سرخارگل

کشت و پرورش سرخارگل

سرخارگل (Echinacea pallida) از تیره Compositae ، بومی آمریکای شمالی بوده و در ایران مشاهده نشده است . از مهمترین خواص این گیاه افزایش قدرت سیستم ایمنی بدن در مقابل عوامل بیماری زا می باشد که سبب گردیده این گیاه بعنوان یک داروی موثر در پیشگیری و درمان بسیاری از امراض همچون سرماخوردگی ، آنفولانزا ، عفونتها(۱) زخم ها و التهابات پوستی و عفونتها مورد استفاده قرار گیرد و در بسیاری از کشورها به صورت وسیعی کشت شده و محصولات دارویی آن به صورت قرص ، آمپول ، کرمهای موضعی و … عرضه گردد .

آشنایی با کاشت سرخارگل

بهتر است بدانید که سرخارگل در واقع از دسته گیاهان بومی آمریکای شمالی است که در کشور ما مشاهده نشده است. از مهم ترین خواص این گیاه افزایش قدرت سیستم ایمنی بدن در مقابل عوامل بیماری زا است که سبب شده این گیاه به عنوان یک داروی موثر در پیشگیری و درمان بسیاری از امراض مانند سرماخوردگی، آنفولانزا، زخم ها، التهابات پوستی و عفونت ها مورد استفاده قرار بگیرد و به همین خاطر در بسیاری از کشور های دنیا به صورت وسیعی کشت می شود و محصولات دارویی آن به شکل قرص، آمپول و کرم های موضعی مورد استفاده قرار می گیرد.
گونه های مختلف گیاه سرخارگل گیاهانی علفی و چند ساله می باشند که متعلق به تیره کاسنی ها بوده و منشا آن ها شمال آمریکا گزارش شده است و همچنین که این گیاه در شمال رودخانه میسوری آمریکا هم به صورت خودرو رشد می کند. جالب است بدانید که پیکر رویشی و ریشه این گیاه حاوی مواد موثره ارزشمندی است که از نظر شیمیایی به گروه های مختلفی تعلق دارند. مهم ترین این ترکیب ها اسید کافئیک و مشتقات آن ترکیب های آلکیل آمیدی، اسانس ها و ساکاریدها می باشد که همچنین مشتقات اسید کافئیک مانند اسید شیکوریک و اکیناکوزید در ریشه و پیکر رویشی گونه های مختلف سرخارگل وجود دارند.
معمولا ارتفاع این گیاه زیبا حداکثر به ۱ تا ۱.۵ مر می رسد و برگ های پایین ساقه تخم مرغی تا نیزه ای شکل می باشند که هر کدام حدود ۳۰ سانتی متر طول و ۲۰ سانتی متر عرض دارند. همچنین ساقه گیاه از انشعابات فراوانی برخوردار بوده و دارای پرز هایی زبر و خشن است. گل های سرخارگل معمولا به رنگ صورتی، ارغوانی، زرد و نارنجی دیده می شوند و دیسک مرکز آن ها لوله ای شکل و به رنگ سبز تیره، قهوه ای تیره و سیاه رنگ می باشند.

گیاهشناسی سرخارگل

پیکر رویشی و ریشه این گیاهان حاوی مواد موثره ارزشمندی هستند. این مواد از نظر شیمیایی به گروه‌های مختلفی تعلق دارند. مهم‌ترین این ترکیب‌ها اسید کافئیک و مشتقات آن ،ترکیب‌های آلکیل آمیدی،پلی ساکارید ها و اسانس‌ها می‌باشند. مشتقات اسید کافئیک مانند اسید شیکوریک و اکیناکوزید در ریشه و پیکر رویشی گونه‌های مختلف سرخار گل وجود دارند. وجود اسید شیکوریک به مقدار زیادی در ریشه و پیکر رویشی گونه پورپورآ گزارش شده است. در ارقام اصلاح شده گونه پورپورآ، مقدار اسید شیکوریک به 5/4 درصد نیز می‌رسد. مقدار اکیناکوزید که از مشتقات دیگر اسید کافئیک می‌باشد، در ریشه دو گونه آنگوستی فولیا و پالیدا بیش از گونه پورپورآ گزارش شده است.
پیکر رویشی و ریشه هر سه گونه سرخار گل حاوی ترکیب‌های آلکیل آمیدی است. تحقیقات نشان می‌دهد که مقدار و تنوع این ترکیب‌های در گونه پورپورآ بیش از د. گونه دیگر است. تا کنون11 ترکیب مختلف آلکیل آمیدی در پیکر رویشی و ریشه گونه پورپورآ شناسایی شده که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از ایزوبوتیل آمید، متیل بوتیل آمید، و 2-متیل بوتیل آمید. پلی ساکاریدها نیز از ترکیب‌های دیگری هستند که در اندام‌های هوایی گونه‌های مختلف سرخارگل وجود دارند. از بین پلی ساکاریدها مقدار اکیناسئین و اکینولون در دو گونه آنگوستی فولیا و پالیدا بیش از گونه پورپورآ است.
در ریشه هر سه گونه مذکور اسانس وجود دارد. مقدار اسانس در ریشه گونه پورپورآ2/0 درصد و در پیکر رویشی (در مرحله گلدهی)1/0 تا6/0 درصد است. مقدار اسانس در ریشه و پیکر رویشی گونه آنگوستی فولیا 1/0 درصد گزارش شده است.
مقدار اسانس در ریشه گونه پالیدا بیشتر از گونه‌های دیگر بوده و بین 2/0 تا2 درصد گزارش شده است. مهم‌ترین ترکیب‌های اسانس گونه‌های مختلف سرخارگل (اعم از اسانس ریشه یا پیکر رویشی)را هومولن،کاریوفیلن و اکسید کاریوفیلن تشکیل می‌دهد.ریشه و پیکر رویشی گونه‌های مختلف سرخارگل همچنین حاوی فلاونوئید،پلی استیلن و آلکالوئید می‌باشد. در پیکر رویشی این گیاهان وجود مقادیری از آلکالوئید پبرولیزیدین (مانند توسیلاگین و ایزوتوسیلاگین ) گزارش شده است.
بذور گونه‌های مختلف سرخارگل در دمای 18 تا26 درجه سانتی گراد سبز می‌شوند. رطوبت کافی نقش مهمی در سبز شدن بذرهای سرخارگل دارد. هرسه گونه سرخارگل در طول رویش به نور و هوای نسبتا گرم نیاز دارند. البته گونه‌هایی که به اروپا منتقل شده و کشت می‌شوند، به سرما مقاوم شده‌اند. به عنوان مثال ریشه گونه پورپورآ در زمستان دمای زیر صفر (تا30-درجه سانتی گراد)را به خوبی تحمل می‌کند. با این حال کشت گونه‌های مختلف سرخارگل در مناطق سرد و مرطوب مناسب نبوده و علاوه بر تاثیر منفی در رشد و نمو گیاه سبب کاهش کمیت و کیفیت مواد موثره آنها می‌شود.
نیاز آبی گونه‌های آنگوستی فولیا و پالیدا متوسط است ولی نیاز آبی پورپورآبیش از دوگونه مذکور می‌باشد. چنانچه مقدار و پراکنش بارندگی سالانه مناسب باشد (300تا800 میلی متر) می‌توان این گیاهان را به صورت دیم کشت نمود. آبیاری مناسب گیاهان (به خصوص گونه پورپورآ) در مناطقی که میزان بارندگی مناسب نباشد،ضرورت دارد. آبیاری منظم و به موقع نقش مهمی در افزایش عملکرد محصول و همچنین افزایش مقدار مواد موثرا آن‌ها دارد.
هر سه گونه سرخارگل به شرایط خاک یکسان نیاز دارند. خاک‌هایی با بافت متوسط، ضخامت زیاد،حاوی ترکیب‌های هوموسیو همچنین ازت کافی برای کشت گونه‌های مختلف سرخارگل توصیه می‌شود. ترکیب‌های آهکی نیز نقش مهمی در افزایش عملکرد ریشه و پیکر رویشی این گیاهان دارد.گزارش‌های متعددی در رابطه با«پی اچ » مناسب خاک برای کشت گونه‌های مختلف سرخارگل وجود دارد. در نیوزلند«پی اچ» برای گونه پورپورآو پالیدا5/5 تا 5/6 ولی برای گونه آنگوستی فولیا 5/7 گزارش شده است.
سرخارگل گیاهی علفی و چند ساله از تیرهٔ کاسنی می‌باشد که ارتفاع آن حداکثر به ۱ تا ۱٫۵ متر می‌رسد. برگ‌های پایین ساقه تخم مرغی تا نیزه‌ای شکل هستند که حداکثر ۳۰ سانتی‌متر طول و ۲۰ سانتی‌متر عرض دارند.
ساقه از انشعابات فراوانی برخوردار بوده و دارای پرزهای زبر و خشن است. گلها معمولاً به رنگ ارغوانی، صورتی، قرمز ارغوانی، زرد و نارنجی دیده می‌شوند و دیسک مرکز آنها (گلهای لوله‌ای) سبز تیره، قهوه‌ای تیره و سیاه‌رنگ می‌باشد.

مشخصات سرخارگل

گیاهی است دو ساله یا بیشتر با قوام سخت که دارای ریشه‌ای منفرد با چندین شاخه فرعی می‌باشد. شاخه منفرد یا چند گانه، با ارتفاع ۱۰ تا ۵۰ سانتی متر که برگ‌هایی با اشکال خنجری تا بیضوی با حاشیه‌ای دندانه دار، بصورت متناوب بر روی آن قرار می‌گیرند.در انتهای شاخه‌ها گل منفرد به رنگ بنفش مایل به صورتی قرار دارد.

پراکندگی گیاه سرخارگل

سرخارگل؛ گیاه بومی آمریکای شمالی است و در اروپا کشت می‌شود. در ایران بصورت کاشته شده یافت می‌شود.

سرخارگل
بخش‌های مورد استفاده سرخارگل

گیاه و ریش

کاشت، داشت و برداشت

سرخارگل معمولاً به دو طریق تکثیر می‌شود:

۱- تکثیر با بذر.

بذرها از نیمهٔ دوم اسفند تا نیمهٔ اول فروردین در خزانه یا گلخانه پاشیده شده و با خاک تا عمق حداکثر ۱ سانتی‌متر پوشیده می‌شوند. بذور سرخارگل معمولاً از قوه رویشی پایینی برخوردار هستند و برای جوانه زنی نیازمند رطوبت بالا می‌باشند.
بوته‌های قوی تر و پرپشت تر در پاییز به زمین اصلی منتقل می‌شوند و سایر بوته‌ها تا بهار سال آینده در گلخانه نگهداری می‌شوند. در طی تحقیقاتی که در منطقهٔ شمال شرق تهران (زردبند) توسط امیدبیگی و همکاران صورت گرفته‌است، ۱۵ تیر تا ۱۵ مرداد زمان مناسبی برای انتقال نشا عنوان شده‌است.

۲- تکثیر به وسیلهٔ تقسیم بوته.

در این روش معمولاً از گیاهان ۳ ساله استفاده می‌شود. در اواسط پاییز ابتدا شاخ و برگهای اضافی و مزاحم حذف گردیده و سپس بوته از خاک خارج می‌شود. بوته را به چهار تا پنج قسمت که هر کدام دارای مقداری ریشه باشند تقسیم کرده و کشت می‌کنند. ریشه گیاهان تا زمان کاشت بایستی بصورت مرطوب نگهداری شود.
سرخارگل گیاه کم توقعی است و نیاز زیادی به عملیات کود دهی ندارد ولی اگر در حین داشت بطور ماهیانه آنرا با یک کود متعادل تغذیه کنیم نتیجهٔ بهتری خواهیم گرفت. در مرحله گل دهی کامل پیکره رویشی از ارتفاع ۲۰ سانتی‌متری برداشت می‌گردد. سرخارگل تا سال چهارم دارای بازده اقتصادی می‌باشد.
در بررسی تاریخ کشت بهاره سرخارگل و تراکم بوته آن، بیشترین عملکرد ماده خشک و مشتقات اسی دکافئیک شاخساره در مرحله گل دهی کامل در سرخارگل هایی به دست آمد که در کشت زودهنگام در 20 فروردین تا 19 اردیبهشت و در تراکم بالاتر – 16 بوته در مترمربع کشت شدند. تراکم پایین هفت بوته در مترمربع و کشت تأخیری تا 18 خرداد موجب کاهش عملکرد ماده خشک و مقدار بیشتر مشتقات اسیدکافئیک در شاخساره سرخارگلها شد. در ریش هها برخلاف شاخساره، بیشترین عملکرد ماده خشک در تراکم پایین هفت بوته در مترمربع و کشت با تأخیر ب هدست آمد؛ هرچند که مشتقات اسید کافئیک ریشه ها همانند شاخساره در کشت زودهنگام و تراکم 16 بوته در مترمربعبیشتر بود. در بررسی تاریخ های کشت تابستانه سرخارگل و تراکم بوته آن، بیشترین مقدار همه مشتقات اسی دکافئیک همراه با فنل کل، مربوط به تاریخ کشت زودتر ( 10 تیر) و تراکم بالاتر (16 بوته در مترمربع) بود. بیشترین عملکرد ماده خشک هم، در تاریخ کشت زودتر و تراکم پایین هفت بوته در مترمربع به دست آمد.

آماده سازی خاک برای کشت سرخارگل

فصل پاییز، پس از برداشت گیاهانی که با گونه‌های مختلف گیاه سرخارگل به تناوب کشت شده‌اند، می‌بایست کودهای حیوانی و شیمیایی مورد نیاز به خاک اضافه شده و سپس شخم مناسبی (به عمق 35 سانتی متر) زده شود. اوائل بهار و قبل از کاشت نیز کلوخ‌ها شکسته و پس از تسطیح باید بستر خاک را برای کشت آماده نمود.

تاریخ و فواصل کاشت سرخارگل

زمان مناسب برای کاشت مستقیم بذر در زمین اصلی اواخر پاییز است. بذرها در ردیف‌هایی به فاصله 40تا50 سانتی متر کشت می‌شوند. عمق کاشت بذر گونه‌های سرخارگل باید یک تا دو سانتی متر باشد. اواخر پاییز(آذر) زمان مناسبی برای کاشت بذر در خزانه هوای آزاد و اوائل اسفند ماه نیز زمان مناسب برای کشت بذر در خزانه زیر پلاستیک است.
در محیط خزانه (اعم از خزانه هوای آزاد یا زیر پلاستیک) بذرها در ردیف‌هایی به فاصله 20 تا 35 سانتی متری کشت می‌شوند. عمق کشت بذر باید5/1 تا 2 سانتی متر باشد. فاصله ردیف‌های کشت نشاء (حاصل از خزانه) در زمین اصلی 40 تا 50 سانتی متر و فاصله دو بوته روی ردیف نیز 25 تا 30 سانتی متر مناسب می‌باشد.
زمان مناسب برای تکثیر رویشی سرخارگل فصل پاییز(اوائل مهر) یا اوائل بهار (اواسط اردیبهشت) می‌باشد. در تکثیر رویشی فاصله مناسب برای انتقال بوته‌ها به زمین اصلی 40 تا 60 سانتی متر و فاصله دو بوته در طول ردیف 25 تا 30 سانتی متر می‌باشد.

مراقبت و نگهداری سرخارگل

آبیاری منظم و وجین علف‌های هرز نقش مهمی در رشد و نمو گونه‌های مختلف سرخارگل دارد. علف‌های هرز را می‌توان به صورت مکانیکی با دست (در سطوح کوچک کشت و یا در سطح خزانه) و یا توسط کولتیواتور (در سطوح وسیع کشت) وجین کرد.
با استفاده از علف کش‌های شیمیایی مانند ترباسیل، پندیمتالین و اوریزالین می‌توان به صورت پیش رویشی علف‌های هرز سرخارگل را کنترل کرد. اگرچه آفت یا بیماری خاصی روی گونه‌های سرخارگل گزارش نشده است، ولی بعضی آفات و بیماری‌ها می‌توانند صدماتی را در طول رویش گیاهان به محصول وارد کنند.
شته‌ها (متعلق به زی خانواده آفیدینه، جنس آفیس) مانند شته سبز هلو می‌تواند خساراتی را به گونه‌های مختلف سرخارگل وارد کند. این شته توسط خرطوم خود از شیره گیاه تغذیه کرده و گیاه میزبان به شدت ضعیف می‌شود و عوارض مختلفی مانند زردی، پیچیدگی برگ‌ها و ریزش گل و میوه را به وجود می‌آورد. این آفت این آفت روی برگ‌ها و سایر اندام‌های گیاه میزبان از خود مایع چسبناک و شیرینی به نام عسلک ترشح می‌کند. عسلک در واقع مدفوع شته است که بیش از 60 درصد آن را مواد قندی تشکیل می‌دهد. عسلک ها محیط مناسبی را برای تکثیر قارچ‌های ساپروفیت به وجود می‌آورند. با حذف علف‌های هرز میزبان شته و با استفاده از کفشدوزک‌های هفت نقطه‌ای و زنبورهای پارازیتوئید می‌توان این آفت را کنترل کرد. با استفاده از سموم مناسب مانند پریمور، و سایر سموم فسفره مانند اکامت و متاسیستوکس (5/1در هزار) می‌توان جمعیت شته‌ها را نیز کنترل کرد.
سفیدک سطحی یا پودری از بیماری‌هایی است که در آن قارچ عامل سفیدک به صورت لکه‌های سفید رنگی در سطح ساقه و برگ ظاهر شده و اواخر فصل به صورت لکه‌های قهوه‌ای دیده می‌شود. این بیماری موجب پوک شدن دانه‌های گیاهان آلوده می‌گردد. با استفاده از عملیات به زراعی و همچنین استفاده از برخی سموم شیمیایی مناسب می‌توان این بیماری را کنترل کرد.

برداشت محصول سرخارگل

روش و زمان برداشت اندام‌های مختلف گونه‌های سرخارگل بستگی به زمان کاشت، سن گیاه، روش و هدف کاشت دارد. مناسب زمان برای برداشت پیکر رویشی سرخارگل مرحله گلدهی کامل است. چرا که در این مرحله محصول از مناسب‌ترین کمیت و کیفیت مواد موثره برخوردار می‌باشد.
احتمال گلدهی گیاهانی که در فصل بهار کشت شده باشند، با توجه به شرایط اقلیمی محل کشت، کم است. ولی در صورت گلدهی، امکان برداشت پیکر رویشی وجود دارد. بدیهی است چنانچه گیاهان زودتر کشت شده باشند، احتمال گلدهی آن‌ها در سال اول زیادتر بوده و محصول قابل برداشت خواهد بود. به طور کلی، از آنجا که میزان محصول پیکر رویشی در سال اول رویش اقتصادی نیست، توصیه می‌شود برداشت محصول از سال دوم رویش به بعدصورت گیرد. پیکر رویشی گیاهان در یک مرحله و در سطوح کوچک با دست (توسط داس) و در سطوح وسیع کشت با ماشین‌های مخصوص برداشت می‌شوند.
ریشه گونه ههی سرخارگل را نیز می‌توان در سال دوم و ترجیحا” در سال سوم برداشت کرد. از آنجا که رشد و نمو گونه پورپورآ در مقایسه با سایر گونه‌ها سریع‌تر است، لذا در شرایط اقلیمی مناسب می‌توان ریشه گیاهان را در سال دوم برداشت نمود.

شرایط پرورش سرخارگل

نور مورد نیاز سرخارگل

سرخارگل به نور فراوان احتیاج دارد. در نور آفتاب کامل با سایه جزئی بهترین رشد را دارد.

خاک مناسب سرخارگل

خاکهای سبک (شنی) و متوسط (لومی) بهترین خاک برای سرخارگل می باشد.

دمای مناسب سرخارگل

این گیاه به سرما مقاوم بوده و تا دمای منفی ۱۰ درجه سانتی گراد را به راحتی تحمل می کند.

رطوبت مورد نیاز سرخارگل

رطوبت متوسط در سبز شدن بذرهای سرخارگل نقش مهمی دارد.

کوددهی سرخارگل

سرخارگل گیاه کم توقعی است و نیاز زیادی به عملیات کود دهی ندارد ولی اگر در حین داشت بطور ماهیانه آن را با یک کود متعادل تغذیه کنیم نتیجهٔ بهتری خواهیم گرفت.

سرخارگل
استانهاي عمده توليد كننده سرخارگل

اردبيل، اصفهان، كهكيلويه و بويراحمد، گلستان، مازندران

ترکیبات شیمیایی و فرآوری

تمام پیکر این گیاه اعم از ریشه و پیکر رویشی حاوی مواد ارزشمندی از قبیل ترکیبات آلکیل آمیدی، ایزوبوتیل آمید، اسید شیکوریک و … است. همچنین دارای اسانس هم می‌باشد که مهمترین ترکیبات تشکیل دهنده اسانس سرخارگل را هومولن، کاریوفیلن و اکسید کاریوفیلن تشکیل می‌دهند.

خاصیت سرخارگل
بهبود سیستم ایمنی
کاهش ریسک سرطان
تسکین درد
بهبود سلامت روانی
مبارزه با عفونت ها
از بین بردن ویروس ها و باکتری ها
درمان آنفولانزا و سرماخوردگی
و …

ظرفیت ایران در کشت گیاهان دارویی

طبق آمار وزارت بهداشت، حدود 3درصد مردم ایران از داروهای گیاهی و 97درصد از داروهای شیمیایی استفاده می کنند. طبق آمار حدود 150 نوع داروی گیاهی و 4200 نوع داروی شیمیایی در بازار ایران موجود است. آمار مصرف گیاهان دارویی در دنیا نشان می دهد که 80درصد از 6میلیارد نفر جمعیت دنیا از داروهای گیاهی استفاده می کنند.
صادرات گیاهان دارویی، حالا کم کم به یکی از سودآورترین شاخه های اقتصاد کشاورزی تبدیل می شود. براساس پیش بینی فائو (سازمان جهانی خواربار و کشاورزی) حجم تجارت گیاهان دارویی تا سال 2050 تا 100برابر شده و به 5 هزار میلیارد دلار می رسد. این موضوع در شرایطی رخ می دهد که موضوع درمان بدون عوارض شیمیایی در کشورهای صنعتی جهان به صورت جدی پیگیری می شود.

هزینه های کاشت ، داشت و برداشت گیاه دارویی سرخارگل ( اکیناسه)
عملیاتنوع هزینهمبلغ هزینه (هزارریال)توضیحات
هزینه های آماده سازی و کاشتشخم و آماده سازی بستر کاشت۲۰۰۰۰_
کود شیمیایی و حیوانی۶۰۰۰۰_
بذر/نشا/پاجوش/قلمه /پیاز۲۰۰۰۰۰80000نشاء
کشت۴۰۰۰۰_
هزینه های داشتوجین و تنک کردن۱۰۰۰۰_
تغذیه کودی /کود سرک۱۰۰۰۰_
آبیاری۲۰۰۰۰_
محلولپاشی۰_
هزینه های برداشت  وبسته بندی برداشت۴۰۰۰۰30نفر
جمع کردن محصول۰_
جداکردن  و بوجاری۰_
حمل محصول به انبار۰_
خشک کردن۶۰۰۰۰_
بسته بندی۰_
پیش بینی نشده : 5-10درصد (واکاری و….)۴۰۰۰۰_
جمع کل هزینه ها۵۰۰۰۰۰_

 

پیش بینی وضعیت سرمایه گذاری طرح کشت و پرورش سرخارگل

عملکرد سالیانه : 2 تن در هکتار
نرخ برابری دلار : 30000 تومان
مساحت زیر کشت : 1 هکتار
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 1 نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : 50 میلیون تومان (بدون احتساب هزینه زمین)
نرخ بازده داخلی : 39 درصد
تعداد دفعات مورد نیاز آبیاری : 15 بار
قابل قبول ( ec ) : 3000
کود شیمیایی مورد نیاز : 300 کیلوگرم
کود دامی پوسیده : 30 تن
زمان کاشت: بهاره (نشاء)
میزان بذر/ نشاء/ قلمه / پیاز در هکتار : 80000 بوته
زمان برداشت: تابستان
عملکرد: 2 تن
قسمت مصرفی : گل و ریشه
قیمت تقریبی فروش هر کیلو : 600 هزار تومان


درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد:

5/5 - (3 امتیاز)