حداقل ضوابط فنی و بهداشتی کارگاه های تولید و بسته بندی مواد و فرآورده های غذایی،آشامیدنی،آرایشی و بهداشتی

الف _ شرايط فنی و بهداشتی ساختمان و سالن تولید

ساختمان کارگاه توليدي بايد بر اساس مقررات و ضوابط فنی و بهداشتی بشرح ذيل طراحی شود:

شرايط ساختمان

ساختمان کارگاه توليدي بايد به گونه اي بنا شده باشد که در آن :
بخشهاي تميز (Clean) و غيرتميز (Unclean) از هم جدا باشد. به نحوي که از انتقال آلودگی ثانويه به مواداوليه، درحال فرآوري و محصول نهايی جلوگيري نمايد.
سالن توليد نبايد به طور مستقيم با واحدهاي بيرون و غير تميز در تماس باشد.
در مقابل ورود و لانه گزينی حشرات ، جوندگان موذي، پرندگان به طور موثري حفاظت شود.
گردش مواد و فراورده ها، رفت و آمد نيروي انسانی و همچنين چيدمان تجهيزات بايد به صورتی باشد که مانع انتقال آلودگی ثانويه گردد.

ب _ ويژگي‌های سالن تولید و بسته بندی و انبارها

درها

کليه درها بايد قابل شستشو و گندزدايی بوده و جنس آنها از مواد مقاوم باشد.
کليه درها بايد داراي سطوح صاف و رنگ روشن باشد.
درها بخوبی جفت شده ( Sealed ) و براي جلوگيري از ورود حشرات ، پرندگان و جوندگان موذي به خوبی بسته شوند(ناحيه زيرين درها هم سطح با کف باشد ) . درها همچنين داراي توري سيمی باشد.

پنجره ها

کليه پنجره ها بايد داراي اندازه مناسب، قابل شستشو، نظافت و ضدزنگ بوده و به گونهه اي طراحی شهود که از ورود و تجمع گرد و غبار و آلودگی به داخل سالن توليد ممانعت نمايد.
لبه پنجره ها به گونه اي باشد تا از تجمع آب در زير پايه پنجره و و همچنين تجمع مواد مختلف و آلودگی ها ممانعت شود و نظافت آن آسان باشد.بهتراست که براي استفاده از نور طبيعی درسالن هاي توليد و انبارها ، پنجره ها به صورت زيرسقفی ايجاد شوند وکليه پنجره هاي داخل سالن هاي توليد وفرآوري بصورت ثابت )غير قابل بازشدن( بوده و پنجره هاي موجود درساير قسمت ها در صورت باز شو بودن مجهز به توري هاي ريز بافت وقابل شستشو و مقاوم باشند.

كف

کف کارگاه بايد صاف، بدون ترك و غير لغزنده ، قابل شستشو و داراي شيب کافی به سمت مسير فاضلاب باشد تا از تجمع آب در سطح کف واحد توليدي جلوگيري شود.
درمحل هايی که نگهداري و آماده سازي مواد خام با pH اسيدي و يا قليايی انجام می گيرد، درساختار کف از پوشش هاي مناسب و مقاوم به اسيد و قليا استفاده شود.
زهكشی کف و کانالهاي فاضلاب بايد از نظر کشش پساب وضعيت مناسبی داشته و دربرابر ورود حشرات و جوندگان موذي به خوبی محافظت شود.
آب روها بايد داراي عرض و ارتفاع مناسب با ديواره هاي صاف و عمودي بوده و محل اتصال ديواره به کف بدون زاويه باشد تا مقادير کم آب نيز به راحتی جريان يافته و تميز کردن آن نيز آسان تر باشد.درمحل هايی که امكان تجميع پساب وجود دارد، از کف شوي مناسب (شتر گلودار) استفاده شود.

ديوارها

ديوارها بايد صاف ، بدون ترك، بدون خلل و فرج، قابل شستشو و گنهدزدايی بهوده و داراي رنگ روشن باشند.
محل هاي اتصال به ديوار هم جوار با کف کارگاه بدون زاويه باشند.
از جنس مناسب و مقاوم به رطوبت و حرارت استفاده شود.

سقف ها

بايد از جنس مقاوم بوده و داراي ارتفاع مناسب باشد.
در برابر نفوذ يا لانه گزينی حشرات و پرندگان مقاوم بوده و بطور موثري محافظت گردد.

پله ها

کليه پله ها، سطوح شيبدار، سكوها بايستی از جنس مناسب ، قابل شستشو وتميز کردن باشند.

ج _ فضا جهت عملیات تولید

فضاي سالن توليد بايد به نحوي باشد که چيدمان تجهيزات و تردد کارگران به راحتی انجام شود. فاصله لازم از ديوارها و درهاي سالن توليد و فاصله تجهيزات توليد از يكديگر به گونه اي باشد تا علاوه بر سهولت انجام کار ، در صورت نياز دستگاه ها به تعمير عمليات به آسانی انجام گيرد.
براي مواد اوليه ، مواد حد واسط يا اقلام بسته بندي مورد مصرف درجريان توليد و درکنار خط توليد فضاي لازم پيش بينی شود.
گردش مواد و فراورده ها، رفت و آمد نيروي انسانی و همچنين چيدمان تجهيزات بايد به صورتی باشد که مانع انتقال آلودگی ثانويه گردد.

د _ شرايط و ويژگيهای انبارها

انبارهاي مواد اوليه و بسته بندي،قرنطينه ومحصول نهايی به نحو مقتضی تفكيك شده ومتناسب با ظرفيت توليد در نظر گرفته شود.
بايد تميز، خشك، خنك ، منظم، عاري از حشرات ، پرندگان و جوندگان موذ ي، و ضايعات توليد و بسته بندي باشند.
براي چيدمان کالا در انبار بايد از قفسه بندي و يا پالت مناسب استفاده گردد و نحوه چيدن مواد در انبار بايد مرتب باشد.
شرايط تقدم و تاخر در ورود و خروج مواد اوليه و محصول (FIFO1) در انبار رعايت گردد.
دما و رطوبت انبار بايد تحت کنترل بوده و به نحو مقتضی اندازه گيري و ثبت گردد.
نظافت انبارها بايد طبق برنامه مدون و بطور کامل انجام گيرد.

ه _ آب مصرفی

آب مصرفی قابل استفاده در سيستم توليد، شستشوتجهيزات و شرب می بايست حداقل داراي ويژگي هاي آب آشاميدنی و کاملا جدا از ساير آبهاي مصرفی در کارخانه بوده و سيستم هاي لوله کشی آن با رنگ متفاوت ، جدا و مشخص شده باشد و آب توسط کارخانه به طور مستمر مورد آزمايش قرار گيرد و تمامی مستندات آن نگهداري شود.
آب مورد استفاده در فرمولاسيون بايد با آخرين ضوابط ملی ويا بين المللی مطابقت داشته باشد.

و _ روشنایی

لامپ ها بايد به طور مناسبی در برابر شكستگی حفاظت شده باشند و داراي حفاظ و قاب مناسب ( از جنس نشكن ) بوده و قابل نظافت و تميز کردن باشند و ميزان روشنايی با توجه به نوع عمليات توليد در حد مطلوب تامين گردد.

ز _ سيستم تهويه

کليه سالنها، انبارها و سرويسهاي بهداشتی و کارگري بايد داراي دستگاه هاي تهويه مناسب و وسايل گرمايش و سرمايش متناسب با حجم مكان هاي مذکور باشد و به نحوي تميز گردند که مانع از انتقال آلودگی ثانويه شوند.

ح _ سيستم تخليه زباله و ضايعات

کارگاه توليدي بايد محلی براي خروج زباله داشته ويا از وسيله حمل ( تريلی حمل زباله) استفاده نمايند تا روزانه زباله ها را به خارج از واحد درمحل مورد نظر منتقل نمايند.
نظافت و شستشو و گندزدايی مستمر محل هاي فوق الذکر الزامی است .
مسئول و برنامه زمانی جمع آوري زباله ، شستشو و گند زدايی ظروف نگهداري زباله بايد مشخص باشد.
ظروف زباله هاي تر و خشك بايد جدا و اختصاصی باشند.
فاضلاب ، ضايعات وساير زباله ها (جامد،مايع و گازي) در محل ساختمان و محوطه اطراف بايستی در محل امن و به شكل بهداشتی وبه موقع تخليه گردد و ظروف و لوله هاي تخليه فاضلاب بايد کاملا  قابل شناسايی باشند.

ط _ سيستم شستشو ، ضدعفونی و گندزدایی 1

شستشو، ضد عفونی و گندزدايی بايستی مطابق برنامه مشخص تعريف ومطابق با روش اجرايی ويژه اي انجام و به صورت مستند کنترل و نگهداري شود و نكات ذيل نيز بايد مد نظر قرار گيرد:
کليه سطوح کف ،ديوارها ،درها، پنجره ها و سقف طبق برنامه تعريف شده شستشو و تميز شود.
کليه قسمت هاي قابل شستشوي دستگاه ها ، وسايل و تجهيزات و سطوح در تماس با مواد اوليه و یا در حال فراوري تميز شود.
مواد شيميايی جهت شستشو ، ضد عفونی وگند زدايی بايد با قوانين ايمنی ، بهداشت و محيط زيست مطابقت داشته ومورد تاييد سازمان ها و مقامات ذيصلاح باشد.
کليه وسايل و تجهيزات مورد استفاده در سيستم شستشو و ضدعفونی ( نظير شيلنگ ، جارو ،تی و…) پس از خاتمه کار جمع آوري شده و در محل و شرايط مناسب نگهداري شوند.

ی _ شرايط فنی و بهداشتی قسمت های رفاهی

می بايست موارد ذيل در خصوص شرايط فنی و بهداشتی قسمت هاي رفاهی رعايت شود:
جهت کارگران زن و مرد رختكن جداگانه و مجهز به کمد لباس سه قسمتی در نظر گرفته شود.
براي کارگران زن و مرد دستشويی و توالت و حمام مجزا به تعداد مورد نياز در نظر گرفته شود.
سرويس هاي بهداشتی بايد مجهز به شير آب گرم و سرد باشد.
در و ديوار بايد صاف و قابل شستشو بوده و کف از مواد غير قابل نفوذ ساخته شود، به طوري که به آسانی قابل تميز کردن باشد

ک _ اصول بهداشت فردی کاركنان

کليه کارکنان بايد داراي کارت بهداشتی معتبر باشند. درضمن گذراندن دوره هاي اصول بهداشت فردي ( GHP ) براي آنها الزامی است .
کليه کارگران بايد داراي لباس مناسب و تميز به رنگ روشن، فاقد جيب باشند.
کارگران قبل از ورود به سالن فرآوري می بايست دستهاي خود را شسته و گندزدايی کنند همچنين در محيط کار از ساعت، انگشتر و هر وسيله زينتی ديگر استفاده ننمايند.
کليه کارکنان، بهداشت و نظافت فردي را کامل رعايت نمايند. بعد از شستشو و گند زدايی دست ها، جهت ورود به سالن توليد از کفشهاي مخصوص داخل سالن توليد استفاده نمايند. کارگرانی که در ارتباط مستقيم با فرآوري محصول می باشند بايد از پيش بند ، ماسك ، دستكش )ترجيحاً يك بار مصرف (،کلاه ، تميز و بهداشتی و به رنگ روشن استفاده نمايند.
خوردن و آشاميدن و کشيدن سيگار در کليه محل هايی که مرتبط با قسمت هاي فرآوري ، بسته بندي ، حمل و نقل و نگهداري می باشند ممنوع است..

ل – آزمايشگاه

آزمايشگاه بايد در محلی بنا شود که به راحتی قابل دسترس و در نزديكترين فاصله به سالن توليد بوده و داراي بخش هاي مجزاي فيزيك وشيميايی و ميكروبيولوژي باشند و تجهيزات و مواد شيميايی مورد نياز در نظر گرفته شود.
آزمايشگاه بايد زير نظر مسئول فنی باشد.
کف ،سقف ،ديوارها،درها،و پنجره ها بايد از جنس مقاوم، صاف وقابل شستشو و نظافت باشد.کف و سطوح کار از جنس مناسب و مقاوم به اسيد و باز باشد.
نمونه برداري از مواد اوليه ، در حال فراوري و محصول نهايی بايد در شرايط بهداشتی و برابر اصول نمونه برداري انجام شود.
کليه نتايج آزمايشگاهی بايد در دفاتر مربوطه ثبت و نگهداري شود.
آزمايشگاه بايد مجهز به وسايل اطفاء حريق و جعبه کمكهاي اوليه باشد.
تبصره 1: کارگاه توليدي جهت انجام آزمون هاي کنترل کيفيت محصول و مواد اوليه مورد استفاده می تواند با نظر معاونت غذا ودارو دانشگاه/دانشكده علوم پزشكی مربوطه با يكی از آزمايشگاه هاي همكار يا مجاز داراي پروانه بهره برداري از وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكی که کنترل محصول توليدي در محدوده فعاليت تعريف شده آن قرار داشته باشد، قرار داد منعقد نمايد. بديهی است نمونه بايد توسط فرد مورد تأييد مسئول فنی به آزمايشگاه تحويل و نتايج آزمون در محل واحد توليدي ثبت و نگهداري شود.
تبصره 2: در صورت صلاحديد معاونت غذا ودارو دانشگاه/دانشكده علوم پزشكی مربوطه و با در نظر گرفتن فاصله کارگاه هاي توليدي از يكديگر، اتحاديه يا صنف مربوطه و يا چند کارگاه توليدي همجوار می توانند نسبت به احداث يك آزمايشگاه مشترك اقدام نمايند.

م _ شرايط بسته بندی و برچسب گذاری

کارگاه توليدي بايد موارد ذيل را در خصوص محصول نهايی رعايت نمايد:
مواد بسته بندي درمورد مواد غذايی از جنس مورد تايید و مخصوص مواد غذايی ( Food Grade ) و در مورد محصولات آرايشی و بهداشتی داراي گريد و درجه مربوطه (بهداشتی) باشد.
کليه موارد قيد شده در ماده 11 قانون از جمله نام و نشانی واحد توليدي ، شماره شناسه نظارت بهداشتی، نام تجاري ،تاريخ توليد و انقضاء ، سري ساخت و شرايط نگهداري ، جدول ارزش تغذيه اي (درمورد محصولات غذايی) و آرم سازمان غذا و دارو مطابق با ضوابط و مقررات در برچسب محصول مدنظر قرار گيرد.
محصول در اوزان مورد تاييد وزارت بهداشت توليد و بسته بندي گردد.


درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: