طرح احداث گلخانه صیفی جات

گلخانه یا Green house به فضای محدودی اطلاق میشود که قابلیت کنترل شرایط محیطی مناسب را برای رشد گیاهان از نواحی مختلف در طی فصول مختلف یک سال داشته باشد. طبق این تعریف از جمله عملکرد گلخانه، فراهم کردن شرایط محیطی لازم و مورد نیاز محصولی معین است. گلخانه‌ها بر حسب اینکه چه نوع مصالح ساختمانی در آن‌ها بکار برده شده‌است به نوع ثابت و متحرک تقسیم‌بندی می‌شوند. گلخانه‌های ثابت، به گلخانه‌هایی گفته می‌شود که مصالح ساختمانی بکار رفته در آن‌ها از جنس پایدار و با دوام باشد. پس باید سالیان سال از آن‌ها استفاده کرد. گلخانه محلی برای کشت گیاهان است، که به وسیله پوشش‌های شفاف پوشیده شده‌است. پوشش گلخانه یاعث ایجاد اثر گلخانه‌ای و محبوس شدن انرژی خورشیدی درون گلخانه می‌گردد. گلخانه‌ها که از نظر اندازه متغیرند گیاهان را از سرمای بیش از حد زمستان یا گرمای بیش از حد تابستان حفظ می‌کنند.

تاریخچه کشت گلخانه ای

ایده پرورش گیاهان در مناطق تحت کنترل از زمان روم وجود داشته است. از آنجاییکه تیبریوس ، امپراتور روم ، روزانه یک سبزی خیار مانند می خورد. باغبان رومی از روشهای مصنوعی (شبیه به سیستم گلخانه ای امروزی) برای رشد این گیاه استفاده می کردند تا هر روز سال این میوه را به صورت تازه برای سفره او فراهم کنند.
گلخانه ها سپس در هلند و بعد در قرن ۱۷ در انگلیس به همراه گیاهان گلخانه ای ظاهر شدند. برخی از این تلاش های اولیه نیاز به کار عظیمی برای کاهش سرمای شب یا زمستان داشتند. در تأمین گرمای کافی و متعادل در این گلخانه ها مشکلات جدی وجود داشت. اولین گلخانه گرم در انگلیس در سال ۱۶۸۱ در باغ چلسی بنا شد. امروزه هلند دارای بزرگترین گلخانه های جهان است که برخی از آنها آنقدر گسترده هستند که می توانند سالانه میلیون ها تن سبزیجات تولید کنند.
در حال حاضر پیشرفت تکنولوژی چیزهای عالی را ممکن می سازد به همین دلیل امروز ما می توانیم از هر نوع میوه و سبزیجاتی فارغ از هر فصلی که در آن قرار داریم ، لذت ببریم. ما این موفقیت را به کشت گلخانه ای مدیون هستیم.

در چه مناطقی می توان اقدام به راه اندازی گلخانه صیفی جات کرد ؟

به طور کلی در تمامی مناطق بیابانی و کوهستانی که خاک حاصلخیز وجود داشته باشد امکان کشت انواع صیفی جات مانند خربزه، هندوانه، خیار، گوجه، کدو، بادمجان، هویج، طالبی، فلفل دلمه ای، ذرت، کرفس، لیمو ترش و … و احداث گلخانه صیفی جات وجود دارد. البته باید دقت کنید که برخی از صیفی ها مانند سیب زمینی ، پیاز ، سیر ، هویج در زیر خاک رشد می کنند و بدون احداث گلخانه نیز قابل کشت خواهند بود.
در محیط گلخانه سرما ، گرما ، آب رسانی ، رطوبت دهی ، آفات ، سموم و کود های طبیعی و شیمیایی کاملا تحت کنترل هستند و شما در هر منطقه ای می توانید اقدام به کشت صیفی جات بکنید. در مناطقی که احساس می کنید آب و هوا برای رشد صیفی جات کاملا مناسب می باشد و نیازی به احداث گلخانه نیست، پیشنهاد می کنیم برای صرفه جویی در مصرف آب حتما از روش آبیاری قطره ای استفاده کنید تا مصرف آب را به حداقل برسانید.
بهترین روش جهت کنترل رطوبت گلخانه استفاده از رطوبت ساز اولتراسونیک است، این وسیله برای استفاده در مناطق گرم و خشک بسیار مناسب می باشد چرا که هم باعث کاهش دما و هم سبب افزایش رطوبت گلخانه خواهد شد.
این دستگاه ها مصرف برق بسیار پایینی دارند و با امکان اتصال به آب شهری یا مخزن آب ، نگرانی از بابت کاهش رطوبت نخواهد بود، هم چنین سنسورهای تعبیه شده در آنها مانع از افزایش بیش از حد رطوبت خواهد شد. بخار سازهای اولتراسونیک یا گارانتی یکساله و خدمات پس از فروش 10 ساله از طرف اندیشه سبز ارائه می شوند.
راه اندازی گلخانه صیفی جات زمانی ارزش پیدا خواهد کرد که شما اقدام به کاشت محصولی در خارج از فصل آن بکنید، مثلا خیار و گوجه و فلفل تازه در فصل زمستان یافت نمی شود، شما می توانید بذر خیار را در اوایل پاییز در گلخانه خود بکارید تا در دی و بهمن ماه خیار تازه روانه بازار کنید، زیرا در این موقع فروش محصول شما بیشتر خواهد شد. هم چنین گلخانه ویژگی خوب دیگری نیز دارد و آن افزایش کشت محصول در واحد سطح می باشد، مثلا در زمین کشاورزی شاید شما در هر هکتار 100 تن خیار برداشت کنید ولی در گلخانه شما در هر هکتار 300 تن خیار برداشت خواهید کرد.
هم چنین جالب است بدانید که در شهر های جنوبی ایران مانند کیش که خاک حاصلخیز کمیاب است و هوا نیز بسیار گرم است برای کاشت سبزیجات از روش آب کشت یا هیدروپونیک استفاده می کنند، در این روش ریشه سبزی در ظرفی از آب شناور است و نیازی به خاک نیست. در چنین شرایطی نیاز به راه اندازی گلخانه صیفی جات مخصوصی می باشد.

نحوه راه اندازی گلخانه صیفی جات

اولین قدم برای راه اندازی گلخانه صیفی جات پیدا کردن یک زمین کشاورزی دارای خاک حاصلخیز با PH و EC مناسب و غنی از انواع املاح و مواد معدنی است، به علاوه زمین مورد نظر باید به منابع آبی نیز دسترسی داشته باشد، آب گلخانه شما می تواند از رودخانه ، چشمه و چاه عمیق تامین شود. دسترسی به برق و گاز شهری نیز مزیت مهمی محسوب می شود. زیرا در فصل زمستان با روشن نمودن هیتر می توانید محصولات خود را از سرما نجات دهید. برای این منظور هیتر های مخصوص گلخانه در بازار وجود دارد.

دومین قدم مراجعه به جهاد کشاورزی منطقه برای اخذ مجوز تاسیس و بهره برداری گلخانه صیفی جات می باشد که از شما مدارکی درخواست می کنند و پس از بررسی مدارک شما و بازدید کارشناس جهاد کشاورزی از کیفیت زمین و منبع آب شما و نحوه تامین آنها ، در نهایت مجوز های مربوطه را صادر خواهند نمود.

سومین قدم احداث گلخانه است، شما می توانید چارچوب گلخانه خود را با چوب، لوله های pvc یا میلگرد های آهنی بنا کنید. چهارچوب چوبی با اینکه ارزان خواهد بود ولی عمر کوتاهی دارد و برای 2 الی 3 سال دوام خواهد داشت. بهتر است ابتدا گلخانه خود را از چوب بسازید و در صورت نتیجه گرفتن از کار اقدام به ساخت گلخانه با چارچوب فلزی بکنید، در صورتی که احساس می کنید در کار خود کاملا حرفه ای هستید و تجربه چندین ساله در کار کشاورزی دارید می توانید همین الان گلخانه خود را با فلز یا لوله pvc بنا کنید. برای پوشیدن سقف و دیوار های گلخانه باید از پلاستیک مخصوص گلخانه یا پلاستیک uv دار استفاده کنید، دقت کنید که پلاستیک شما از کیفیت لازم برخوردار باشد تا هنگام وزش شدید باد یا بارش تگرگ پاره نشود.

چهارمین قدم انتخاب نوع محصول برای کشت می باشد، برای این منظور باید بازار منطقه را کاملا بشناسید و از کشش بازار مطمئن شوید. همچنین پیش فروش کردن محصولات قبل از برداشت ایده خوبی می باشد که مانع از ماندن و خراب شدن محصولات می شود. شما می توانید انواع صیفی جات های اشاره شده را در گلخانه خود بکارید و شاید هم به گل علاقه داشته باشید، می توانید به پرورش گل های زینتی هم بپردازید. خیار و گوجه به دلیل اینکه زود رس هستند و در سال چند بار امکان برداشت دارند برای شروع کاملا مناسب هستند.

پنجمین قدم تصمیم در مورد نحوه آبرسانی می باشد، اگر آب فراوانی در اختیار دارید می توانید به شیوه سنتی و با حفر جوی هایی در کنار ریشه محصولات اقدام به آب رسانی کنید ولی اگر آب در دسترس شما محدود می باشد می توانید از آبیاری قطره ای استفاده کنید. برای راه اندازی سیستم آبیاری قطره ای شما به یک یا چند مخزن یا تانکر آب، یک یا چند پمپ آب و چندین متر لوله pvc دارید، البته متراژ لوله ها و تعداد مخازن آب بستگی به متراژ زمین شما متفاوت خواهد بود.

مرحله آخر کاشت بذر یا نشاء محصول می باشد، شما می توانید با توجه به سرمایه خودتان و میزان آب در دسترس اقدام به خرید بذر یا نشاء بکنید، معمولا بذر ها پس از سه الی چهار هفته جوانه خواهند داد و امکان پوچ بودن برخی از آنها نیز وجود دارد و در مدت زمانی که بذر در زیر خواب است روزانه دو الی سه مرتبه باید به بذرها آب بدهید ، در صورتی که آب و صبر و حوصله کافی دارید و قیمت تمام شده نیز برای شما مهم است می توانید از بذر استفاده کنید ولی نشاء ها علیرغم اینکه قیمت بالاتری دارند زمان برداشت محصول و میزان آب مصرفی را کاهش می دهند.
در نهایت باید با مراقبت لحظه به لحظه از محصولات خود و با جلوگیری از رشد علف های هرز، آفات و … منتظر رسیدن زمان برداشت محصول خود باشید. بهتر است گلخانه نزدیک محل سکونت شما باشد تا لحظه به لحظه وضعیت گلخانه صیفی جات و محصولات را چک کنید، یک لحظه غفلت مساوی است با از بین رفتن سرمایه و زحمات شما.

محل احداث گلخانه

یکی از اولین تصمیماتی که باید اتخاذ شود، این است که گلخانه به صورت یک واحد جداگانه، در تماس باساختمان‌های موجود و یا بصورت بخشی از ساختمانهای جدید ساخته شود. گلخانه‌های متصل به هم معمولاً هزینه‌های ساخت و گرمایش کمتری داشته و دسترسی آسانتری دارند، اما گیاهان نورکمتری دریافت می‌کنند. گلخانه‌های متصل به هم باید رو به جنوب ساخته شوند. یک گلخانه مستقل می‌تواند در محلی دورتر از ساختمانهای موجود ساخته شود. گیاهان در چنین گلخانه‌ای نور خورشید را از همه جهات دریافت می‌کنند. این گلخانه‌ها از لحاظ ساخت و سیستم حرارتی بسیار گران هستند و هزینه‌های فوق العاده‌ای برای خطوط آب و برق لازم دارند. یک گلخانه می‌تواند در هراندازه‌ای ساخته شود اما کوچکترین گلخانه‌ای که می توان در نظر گرفت چیزی در حدود ۲۰۰ فوت مربع است (۱۸٫۴ متر مربع). گلخانه‌های کوچکتر به نسبت از لحاظ ساخت و عملکرد بسیار گران هستند. مسائلی که باید برای احداث گلخانه در نظر داشت عبارتند از:
دسترسی به راههای حمل و نقل که با احداث هر چه نزدیکتر به راههای اصلی این مشکل به حداقل می‌رسد. نوع سوخت مصرفی در گلخانه؛ در مناطقی که امکان دسترسی به گاز طبیعی وجود دارد می توان با کاربرد این سوخت ارزان هزینه‌ها را به مقدار زیادی در تولید فصل سرما کاهش داد.
دسترسی به منابع آب با کیفیت و کمیت مناسب.
اثرات محیطی؛ جایی که دائماً دارای آب و هوای نامساعد، بارانهای شدید، سایه ناشی از واقع شدن در دامنه شمالی کوههای بلند و یا درختان سربه فلک کشیده می‌باشد مناسب احداث گلخانه نیست. شدت نور یکی از عوامل تعیین کننده محسوب می‌گردد.
نوع محصولی که در برنامه تولید قرارمی گیرد. با توجه به اینکه گرایشها به سمت تولید اختصاصی محصولات است و دستور کار تولید پس از مطالعه ابتدایی بازار داخلی و خارجی مشخص می‌گردد قبل از احداث، ابتدا بایستی تعیین کنند که چه محصولی تولید شود سپس تصمیم به احداث گلخانه در منطقه و اقلیمی مناسب آن محصول بگیرید. *در نظر داشتن قوانین مربوط به زمین محدوده‌های شهری و احداث و بهره برداری از گلخانه‌ها و….
محل احداث بایستی حتی الامکان مسطح باشد چرا که در صورت ناهمواری و شیبدار بودن، ایجاد یک گلخانه بزرگ با مشکلات و هزینه‌های زیادی برای تسطیح همراه خواهد بود.

جهت گلخانه‌ها

اسکلت گلخانه سایه ایجاد می‌کند و با توجه به زاویه تابش این سایه‌ها متفاوت است لزوم توجه به این امر به ویژه در تولید زمستانه حائز اهمیت است چرا که تغییرات اندکی دردرصد نور رسیده به گیاهان می‌تواند نقش بسزایی در کمیت و کیفیت تولید داشته باشد. موقعیت گلخانه باید به صورتی باشد که بیشترین مقدار نور را دریافت نماید. اولین انتخاب برای موقعیت گلخانه به صورت نمای جنوبی یا جنوب شرقی می‌باشد. نور تمام روز بهترین شرایط را برای گیاه فراهم می‌کند. البته نور تابیده شده ازجانب شرق، به هنگام صبح، برای گیاهان کافی می‌باشد. نور صبح بیشترین مطلوبیت را داراست، زیرا که به گیاهان اجازه داده می‌شود که فرایند تولید غذا را زودتر آغاز نمایند. و این موضوع منجر به حداکثر رشد می‌شود. بالطبع انتخاب‌های بعدی، نمای جنوب غربی و نمای غربی می‌باشد؛ چرا که دریافت نور دیرتر صورت می‌گیرد. نمای شمالی کمترین مطلوبیت را دارد و فقط برای گیاهانی که نور کمی احتیاج دارند مناسب می‌باشد. شایان ذکر است در مناطق پر تابش نظیر نواحی مرکزی و جنوبی ایران به دلیل شدت تابش نور خورشید در طی روز، نیاز به استفاده از شید یا گل پاشی سطح خارجی پوشش گلخانه‌ها به جهت کاهش تأثیرات منفی حاصل از تابش شدید نور خورشید، ضرورت خواهد داشت؛ لذا با توجه به مطلب فوق‌الذکر، بحث انتخاب جهت بهینه اجرای گلخانه در این مناطق، بررسی بیشتری می‌طلبد. درختان برگ ریز مانند افرا و بلوط می‌توانند به‌طور مؤثری از نور شدید بعد ازظهر تابستانی با ایجاد سایه بکاهند. البته باید توجه داشت که درختان در هنگام صبح، بر روی گلخانه سایه نیندازند. این درختان در زمستان اجازه می‌دهند که نور کافی به گلخانه برسد؛ چرا که در پاییز برگ‌های خود را از دست می‌دهند.

جریان هوا در گلخانه

گردش هوا در گلخانه ضروری است. وقتی که یک گیاه در معرض جریان هوای تازه در خارج از گلخانه باشد، هوای تازه در نزدیکی برگ‌ها تأمین شده و گیاه می‌تواند اکسیژن پس داده و از دی‌اکسید کربن تازه استفاده نماید. جریان هوا همچنین به پایین نگه داشتن رطوبت نسبی و کنترل دما در گلخانه کمک می‌نماید. گلخانه‌های تجاری به همه نیازمندی‌های اشاره شده در بالا و حتی بیشتر از آن وابسته‌اند. در یک گلخانه تجاری هدف اصلی سود دهی است؛ برای رسیدن به این هدف، گلخانه باید از لحاظ تأمین شرایط محیطی مطلوب کارآمد باشد. نور و دمای گلخانه باید به‌طور سخت و جدی کنترل شود. اخیراً کامپیوترها برای چنین کنترل‌هایی به‌طور گسترده مورد استفاده قرار گرفته‌اند. همچنین وجود گازهای سمی و گرد و غبار در گلخانه ممکن است یک مشکل جدی باشد. این گازها شامل مونو اکسید کربن، اکسید نیتروژن و دی‌اکسید نیتروژن می‌باشند؛ که ممکن است از وسایل حرارتی متصاعد شوند.

کنترل شرایط محیطی گلخانه

فعالیت‌های شیمیایی صورت گرفته در فرایند فتوسنتز گیاهان، مستقیماً متأثر از شرایط محیطی می‌باشد. فتوسنتز به عواملی مانند دما، شدت نور و وجود آب و مواد غذایی وابسته‌است. تنفس گیاه نسبت به دما ی محیطی متفاوت می‌باشد. محدوده دمایی توصیه شده برای بیشتر گیاهان گلخانه‌ای که منجر به بالاترین بازده فتوسنتزی می‌شود، چیزی بین ۵۰ تا ۸۵ درجه فارنهایت می‌باشد؛ بنابراین بدون توجه به اینکه گلخانه برای چه کاری مورد استفاده قرار می‌گیرد، باید محیط آن کنترل شده باشد؛ این کار برای سلامت گیاهان گلخانه ضروری می‌باشد.

دما در گلخانه

تنظیم دمای گلخانه شرط اولیه برای رشد و نمو بسیاری از گیاهان است. نیاز گیاهان به گرما دامنه‌های مختلفی دارد. بعضی از گیاهان، مثل گیاهان گرمسیری، به دمای بیشتر نیاز دارند. بعضی دیگر در دمای کمتر از ۲۰ درجه سانتیگراد هم به خوبی رشد و نمو می‌کنند، مانند گیاهانی که از مناطق سردسیری منقل شده‌اند، از جمله پامچال که در جنگل‌های شمال دیده می‌شود. اما چگونگی تنظیم دما در گلخانه‌ها بستگی به سیستم گرمایی دارد. انواع بخاری‌ها یا سیستم‌های گازی می‌توانند مورد استفاده قرار بگیرند. سیستم‌های حرارتی باید توان توزیع یکنواخت دما را داشته باشند و فاقد اثرات زیست‌محیطی باشند. دمای روزانه و شبانه توصیه شده برای چند محصول متداول گلخانه‌ای؛ محصول دمای شبانه (F) دمای روزانه (F) گوجه فرنگی ۶۶–۶۰ ۸۰–۷۰ کاهو ۵۵ ۷۸–۷۰ خیار ۶۵ ۸۰ فلفل ۶۲ ۸۰–۷۰ گل داودی ۶۳–۶۲ ۸۰–۷۵ گل شمعدانی ۶۰–۵۵ ۷۵–۷۰

آیا هر دمایی برای گلخانه صیفی جات مناسب است؟

صیفی جات هایی مانند خیار، گوجه، بادمجان، کلم، کاهو، فلفل دلمه ای و… که همگی در گلخانه قابل کشت هستند، محدوده دمایی خاصی دارند و در صورتیکه از مقدار دمای مناسب برای رشد این سبزی ها تجاوز شود، احتمال پژمردگی و یا حتی فاسد شدن آنها نیز وجود دارد. بنابراین می توان به این نتیجه رسید که هر دمایی برای رشد صیفی جات مناسب نیست، با اینکه دما تنها عامل موفقیت در کشت صیفی جات نیست اما تاثیر بسیار زیادی در رشد بهتر و مرغوبیت آنها دارد. با توجه به اینکه گیاهان در طول روز عمل فتوسنتز انجام می دهند و در ساعات شبانه فعالیت خود را متوقف میکنند، برابر مقدار دمای که در طول روز به آن احتیاج خواهند داشت با درجه دمای ساعت شب متفاوت خواهد بود. در کشت اکثر صیفی جات ها معمولاً دمای ۲۵ درجه در طول روز و دمای ۱۹ درجه در طول شب برای آنها در نظر گرفته می شود.
اما در حالت کلی و به صورت میانگین نباید این میزان دما را از ۳۲ درجه بیشتر شود و در طول شب نیز نباید این مقدار دما از ۱۷ درجه سانتیگراد کمتر باشد. به این منظور توصیه می شود حتماً در گلخانه های خود از دماسنج مناسب استفاده کنید و در صورت بزرگ بودن گلخانه استفاده از چند دماسنج توصیه می شود.
با این که دماسنج های جیوه ای قیمت ارزان تری دارند اما دماسنج های دیجیتالی دمای محیط را بهتر و دقیق تر نشان میدهد، پس اگر می‌خواهید بیشتر هزینه کنید میتوانید با خرید چند دماسنج دیجیتالی و نصب آن در مکان‌های مختلف گلخانه دمای محیط را تا حد زیادی تحت کنترل خود بگیرید. یکی دیگر از وسیله هایی که در کنترل دمای گلخانه صیفی جات تاثیر دارد، ترموستات محیطی است. این وسیله را می توانید در نقطه مرکزی گلخانه نصب کنید و آن را به سیستم های گرمایشی گلخانه مانند هیتر گلخانه وصل نمایید تا در صورت افزایش بیش از حد دما به صورت خودکار بخاری گلخانه را خاموش کند. از طرف دیگر با کاهش دمای محیط از مقدار تعیین شده، هیتر به صورت کاملا خودکار و بدون نیاز به دخالت انسان، مجددا روشن خواهد شد.
وجود این وسیله در گلخانه ضمن اینکه به هوشمند سازی دمای محیط کمک خواهد کرد، از مصرف بیش از حد سوخت نیز جلوگیری می کند و این خود یک مزیت بسیار بزرگ محسوب می شود.

نیاز نوری گیاهان

همه گیاهان به یک اندازه به نور نیازمند نیستند.
گیاهان از نظر نیاز نوری به سه گروه تقسیم می‌شوند.
گیاهان روز بلند LDP :Long Day Plants برای به گل رفتن بین ۱۰ تا ۱۴ ساعت به نور نیاز دارند، مانند گیاهان فصلی تابستانه نظیر آحار، اطلسی، ناز و میمون.
گیاهان روز کوتاه SDP :Short Day Plants برای به گل رفتن نیاز نوری کمتر از ۱۲ ساعت دارند؛ که در نقطه مقابل گیاهان روز بلند قرار می‌گیرند، مثل گل داودی.
گیاهان بی‌تفاوت به طول روز NDP :Neutral Day Plants برای نگهداری در منزل بسیار مناسب و مطلوب هستند. مثل گل حنا یا بگونیا که حساسیتی نسبت به طول روز ندارند و در تمام طول سال گل دارند.
البته نیازنوری درگیاه به دو قسمت تقسیم می‌شود. قسمت اول طول روز که توضیحات آن دربالا داده شد وقسمت دوم شدت نورمی باشدکه این نیاز برای هرگیاهی متفاوت بوده ونورگلخانه درابتدا توسط نورسنج اندازه‌گیری شده و هر گیاهی را متناسب با نور موجود کشت کرده یا نور موجود در گلخانه را از ابتدا تنظیم کرده و سیستم‌های کنترل نور نیز در این زمینه پدیدمی‌آورند وسپس اقدام به کشت می‌کنند.

آبیاری گلخانه‌ها

تأمین رطوبت یکی از پارامترهای مهم برای رشد و نمو گیاهان است. بعد از شناخت نیاز رطوبتی گیاهان، آن‌ها را در گلخانه‌های خاص خود جایگزین می‌کنیم یعنی همه گیاهان در یک نوع گلخانه نگهداری نمی‌شوند. در سطوح تخصصی و بزرگ، هر گلخانه برای یک محصول یا تعدادی محصول مشابه با نیازهای یکسان در نظر گرفته می‌شود.

انواع روش‌های آبیاری به‌طور خلاصه به شرح زیر است.

آبیاری سطحی (ثقلی): سیستم‌های آبیاری سطحی راندمان پایینی داشته و اتلاف آب در آن بالا است. در عین حال باعث شستشوی املاح، افزایش رشد علف‌های هرز و بروز انواع بیماری‌های قارچی و انگلی و پوسیدگی می‌شود. این سیستم‌ها به صورت آبیاری کرتی و نواری اجرا می‌گردد.
آبیاری تحت فشار
۱- آبیاری بارانی: هدف از آبیاری بارانی توزیع یکنواخت آب برای تمام گیاهان و کاهش دمای محیط و افزایش رطوبت است. راندمان مصرف آب ۷۵در صد است. هزینه ابتدایی زیاد از معایب این سیستم است.
۲- آبیاری قطره‌ای: در این روش آب، کودهای شیمیایی و سایر مواد مورد نیاز گیاه به صورت محلول توسط قطره چکان‌های نصب شده روی لوله‌های جانبی در اختیار گیاه قرار می‌گیرد. راندمان مصرف آب ۹۰ در صد است و چون قطره چکان‌ها در کنار بوته یا ساقه گیاه قرار می‌گیرند امکان رشد و توسعه علف‌های هرز از بین می‌رود.

سیستم گرمایشی و سرمایشی گلخانه صیفی جات

یکی از برتری های راه اندازی گلخانه صیفی جات در مقایسه با سیستم سنتی مدیریت و کنترل دما می باشد. گلخانه ها یا تونل های پلاستیکی بدین دلیل حائز اهمیت می باشند که کنترل دما و رطوبت در فصول مختلف سال در آنها ممکن است. مثلا در فصل سرما که دما تا 20 درجه زیر صفر نیز می رود دمای گلخانه باید 15 الی 25 درجه باشد، همچنین در فصل گرما که دما تا 40 درجه بالای صفر می رود دمای گلخانه باید بین 20 الی 28 درجه سانتی گراد باشد. به همین منظور دستگاه هایی وجود دارد تا محصولات شما را از سرما و گرمای شدید نجات دهد.
در فصل تابستان که هوا بسیار گرم است شما می توانید با استفاده از یک یا چند مه ساز (رطوبت ساز) و فن های خنک کننده قوی اقدام به کاهش دمای گلخانه بکنید، در نظر داشته باشید که یکی از اصلی ترین مواردی که در فصل زمستان به آن توجه کنید انتخاب بخاری برای گیخانه میباشد. به این مورد توجه داشته باشید که استفاده از هر نوع سیستم گرمایشی در گلخانه ها استاندارد نبوده و این عامل میتواند صدمات زیادی به محصولات شما وارد نماید. یکی از استاندارد ترین سیستم های گرمایشی استفاده از بخاری گلخانه میباشد که به دلیل طراحی استاندارد بهترین گزینه برای گلخانه ها بوده و با تولید گرمای بهینه و استاندارد در رشد گیاهان تاثیر بسیار زیادی دارد.

گاز کربنیک در گلخانه‌ها

کاربرد Co2 تقریباً معادل استفاده از مواد غذایی، کاربرد پیدا کرده‌است. در ایران که گیاهان از لحاظ نوری در وضعیت مناسبی قرار دارند می‌توان با بالا بردن مصرف Co2 راندمان محصول را نیز بالاتر برد. وجود Co2 برای انجام عمل فتوسنتز ضروری است. این واکنش شیمیایی منجر به تولید محصول سبز می‌شود. در این واکنش Co2 عامل بسیار مهمی است. سالهای زیادی است که به منابع غنی‌سازی دی‌اکسید کربن در گلخانه‌ها، برای افزایش رشد و تولید گیاهان پی برده شده‌است. دی‌اکسید کربن یکی از ضروری‌ترین اجزاء فتوسنتز می‌باشد. فتوسنتز یک فرایند شیمیایی است که انرژی نور خورشید را برای تبدیل دی‌اکسید کربن و آب به مواد قندی در گیاهان سبز مورد استفاده قرار می‌دهد؛ سپس این مواد قندی در خلال تنفس گیاه برای رشد آن مورد استفاده قرار می‌گیرند. اختلاف بین نرخ فتوسنتز و تنفس، مبنایی برای میزان انباشتگی ماده خشک در گیاهان می‌باشد. در تولید گلخانه‌ای، هدف همه پرورش دهندگان، افزایش ماده خشک و بهینه‌سازی اقتصادی محصولات می‌باشد. دی‌اکسید کربن با توجه به بهبود رشد گیاهان، باروری محصولات را افزایش می‌دهد. بعضی از مواردی که باروری محصولات به وسیله غنی‌سازی دی‌اکسید کربن افزایش داده می‌شود عبارتند از: گلدهی قبل از موعد، بازده میوه دهی بالاتر، کاهش جوانه‌های ناقص در گلها، بهبود استحکام ساقه گیاه و اندازه گل؛ بنابراین پرورش دهندگان گل و گیاه باید دی‌اکسید کربن را به عنوان یک ماده مغذی در نظر بگیرند.

زهکشی گلخانه

یکی از موارد مهم در احداث یک گلخانه توجه به زهکشی گلخانه‌است. در مناطقی با زمین‌های دارای بافت سخت و با لایه تحت‌الارض غیرقابل نفوذ با قرار دادن لوله‌های سفالی منفذ دار زیربسترها یا به طرق ابتکاری دیگر تمهیدات لازم را در جهت بهبود زهکشی می‌اندیشند

بادشکن

در مناطق باد خیز ردیفی از درختان یا یک مانع طبیعی مثل تپه برای کاهش خسارت باد استفاده می‌شود. حداقل فاصله درختان از گلخانه در شرق و غرب بایستی حدود ۵/۲ برابر ارتفاع درختان باشد. این فاصله در قسمت جنوبی بیش از یک ارتفاع درختان است.

انواع پوشش های گلخانه‌ای

شیشه

تا قبل از سال ۱۹۵۰ فقط گلخانه‌های شیشه‌ای وجود داشت امروزه این گلخانه‌ها پر هزینه‌ترین نوع گلخانه محسوب می‌گردد. چون مصرف سوخت در این گلخانه‌ها بالاست، نیاز به اسکلت‌های محکم دارند. بسته به پهنای گلخانه از اسکلتهای مختلفی می‌توان برای بنای آن استفاده نمود. در پهنای کمتر از ۶ متر اسکلت چوبی بدون نیاز به ستونهای میانی قابل استفاده‌است. برای گلخانه‌هایی با پهنای تا حدود ۱۲ متر اسکلت لوله‌ای بدون نیاز به ستون‌های عمودی وسط قابل کاربرد هستند ولی بایستی برای استحکام به قاب پنجره‌ها متصل شوند.

پوششهای پلاستیکی

پوششهای پلاستیکی می‌تواند از جنس پلی استر، پلی وینیل کلراید (P.V.C) پلی وینل فلوراید (P.V.F) باشد. از مزایای این پوششها عدم نیاز به اسکلتهای سنگین وکاهش هزینه گرم کردن تا حدود ۴۰٪ نسبت به گلخانه‌های شیشه‌ای یک لایه‌است. امروزه گلخانه‌های پلاستیکی درصد بالایی از گلخانه‌های دنیا را به خود اختصاص می‌دهند؛ ولی در اروپای شرقی محبوبیت چندانی ندارد. عیب پوششهای پلاستیکی دوام کم آنهاست چرا که اشعه ماورای بنفش خورشید باعث شکنندگی و تیرگی پلاستیک می‌شود. اغلب پوششهای پلاستیکی از نوع پلی اتیلن بوده که معمولاً به ماده مقاوم‌کننده در مقابل UV(اشعه ماورای بنفش) آمیخته شده‌اند که در این صورت طول عمر آن‌ها تا حدود ۳ سال قابل افزایش است. همچنین عیب دیگر این پوششها این است که در زمستان اگر هوای گلخانه سردتر بوده و با برخورد هوای مرطوب داخل گلخانه قطرات بخار آب بر روی آن‌ها تشکیل می‌گردد که با پیوستن به هم بزرگ شده و با چکیدن قطرات بر سطح برگ‌ها باعث بالا رفتن رطوبت سطح برگ و ایجاد بیماری‌های قارچی می‌گردند و از طرفی با ریزش قطرات بر کف گلخانه‌ها باعث افزایش رطوبت بستر خاکها و کاهش میزان اکسیژن خاک می‌شوند؛ که تداوم این امر می‌تواند منجر به کاهش جذب عناصر غذایی و کاهش رشد عمومی گیاه شود. راه حل این مشکل استفاده از اسپری محلول مواد شوینده در آب است که بر روی سطح داخلی پوشش می‌پاشند که البته این مواد خیلی زود پاک می‌شوند. حسن این کار جلوگیری از بزرگ شدن قطرات است. امروزه در کشورهای پیشرفته پلی اتیلن و سایر پوششهای پلاستیک را به مواد نگهدارنده نور مادون قرمز (IR) آمیخته می‌کنند که تلفات دمای گلخانه را در شب ۱۵ تا ۲۵ درصد کاهش می‌دهند. PVF نیز یکنوع پوشش پلاستیکی جدید است که تا ده سال دوام داشته و واکنش آن نسبت به نور و قیمت آن تقریباً معادل شیشه‌است. پوششهای دوبل پلاستیکی نیز کاهش هزینه سوخت تا یک سوم نقش مؤثری دارند. انجام پوششهای دولایه در اسکلت‌های سوله‌ای که ستون کمتری دارند راحت‌تر است. فاصله بین دولایه پایینی از ۱۰–۲۵/۱ سانتی‌متر کمتر یا بیشتر نباشد. گلخانه‌های نیمه استوانه‌ای برای پوششهای دولایه‌ای مناسب می‌باشند. میزان کشیدگی پلاستیک بسیار مهم است. هنگامی که در یک روز سرد نصب شود می‌بایست آن را محکم کشید و در روز گرم کمتر کشیده شود با در هوای سرد منقبض و پاره نگردد. امروزه اکثر گلخانه‌های جدید در آمریکا چه به صورت دایم یا موقت با پوشش‌های پلاستیکی ساخته می‌شوند.

سکوها و بسترهای کشت

سکو بخشی از فضای گلخانه‌است جایگاهی است برای قرار گرفتن گلدان‌ها یا کشت گیاهان در بسترهای بالاتر از سطح زمین همانگونه که از نام آن پیدا است، سکوها همواره در سطحی بالاتر از کف گلخانه‌ها قرار می‌گیرند. این عمل ضمن جلوگیری از گسترش عوامل آلوده‌کننده و بیماری‌زای گیاهی به تهویه بهتر و گرم شدن زودتر بستر کمک می‌کند. انتخاب شکل سکوها و مواد سازنده آن‌ها به نوع گیاه، گلخانه و سلیقه سازنده بستگی دارد. به‌طور کلی ویژگی‌های یک سکوی خوب عبارت است از:
الف _ از زهکشی مطلوبی برخوردار باشند.
ب_ پهنای آن طوری باشد که کارگران به آسانی به مرکز سکو دسترسی داشته باشند.
ج_ طوری نصب شده باشد که حداکثر نور را جذب کنند. کار کردن با سکوها برای قرار دادن گلدان‌ها به کارگران این امکان را می‌دهد که بدون خم شدن کار خود را انجام دهند در صورتی که سکوها برای کشت گیاهان استفاده بهتر است ۳۰–۱۵ سانتیمتر عمق داشته و از زهکشی مناسبی برخوردار باشد. ارتفاع سکوها از سطح زمین می‌بایست به گونه‌ای باشد که اقدامات داشت با تسلط کارگر بر محصول امکانپذیر باشد که این امر به نوع محصول بستگی دارد. سکوها را می‌توان از جنس آلومینیوم، ایرانیت، الوار چوبی یا مواد بتنی ساخت. آلومینیوم عمری طولانی دارد ولی گران‌قیمت است و چوب ارزان بوده ولی عمر کوتاهی دارد و احتمال پوسیدگی آن نیز زیاد است و همچنین عوامل بیماری‌زا نیز در آن نفوذ می‌کنند. نحوه قرار گرفتن سکوها بایستی سکوها را طوری نصب نمود که از حداکثر فضای گلخانه‌ای برای پرورش گیاهان استفاده شود. تعداد و عرض راهروها بستگی به نحوه استفاده از آن‌ها و نوع محصول دارد. ارتفاع سکوهای کشت ۹۰–۸۰ سانتیمتر است. پهنای سکوهای مجاور دیواره‌ها حدود ۹۰سانتیمتر و پهنای سکوهای میانی که از دو طرف قابل دسترسی است حداکثر می‌بایست ۱۸۰ سانتی‌متر باشد. سکوهای کشت گیاهان گلدانی نبایست دیواره داشته باشد و کف سکوها تا حد ممکن بایستی منفذدار باشد. تخته‌های چوبی سوراخدار به همراه تورسیمی محکم برای ساختن کف سکوها مناسبند. در روش نوین به منظور استفاده مؤثر از حداکثر فضای گلخانه از سکوی متحرک استفاده می‌کنند. این سیستم فضای تولید را تا بیش از ۹۰٪ مساحت گلخانه افزایش می‌دهد. راهروها توسط سکوهای متحرک اشغال شده که با حرکت سکو راهرو از یک سمت باز می‌شود و از طرف دیگر بسته می‌شود.

سکوها و بسترهای زمینی گل‌های بریده

گلهای بریده را در شرایط گلخانه‌ای به هر دو شکل بسترهای سکوئی و زمینی کشت می‌کنند. گیاهانی مثل گل داوودی و میمون را می‌توان بر روی سکوها کشت نمود؛ ولی این سکوها بایستی نزدیک زمین قرار گیرند تا عملیات حذف جوانه‌ها، محلول پاشی و برداشت امکان‌پذیر باشد، میخک را نیز به علت حساسیت به بیماری پژمردگی باکتریایی بر روی سکوهای کوتاه پرورش می‌دهند. ضد عفونی کردن خاک سکوها راحت‌تر و موفقیت‌آمیزتر از بسترهای زمینی است. بسترهای زمینی باید به گونه‌ای باشند که خاک اطراف ریشه را از قسمت‌های دیگر مجزا کنند. بتون برای بسترهای زمینی مناسب است.

لوازم مورد نیاز در گلخانه‌ها

از تجهیزات و ادوات مورد نیاز گلخانه می‌توان به سیستم گرمایشی، سرمایشی، انواع سمپاش، مه پاش، ژنراتور و تراکتورگلخانه آبی اشاره کرد.

انواع سیستم گرمایشی

سیستم‌های: کوره هوای گرم (بهترین و ارزان‌ترین سیستم‌های گرمایشی می‌باشد)
سیستم مرکزی: سیستم شوفاژ (برای گلخانه‌های بالای ۴/. هکتار)
در این سیستم از بخار آب یا آب داغ استفاده می‌شود.

انواع لوله گلخانه ایی

لوله‌های گالوانیزه گلخانه از جنس فولاد هستند که با روش گالوانیزاسیون گرم یا سرد گالوانیزه می‌شوند. با این عملیات لوله‌های فولادی در مقابل خوردگی و زنگ زدگی مقاوم تر می‌شوند و طول عمر آن‌ها نیز افزایش می‌یابد.

لوله گلخانه تولید شده به روش گالوانیزاسیون سرد:
در این روش لوله‌های گلخانه، به روش الکترولیز با فلز روی پوشش داده می‌شوند. در نتیجه ضخامت روی بر سطح این لوله‌ها کمتر بوده (بین ۸ الی ۱۲ میکرون) و به همین دلیل دوام آن‌ها نیز نسبت به گالوانیزه گرم کم‌تر است. است. لوله‌های گلخانه ای که به روش گالوانیزه سرد گالوانیزه شده‌اند در شرایط عادی و معمولی نهایتاً ۲ تا ۶ سال عمر می‌کنند.

لوله گلخانه تولید شده به روش گالوانیزاسیون گرم:
در این روش لوله‌های فولادی را در شرایطی با دمای بالاتر (حدود ۴۴۰ درجه سانتی گراد) گالوانیزه می‌کنند. در نتیجه ضخامت روی بر سطح آن‌ها بیشتر است (حدود ۴۰ تا ۸۰ میکرون). به همین دلیل پایداری و طول عمر لوله‌هایی که به روش گالوانیزاسیوم گرم گالوانیزه می‌شوند بیشتر است.
و در نهایت استفاده از سازه‌های فولادی آبکاری شده به روش گرم برای گلخانه‌ها بسیار مناسب تر است.
ورق‌های فلزی را به دو روش گالوانیزه می‌کنند
ابتدا ورق مورد نظر را گالوانیزه کرده و سپف آن را با رول فرم به لوله تبدیل می‌کنند.
ورق مورد نظر را به لوله تبدیل کرده و بعد آن را گالوانیزه می‌کنند.

مزایای کشت گلخانه ای

تولید خوب

اولین مورد در رابطه با کشت گلخانه ای تولید محصول بیشتر است که مزایای تجاری دارد. کشت در گلخانه ها شرایط بهینه و رشد خوب محصول را تضمین می کند و همانطور که همه شما تصور می کنید ، گیاهانی که به خوبی رشد می کنند گیاهانی هستند که میوه خوبی دارند ، میوه هایی که با قیمت مناسب می توانند در بازار به فروش برسند.

کشت ایمن

هنگامی که یک کشاورز برای کشت گلخانه ها را انتخاب می کند ، مشکلات احتمالی مانند نوعی افزایش شدید دما یا یک دوره خشکسالی که باعث تنش در محصولات می شوند را کاهش می دهد. از این گذشته ، طبیعت بسیار غیرقابل پیش بینی است ولی در گلخانه شرایط را شما تنظیم می کنید.

بهره وری

بسیاری اوقات ، وقتی ما در مورد بهره وری صحبت می کنیم معنی آن کاملاً واضح نیست. اکثر مردم فکر می کنند که این موضوع اساساً ایجاد بهترین چیزها است. اما نه ، بهره وری فراتر از آن است و در مورد استفاده از منابع به مقدار مناسب و به روش صحیح برای بهره برداری از آنها تا حد مجاز و به دست آوردن بهترین نتیجه است.
هنگام رشد با استفاده از گلخانه ها ، پیگیری نحوه استفاده از منابع و مدیریت صحیح آنها بسیار ساده تر است. کشاورزان می توانند رشد گیاهان خود را با دقت بیشتری کنترل کنند و به عنوان مثال از کود های مورد نیاز در هر مرحله از رشد استفاده کنند.
در مورد آب هم همینطور است بسیاری از پیشرفته ترین گلخانه ها دارای سیستم های آبیاری هستند که می توانند به صورت اتوماتیک یا دستی کار کنند که نه تنها ارزشمندترین منبع کره زمین را حفظ می کنند بلکه باعث صرفه جویی در وقت و هزینه می شوند.

کنترل آفات

هیچ کشاورزی گیاهان پر از آفات را دوست ندارد. آفات به همراه دوره خشکسالی ، مسلماً تهدید اصلی برای هر محصول محسوب می شوند. در کشاورزی در مورد آفات باید بسیار مراقب باشیم و برای مقابله با آنها کشاورزان باید از سموم دفع آفات استفاده کند. در حالی که اینها به گونه ای طراحی شده اند که گیاهان را تا حد ممکن تحت تأثیر قرار دهد باید از آنها با احتیاط و در مکانهای خاصی استفاده شود تا از هرگونه آسیب احتمالی به محصول جلوگیری شود.
اینجاست که میکرو اکوسیستم های محبوب ما پیروز این میدان خواهند شد. گلخانه ای که بطور مناسب طراحی و ساخته شده ، کنترل آفات و بیماری ها را بسیار آسان تر می کند.

انواع سازه گلخانه

فرم کلی انواع سازه گلخانه در ایران از دو طرح کمانی و قلٌه‌ای پیروی می‌کنند که در مناطق مختلف با توجه به شرایط اقلیمی شکل های متفاوتی از نظر شیب و اندازه به خود گرفته‌اند. به طور کلی هدف اصلی همه‌ی این طراحی‌ها، دست‌یابی به حداکثر دریافت نور و پوشش بیشتر زمین با کمترین هزینه ممکن می‌باشد. انواع گلخانه‌ها در ایران بر اساس شکل سازه به ۵ دسته تقسیم می‌شوند:

۱) گلخانه های تونلی

انواع سازه گلخانه‌ای تونلی دارای دیواره‌های عمودی و مجزا نیستند و سازه از نقطه اتصال به زمین به صورت منحنی شکل است. شکل سقف گلخانه‌های تونلی، به دو صورت منحنی کامل و زاویه‌دار می‌باشد؛ در ساخت این نوع گلخانه اغلب از لوله‌های گالوانیزه استفاده می‌شود که برای نصب به پایه‌های بتنی احتیاج ندارند و با فاصله ۲/۵-۳ متر از یکدیگر در زمین محکم شده‌اند. عرض دهانه این تونل‌ها ۱۰-۶ متر و ارتفاع حداکثری آنها ۴-۳ متر می تواند باشد. انواع سازه گلخانه تونلی، نسبتاً ارزان هستند و به سرعت نصب می‌شوند و به علت شکل منحنی که دارند، از مقاومت بالایی در برابر باد و برف برخوردار هستند. همچنین امکان دریافت حداکثری نور خورشید را برای گیاهان فراهم می‌کند.

۲) گلخانه های سیرکولار

سازه گلخانه ای سیرکولار سقف کمانی و دیواره‌های عمودی هستند. انواع سازه گلخانه سیرکولار دارای سقفی به صورت کمان کامل است. سازه‌های گلخانه‌ای سیرکولار بیشتر مناطق گرمسیر که وزش باد در آنها شدید است ساخته می‌شوند. جهت ساختمان گلخانه‌های سیرکولار معمولا به صورت شمالی-جنوبی است و در تمام زمان تابش نور خورشید، آفتابگیر میباشند. در گلخانه های سیرکولار بیشتر کشت صیفی جات در کف گلخانه صورت می گیرد؛ زیرا امکان سکوبندی وجود ندارد. برای پوشش گلخانه های سیرکولار معمولاٌ از جنس پلاستیک استفاده می شود. از مزایای این نوع گل خانه می توان به کمترین میزان مقاومت ایرودینامیکی در برابر باد و حداکثر هوای موجود نسبت به سطح پوشش اشاره کرد. بدلیل مقاومت مناسب و خوب گلخانه سیرکولار در برابر باد، آب (باران شدید) و برف، عمومیت زیادی در جهان یافته است. از دیگر مزایای انواع گلخانه های سیرکولار می توان به ارزانتر بودن نسبت به سایر فرم ها و تابش مستقیم خورشید در تمام طول روز اشاره کرد.

۳) گلخانه های قله ای(شیروانی)

انواع سازه‌های گلخانه‌ای قله‌ای، دارای سقف‌هایی با شیب ۲۵ تا ۳۰ درجه و دیواره‌های عمودی هستند. گلخانه‌های قله‌ای (شیروانی)، مقاوم ترین سازه گلخانه در برابر برف است که هزینه احداث گلخانه آن، بسیار بیشتری نسبت به سایر گلخانه ها دارد. مهمترین مزایای این گل خانه نسبت به دیگر انواع گل خانه‌ها، قابلیت انتقال نور بالا است که می تواند حداکثر میزان نور را به داخل گلخانه وارد کند که این مورد در مناطق گرمسیر و خصوصا در فصل تابستان از معایب به شمار می آید. این نوع گلخانه بیشتر در مناطق سردسیر مورد استفاده قرار می گیرد و بیشتر در این مناطق ساخته می شود.
نوعی از گلخانه‌‌های قله‌ای که تصویر آن را می‌بینید، به گلخانه های شیشه ای معروف هستند. پوشش گلخانه های شیشه‌ای به گونه‌ای است که حداکثر نور را می‌تواند به داخل ساختمان گلخانه عبور دهد. با توجه به شرایط کشور، این نوع گلخانه‌ها در ایران بسیار کم ساخته می‌شوند و برای مصارف خاصی مورد استفاده قرار می‌گیرند. هزینه ساخت انواع گلخانه شیشه‌ای کمی بالا است، به علاوه می‌توانیم برای استفاده‌های کشاورزی از انواع سبک‌های دیگر گل خانه که با هزینه کمتر ساخته می شوند و همان کارایی را دارند استفاده کنیم.

۴) گلخانه های گاتیک (اسپانیایی)

طرح سازه‌های گلخانه‌ای گاتیک تلفیقی از گلخانه‌های قله‌ای و سیرکولار می‌باشند که شکل سقف آنها به صورت کمان زاویه‌دار است. فرم گاتیک، یکی از محکمترین سازه‌های مهندسی است که تاکنون شناخته شده است. نمای آن به گلخانه‌های سنتی و قدیمی شباهت دارد ولی کاراترین عملکرد را دارد. تا بحال از آن‌ها در عملیات و پروژه‌های بی‌شماری مورد استفاده قرار گرفته‌اند که نتیجه‌ی همه‌ی آن‌ها موفقیت‌آمیز بوده است. تا زمانی که پرورش گلخانه‌ای و کنترل اقلیم وجود خواهد داشت، استفاده از گلخانه‌های گاتیک یک انتخاب ایده آل برای تمامی پرورش دهندگان محصولات گلخانه ای در سرتاسر دنیا و در هر منطقه‌ای خواهد بود؛ زیرا هم نسبت به کارایی آن مقرون به صرفه است و هم باعث افزایش کیفیت گیاهان خواهد شد. همچنین امکان استفاده از سیستم مکانیکی و پیشرفته برای کسانی که قصد دارند به طور حرفه‌ای به کار پرورش و کشت گیاهان بپردازند به سادگی محیا است.
مزیت ساخت انواع گلخانه‌های گاتیک، مقاومت نسبتاً بالا در برابر وزش شدید باد و بارش سنگین برف است. شکل خاص سقف امکان جاری شدن قطرات آب حاصل از باران را بر روی پوشش می‌دهد و هیچ قطره آبی روی گیاهان چکه نمی‌کند. همچنین قوس گلخانه گاتیک باعث ارتفاع بیشتر در خط‌الرأس مرکزی ساختمان گلخانه شده و باعث می‌شود فضای مناسب برای پرورش محصولاتی که رشد ارتفاع دارند (مانند گوجه، خیار، فلفل) و بسیاری درختان گرمسیری ایجاد کند.

انواع سازه گلخانه بر اساس کاربرد

گلخانه‌های آموزشی
گلخانه‌های تحقیقاتی
گلخانه‌های تفریحی
گلخانه‌های تجاری

گلخانه های آموزشی

این سازه گلخانه برای آموزش دانش‌آموزان و دانشجویان و یا به طور کلی علاقه‌مندان به کشت گلخانه پ‌ای و رشته‌ی کشاورزی تأسیس می‌شود. در این گلخانه‌ها سه مرحله کشت (کاشت، داشت، برداشت) به مراجعه‌کنندگان به طور کامل یاد داده خواهد شد و می توانند از نزدیک شاهد این سه مرحله باشند. از لحاظ تجهیزات گلخانه های آموزشی، نسبت به انواع گلخانه‌های دیگر تفاوتی ندارند و باید شرایط محیطی مناسب برای گیاهان فراهم آورده شود. در تمام طول سال از گلخانه‌های آموزشی استفاده می‌شود و برای پوشش این نوع گلخانه‌ها بیشتر از شیشه و یا پلی‌کربنات استفاده می‌شود.

گلخانه های تحقیقاتی

تقریبا از اسم سازه گلخانه تحقیقاتی مشخص است که چه اتفاقاتی درون آن می‌افتد. سازه گلخانه تحقیقاتی برای انجام بعضی تحقیقات در زمینه گیاه‌شناسی یا اصلاح در ساختار ژنتیکی گیاهان، تأسیس می‌شوند تا مکان مناسبی برای تحقیق دانشمندان فراهم آورده شود.

گلخانه های تفریحی

انواع سازه‌های گلخانه‌ای تفریحی، معمولا کوچک مقیاسند و هزینه ساخت ان‌ها کمتر از انواع دیگر گلخانه‌ها می‌باشند. به‌طور کلی از آن‌ها برای پرورش گیاهان و درختچه‌های زینتی استفاده می‌شود و در ملک‌های شخصی نصب می‌شوند. طراحی گلخانه‌های خانگی کار سختی نیست و میتوانید با مشاهده چند آموزش درباره سازه و ساختمان گلخانه، یا به صورت عملی و آزمون و خطا می توانید برای خود گلخانه خانگی زیبایی بسازید.

گلخانه های تجاری

این مدل گلخانه ها و انواع گلخانه مدرن، همان گلخانه هایی است کهشرکت گلخانه سازی نهال رویش طراحی و اجرا می کند. معمولا در متراژ های بسیار بزرگ ساخته می شوند و برای کسب درآمد و کشت و پرورش محصول به طور جدی و حرفه ای مورد استفاده قرار می گیرند. میتوانید با استفاده از آنها، میوه ها را خارج از فصلشان پرورش دهید و پس از بسته بندی، محصولتان را به فروش برسانید.

تقسیم بندی گلخانه ها از نظر شکل و ساختمان

امروزه از نظر شکل خارجی وسعت و موادی که در ساختمان گلخانه به کار می‌روند انواع و اقسام مختلفی موجود می‌باشد. به طور کلی از نظر شکل خارجی و بدون در نظر گرفتن وسعت و مصالح ساختمانی گلخانه هارا می توان به چهاردسته گلخانه یک طرفه، دو طرفه، نیمه دو طرفه و کمانی یا منحنی تقسیم کرد. این گلخانه هارا می توان روی سطح زمین و یا داخل محل حفر شده در گودی بنا نمود که در این صورت به ترتیب گلخانه های سطحی و یا گلخانه های عمیق نامیده می شوند. کف گلخانه های عمیق به طور معمول در حدود یک متر پایین تر از سطح زمین قرار دارند و در زمستان گرم تر از گلخانه های سطی می‌باشند.

۱. گلخانه های یک طرفه

از یک جهت از نور کامل آفتاب برخوردار است و از جهت دیگر از مصالح ساختمانی پوشیده شده است. این نحوه ساخت و ساز گلخانه برای مناطقی با شرایط محیطی نسبتا دشوار بسیار مطلوب است. در مناطقی که سرمای شدید یا یخ بندان های طولانی وجود دارد، ساخت این گلخانه ها به صرفه می باشد. این نوع گلخانه ها به ساختمان ها متصل می شوند و معمولا در کنار دیوارها ساخته می شوند به طوری که دیواره شمالی آن با مصالح ساختمانی باشد و دیواره شرقی و غربی تماما یا نصفه از آجر ساخته می شوند. عرض این نوع سازه گلخانه ۵ تا ۶ متر و گاهی بیشتر است و طول آن معمولا ۲ برابر عرض می باشد. جهت این نوع گلخانه ها شرقی-غربی است و ارتفاع دیواره شمالی ۲/۵-۳ متر و دیواره جنوبی ۶۰-۹۰ سانتی متر است. پس دیواره جنوبی آن کوتاه تر از دیواره شمالی می باشد، بنابراین دارای سقف شیشه ای شیب دار است و زاویه سقف با سطح زمین ۴۰ تا ۴۴ درجه است؛ به عنوان مثال در اصفهان ۴۰ تا ۴۵ درجه در نظر گرفته می شود. شیب کف بعضی از این گلخانه ها ۴۰ درجه است. به طور کلی مقدار شیب سقف بستگی به عرض جغرافیایی محل دارد. بدین منظور که در نیم کره شمالی هرچه محل جغرافیایی از خط استوا دورتر باشد سقف مایل تر و هر چه جنوبی تر باشد زاویه سقف با سطح زمین کم تر است؛ زیرا حداکثر استفاده از نور خورشید در گلخانه زمانی صورت می گیرد که نور به طور عمود به سقف گلخانه بتابد و انعکاس نداشته باشد و چون هرچه به طرف قطب نزدیک تر می شویم اشعه خورشید به صورت مایل تر می تابد، بنابراین توصیه می شود در ساختمان گلخانه شیب لازم رعایت شود.

۲. گلخانه نیمه دو طرفه

از یک جهت به طور کامل از نور آفتاب برخوردار است و از جهت مقابل تا نیمه از مصالح ساختمانی پر شده، معمولا در کنار دیوار ساخته می شود و نیمه دیگر از جنس شفاف (شیشه) است. جهت این گلخانه ها شرقی-غربی است. در این نوع گلخانه ها شیب دیواره جنوبی بیش تر از دیواره شمالی می باشد. ارتفاع تاج گلخانه 2.5 تا 3 متر است البته بیش تر از این مقدار هم در نظر می گیرند. ارتفاع دیواره جانبی سازه گلخانه ای نیمه دو طرفه در تمام جهات با هم مساوی است و معمولا نسبت به یک طرفه تعداد ساعت بیشتری از روز آفتاب گیر می باشد و شیب رو به جنوب در این نوع گلخانه ها معمولا بلندتر از شیب رو به شمال است و نزدیک 2/3 عرض گلخانه می باشد و شیب مربوط به شمال کوتاه تر 1/3 عرض گلخانه است که شیب سقف در قسمت جنوبی 45 تا 55 درجه است و 60 تا 90 سانتی متر دیواره جنوبی آن سنگ چین شده است. هر چقدر ارتفاع گلخانه بلندتر باشد بهتر است؛ زیرا Co2 در جاهای مختلف افزایش می یابد و تبادل هوا بیشتر و در نتیجه روز ها فعال ترند و اما هرچقدر ارتفاع بیشتر باشد اتلاف سوخت و رطوبت بیشتر می شود. وجود پنجره تاشو در سقف کمک می کند که در تابستان با بازکردن آن ها دما را کاهش دهیم.

۳. گلخانه دو طرفه

سازه گلخانه دوطرفه به طور کامل و از هر دو جهت از نور آفتاب بهره مند است. این گلخانه برای کشت و پرورش بسیاری از محصولات ایده آل و مناسب است؛ زیرا از جهت نور و درجه ی حرارت به طور کامل از نور خورشید بهره می برد. در سازه های گلخانه ای دو طرفه، دیواره های جانبی عمودی هستند و سقف آنها حالت مثلثی دارد. در این گل خانه ها از یک عضو حمایت کننده به عنوان خرپا برای استحکام گلخانه ها استفاده می شود. جهت گلخانه های دو طرفه، شمالی و جنوبی است و ارتفاع دیواره جانبی گلخانه در تمام جهات مساوی است. سقف گلخانه در دو طرف هم شیب و هم اندازه است و ارتفاع سقف در بلندترین نقطه آن معمولا ۲.۵ تا ۳.۵ می باشد. طول اضلاع دو سراشیبی قسمت مثلثی در سراسر گلخانه از رابطه فیثاغورت قابل محاسبه است. عرض گلخانه بین ۶ تا ۱۲ متر و طول آن نباید کم تر از ۳۰ متر و بیشتر از ۶۰ متر می باشد. این نوع گلخانه ها معمولا متداول ترین سازه گلخانه است و در این نوع گلخانه ها حداقل ۳ ردیف سکو ساخته می شود و گاهی از کف این گلخانه ها به عنوان شاسی استفاده می شود. ارتفاع سکو ها را در گلخانه معمولا ۸۰ سانتی متر و عرض سکو ها را ۱۱۰ سانتی متر در نظر می گیرند. بیش ترین تولید گیاهان آپارتمانی در این نوع سازه گلخانه است. جهت آن شمالی-جنوبی است و زاویه شیب ۴۰ تا ۴۵ درجه است.

۴. گلخانه کمانی یا منحنی

این نوع گلخانه ها به صورت کوانست و جوی و پشته اند و جهت آنها شمالی و جنوبی است و در تمام ساعات روز آفتاب گیر می باشد و اغلب کف آنها شاسی بندی شده و مستقمیا کشت و کار در کف آن صورت می گیرد؛ ولی امکان سکوبندی وجود ندارد و بیشتر کشت صیفی جات در آنها صورت می گیرد. سازه گلخانه از اجزای کمانها، لوله های فونداسیون، سازه انتهایی، حمایت کننده های جانبی، پیچ و مهره و گیره ها و مواد پوششی تشکیل شده است. در گلخانه های جوی و پشته طول کمان بالای دیوار جانبی را از ۱.۲ تا ۲ برابر عرض واحد گلخانه در نظر می گیرند ولی برای این که تعادل گلخانه حفظ شود آن را ۱.۵ برابر عرض واحد گلخانه در نظر می گیرند. در هنگام کم کردن کمان ها ۳۰ سانتی متر انتهای کمان ها را نباید هم کرد تا بتوان کمان هارا در لوله های فونداسیون محکم کرد.

دلایل اقتصادی برای کشت گلخانه ای

از مهم ترین دلایل اقتصادی برای کشت گلخانه می توان به افزایش تعداد برداشت ها در سال، افزایش برداشت محصول نسبت به سطح زیر کشت، تعیین زمان بهره برداری محصول و کاهش تعداد کارگران اشاره کرد. اما هر کسب و کاری مطمئنا ایراداتی هم خواهد داشت، گلخانه هم از این مقوله مستثنا نیست ، به موضوعات زیر می توان به عنوان سختی های کار در گلخانه اشاره کرد: آورده اولیه برای شروع این کسب و کار تقریبا زیاد است که البته از آن جایی که بیشتر این هزینه ها برای تجهیزات گلخانه صرف می شود، تنها یک بار اتفاق می افتد. کارشناسان معتقدند که اگر برداشت محصولات دارای مطلوبیت نسبی باشد، تقریبا بعد از سه سال هزینه های اولیه شما به جیبتان باز می گردد. دومین مسئله مربوط به کشاورزی گلخانه ای، نیاز به مراقبت لحظه ای و دایمی در این نوع کشت است.
مثلا، تنها یک غفلت از دمای گلخانه در یک شب زمستانی می تواند تمام زحمات چند ماهه تان را بر باد دهد.

تقاضای بازار (مشتریان)

محصولات صيفی و جاليزی نقش ویژه ای در صادرات ایران دارند. بر اساس آمار گمرک در سال 1397 در ميان محصولات کشاورزی، انواع سبزیجات و محصولات جاليزی با ارزش 1208 ميليون دلار و سهم 26 درصد رتبه دوم را در ميان اقلام کشاورزی صادراتی ایران
به خود اختصاص داده اند. استان خراسان رضوی به عنوان قطب توليد فرآورده های تبدیلی و محصولات غذایی کشور در ساليان گذشته رشد قابل توجهی در صادرات این محصولات داشته است یكی از مهمترین محصولات گلخانه ای ایران، خيار است که به کشورهای عراق، امارات و روسيه صادر میشود. به علاوه یكی از مهمترین محصولات صنایع غذایی استان، رب گوجه فرنگی است. صادرات رب گوجه فرنگی کشور در یک دهه گذشته دو برابر شده و به 147هزار تن رسيده است. در استان برای توليد این محصول بالغ بر 22 واحد توليدی با ظرفيت 100 هزار تن وجود دارد. گوجه فرنگی استان بصورت رب گوجه فرنگی و به صورت تازه به کشورهای عراق، ترکمنستان و افغانستان صادر میشود

عرضه بازار (رقبا)

با وجود تقاضای زیاد داخلی و صادراتی برای محصولات گلخانه ای، در سال 1396 عرضه محصولات گلخانه ای در استان حدود 47 هزار تن بوده است که تنها 5 درصد از کل توليد محصولات کشاورزی استان را تشكيل میدهد که 68 درصد آن را خيار گلخانه ای و 13 درصد را گوجه فرنگی تشكيل ميدهد. توسعه محصولات گلخانه ای ضمن افزایش راندمان آب و کاهش آسيب پذیری محصولات میتواند نوسانات فصلی مقداری و قیمتی محصولات کشاورزی را برطرف سازد

پیش بینی رشد آتی بازار

تغيير سبک زندگی، توجه بيشتر به استفاده از محصولات کشاورزی ارگانيک و سالم و همچنين کاهش راندمان کشت محصولات کشاورزی سنتی به دليل فرسایش خاک و کاهش سطح آب های زیرزمينی، در سال های آینده افزایش تقاضا برای محصولات گلخانه ای را تشدید خواهد کرد

اهمیت تولید این محصول

کشور ایران و استان خراسان رضوی در کمربند خشک و نيمه خشک جهان قرار دارد تنش آبی در استان در سال های اخير ادامه حيات بخش کشاورزی را با تهدیدهای جدی مواجه کرده است. این در حالی است که عمده صنایع غذایی و تبدیلی کشور در این استان قرار دارند که در چند دهه گذشته رشد قابل توجهی داشته اند. تنوع فصلی محصولات کشاورزی منجر گردیده برخی از محصوالت (بخصوص صيفی جات) در تمام فصول سال قابل برداشت نباشد. درنتيجه در برخی از فصول سال افزایش قيمت ناشی از کمبود عرضه
وجود دارد. این درحاليست که کشت گلخانه ای این محصولات ضمن افزایش راندمان تولید، می تواند تقاضای موردنياز بازار داخلی و خارجی را در تمام فصول مختلف سال تأمين نماید.

مشوق ها یا حمایت های دولتی

مطابق با ماده 50 قانون رفع موانع توليد رقابت پذیر و ارتقای نظام مالی کشور، به دولت اجازه داده میشود براساس پيشنهاد وزارت جهاد کشاورزی در قالب لوایح بودجه، اعتبارات مورد نياز را در قالب وجوه اداره شده برای متقاضيان ایجاد و توسعه کشت های متراکم
گلخانه ای با اولویت مصرف کمتر آب و انرژی معمول دارد

مجوز جهاد کشاورزی

بعد از تجهیز گلخانه ،برای گرفتن مجوز باید ابتدا به مدیریت جهاد کشاورزی شهرستانی مربوط مراجعه کنیم. مدارک مد نظر این سازمان را ارائه دهیم. این مدارک عبارتند از :
* سند مالکیت اعم از رسمی، قولنامه ای یا اجاره نامه شش ساله. قولنامه ها و اجاره نامه ها باید به تایید یک نهاد رسمی مثل شورای محل یا جهاد کشاورزی رسیده باشد.
* ارائه پروانه بهره برداری از چاه یا مدارک رسمی که نشان دهنده تامین آب مصرفی از قنات، چشمه، رودخانه، کانال باشد.
* ارائه نتیجه مثبت آزمایش آب مورد استفاده در گلخانه، از یکی از آزمایشگاه های معتبر استان.
* معرفی یک کارشناس کشاورزی برای همکاری در گلخانه هایی که سطح زیر کشت آن ها بیش از ۵۰۰۰ متر مربع باشد.
بدیهی است پس از آن که مدارک ارائه شده از نظر سازمان مورد وثوق قرار بگیرد و تاییدیه کارشناس بازرس از وضعیت اولیه گلخانه نیز به این سازمان ارسال شود، مجوز شما صادر خواهد شد.

صدور یا تمدید پروانه تاسیس شهرک گلخانه ‏ای

پیش بینی وضعیت سرمایه گذاری طرح تولید گلخانه صیفی جات

سطح زیر کشت: 3000 مترمربع (120 تن)
نرخ برابری دلار : 26000 تومان
مساحت زمین موردنیاز : 5000 مترمربع
زیربنای کل : 3000 مترمربع
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 3 نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : 3 میلیارد تومان (بدون احتساب هزینه زمین)
ارزش سازه و تجهيزات : 2 میلیارد تومان
نرخ بازده داخلی در سال مبنا : 28 درصد

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: