادرات ایران را شامل خواهد شد. نرخ رشد مرکب سالانه (CAGR) در این بازه برابر با ۴.۳٪ پیش‌بینی شده است.

رشد صنعت گردشگری ایران از نظر GDP

 تحلیل هزینه‌های گردشگران داخلی

  وضعیت در سال ۲۰۱۹: در این سال، هزینه‌های گردشگران داخلی بالغ بر ۴,۵۸۳.۵۲ تریلیون ریال (۱۰۹.۱ میلیارد دلار) بود که نشان از وابستگی زیاد گردشگری ایران به گردشگری داخلی دارد.

 رشد در سال ۲۰۲۳: هزینه‌ها به ۹۳۹.۲۵ تریلیون ریال (۱۱۷.۶ میلیارد دلار) رسید که افزایشی ۱۸.۷٪ نسبت به ۲۰۱۹ داشته است.

پیش‌بینی سال ۲۰۲۴: بر اساس پیش‌بینی‌ها، این رقم در سال ۲۰۲۴ به ۵,۴۷۳.۶۵ تریلیون ریال (۱۳۰.۳ میلیارد دلار) خواهد رسید.

چشم‌انداز ۲۰۳۴: در سال ۲۰۳۴، هزینه‌های گردشگران داخلی به ۷,۶۸۰.۹۶ تریلیون ریال (۱۸۲.۹ میلیارد دلار) خواهد رسید. CAGR گردشگری داخلی برای این دوره ۳.۴٪ تخمین زده شده است.

مقایسه سهم گردشگری داخلی و بین‌المللی در صنعت گردشگری 

در سال ۲۰۱۹، حدود ۸۱.۲ درصد از کل هزینه‌های گردشگری مربوط به گردشگران داخلی و تنها ۱۸.۸ درصد مربوط به گردشگران بین‌المللی بوده است. این نسبت در سال ۲۰۲۳ تغییر کرده و سهم گردشگران داخلی به ۸۷.۴ درصد افزایش یافته، در حالی که سهم گردشگران بین‌المللی به ۱۲.۶ درصد کاهش یافته است.

نتیجه: این آمارها نشان می‌دهند که در سال‌های اخیر، به‌ویژه پس از همه‌گیری کرونا و تشدید محدودیت‌های سفر، تمرکز بازار گردشگری ایران به سمت گردشگری داخلی تغییر یافته و نقش آن پررنگ‌تر شده است.

مقایسه سفر تفریحی در مقابل سفر تجاری در صنعت گردشگری 

در سال ۲۰۱۹، ۹۵.۱ درصد از کل هزینه‌های گردشگری به سفرهای تفریحی اختصاص داشت و تنها ۴.۹ درصد به سفرهای تجاری مربوط می‌شد. اما در سال ۲۰۲۳، سهم سفرهای تفریحی به ۹۷.۷ درصد افزایش یافت و سهم سفرهای تجاری به ۲.۳ درصد کاهش پیدا کرد.

نتیجه: این تغییر بیانگر آن است که سفرهای تفریحی همچنان سهم غالب بازار گردشگری را در اختیار دارند و سفرهای تجاری، تحت تأثیر محدودیت‌های ناشی از پاندمی و جایگزینی جلسات حضوری با جلسات آنلاین، کاهش یافته‌اند.

سهم صنعت گردشگری از اقتصاد ایران

این پیش‌بینی‌ها بیانگر قابلیت‌های بالای ایران برای توسعه گردشگری پایدار، اشتغال‌زا و ارزآور در آینده است، به‌ویژه در صورت بهبود زیرساخت‌ها، تسهیل مقررات، توسعه گردشگری هوشمند و تقویت برند ملی.

از سال 2016 تا 2019، ارزش اقتصادی صنعت گردشگری در محدوده‌ای نسبتاً پایدار و بالا، بین 2.8 تا 3.3 میلیون میلیارد ریال قرار داشت. این سال‌ها را می‌توان دوران رونق نسبی این صنعت در کشور دانست. با وقوع همه‌گیری کرونا در سال 2020، شاهد سقوط شدید ارزش این بخش هستیم؛ تا جایی که تقریباً به نیمی از مقدار قبلی کاهش یافت. از سال 2021 به بعد، روند بازیابی آغاز شده و در سال‌های 2023 و 2024 این ارزش مجدداً به مرزهای پیشاکرونا نزدیک شده است. در افق سال 2034 (پیش‌بینی)، ارزش مستقیم گردشگری به بیش از 4.5 میلیون میلیارد ریال خواهد رسید که نشان‌دهنده افزایش پایدار و ظرفیت رشد بالا در این حوزه است.

 سهم گردشگری از تولید ناخالص داخلی (درصدی از کل اقتصاد)

در سال‌های 2016 تا 2018، سهم گردشگری از GDP ایران در حدود 2 تا 2.4 درصد بود؛ که بیانگر جایگاه مناسب این صنعت در اقتصاد کشور بود.سال 2020 نقطه بحرانی این روند است؛ سهم صنعت گردشگری به حدود 0.8 درصد کاهش می‌یابد که یکی از شدیدترین افت‌های تاریخی این صنعت به شمار می‌رود.روند صعودی سهم گردشگری از سال 2021 آغاز و در 2023 به حدود 1.7 درصد می‌رسد.پیش‌بینی می‌شود در سال 2024 این سهم به بیش از 2 درصد برسد و در افق 2034 به حدود 2.3 درصد افزایش یابد؛ این عدد تقریباً معادل جایگاه این صنعت پیش از همه‌گیری کروناست.

تحلیل سهم مستقیم گردشگری در اشتغال ایران (۲۰۱۴ تا ۲۰۳۴)

یکی از شاخص‌های کلیدی در ارزیابی تأثیر صنعت گردشگری، نقش آن در ایجاد اشتغال مستقیم است. بر اساس نمودار ارائه‌شده در گزارش شورای جهانی سفر و گردشگری (WTTC)، سهم مستقیم گردشگری در اشتغال ایران طی سال‌های ۲۰۱۴ تا ۲۰۳۴ روندی پرتلاطم اما روبه‌رشد را تجربه کرده است. این نمودار شامل دو بخش اصلی است:

1. تعداد مشاغل مستقیم گردشگری (هزار نفر)

2. سهم اشتغال گردشگری از کل اشتغال اقتصاد ایران (درصدی)

رشد تعداد مشاغل مستقیم گردشگری در ایران

در بازه زمانی ۲۰۱۴ تا ۲۰۱۹، صنعت گردشگری ایران با روندی صعودی در اشتغال‌زایی مستقیم همراه بود. با شیوع کرونا در سال ۲۰۲۰، تعداد مشاغل این بخش کاهش شدیدی را تجربه کرد. با این حال، از سال ۲۰۲۱ به بعد شاهد بازیابی تدریجی اشتغال در بخش گردشگری هستیم.بر اساس پیش‌بینی‌ها، تعداد مشاغل مستقیم گردشگری در ایران تا سال ۲۰۳۴ به بیش از ۷۰۰ هزار نفر خواهد رسید. این پیش‌بینی، نشان‌دهنده ظرفیت بالای این صنعت در ایجاد فرصت‌های شغلی پایدار، به‌ویژه در مناطق کمتر توسعه‌یافته و دارای جاذبه‌های گردشگری است. سهم اشتغال گردشگری از کل اشتغال اقتصاد کشور نیز در سال‌های پیش از کرونا رو به افزایش بوده است. در سال ۲۰۲۰، به دنبال محدودیت‌های سفر و تعطیلی مراکز گردشگری، این سهم به‌طور محسوسی کاهش یافت. اما از سال ۲۰۲۱، مسیر رشد دوباره آغاز شده و بر اساس برآوردها، تا سال ۲۰۳۴ سهم اشتغال مستقیم گردشگری از کل اشتغال ایران به حدود ۲.۷ درصد خواهد رسید.

نکات کلیدی در تحلیل اشتغال گردشگری در ایران 

تأثیر بحران کرونا: همه‌گیری کووید-۱۹ ضربه بزرگی به بازار کار گردشگری وارد کرد، اما داده‌ها نشان می‌دهد که این صنعت در حال بازگشت به مسیر رشد است.

  ظرفیت اشتغال‌زایی پایدار: روند رو به رشد اشتغال مستقیم در گردشگری، از پایداری و مقاومت نسبی این صنعت در برابر نوسانات اقتصادی حکایت دارد.

  اهمیت سرمایه‌گذاری در گردشگری: توسعه زیرساخت‌ها، آموزش نیروی انسانی و حمایت از کسب‌وکارهای گردشگری، می‌تواند به افزایش اشتغال در این حوزه کمک شایانی کند.

محدودیت‌های پیش‌بینی صنعت گردشگری در ایران 

باید توجه داشت که پیش‌بینی‌های اشتغال گردشگری تحت تأثیر عوامل متعددی از جمله تحولات سیاسی، ثبات اقتصادی، وضعیت بین‌المللی و تغییرات فناوری قرار دارند. همچنین ممکن است حوادث غیرمترقبه (مانند پاندمی‌ها یا تحریم‌های جدید) روند فعلی را دچار نوسان کنند.

صنعت گردشگری ایران در حال تثبیت مجدد جایگاه خود به عنوان یکی از موتورهای محرک توسعه اقتصادی و اشتغال‌زایی است. برای بهره‌گیری از ظرفیت کامل این صنعت، نیاز به سیاست‌گذاری هوشمندانه، توسعه زیرساخت‌های گردشگری، دیجیتال‌سازی خدمات، بهبود تصویر بین‌المللی ایران و حمایت مؤثر از بخش خصوصی وجود دارد. با مدیریت صحیح، گردشگری می‌تواند در دهه پیش رو به یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد مقاومتی و توسعه پایدار در ایران تبدیل شود.

گزارش جامع صنعت گردشگری ایران در سال ۲۰۲۴

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: