شناخت هزینه فرصت و تفاوت آن با ریسک و سرمایه بازگشت ناپذیر

اقتصاد یك علم اجتماعی است كه از عمر آن بیش از چند قرن نگذشته است. مساله اصلی اقتصاد، تخصیص منابع بهینه به همراه ارضاء نیازهای بشری است.اقتصاددانان در جهان هستی به علت اینكه نیازهای بشری نامحدودند و منابع محدود است، به دنبال بهترین راه برای تخصیص منابع هستند؛ كه این مهم با هزینه فرصت به بهترین وجه تبین می‌شود.
علاوه بر این از مفهوم هزینه فرصت می‌توان در یافتن مزیت نسبی در تجارت نیز بهره برد؛ البته بیشتر اوقات در اقتصاد هزینه فرصت در پروژه‌های اقتصادی مطرح می‌گردد و هدف اصلی از طرح آن نیز بررسی تخصیص بهینه منابع موجود است.پس می‌توان گفت یکی از مفاهیم کلیدی که در نظریه‌پردازی درباره سرمایه‌گذاری نقش محوری دارد، مفهوم هزینه فرصت است.

هزینه فرصت چیست؟

هزینه فرصت عبارت است از سودی که یک فرد می‌تواند دریافت کند اما از آن صرف‌‌نظر می‌کند تا برنامه و نقشه‌ی دیگری را اجرا کند. درواقع، هزینه فرصت زمانی است که بابت انجام یک کار، فرصت اجرای ایده‌های دیگر را از دست می‌دهیم. مثلا در مبحث سرمایه گذاری، هزینه فرصت، تفاوت بین سود به‌دست‌آمده از یک سرمایه‌گذاری و سود حاصل از یک سرمایه‌گذاری است که به‌اجبار از آن صرف‌نظر کرده‌اید.

فرمول محاسبه‌ی هزینه فرصت

هنگام ارزیابی سودآوری بالقوه‌ی سرمایه‌گذاری‌های مختلف، صاحبان کسب‌وکارها به‌دنبال انتخاب‌هایی هستند که میزان بازگشت سرمایه‌ی آن بیشتر باشد. اغلب این بررسی‌ها با درنظرگرفتن نرخ بازگشت سرمایه موردانتظار، انجام می‌شود؛ درصورتی‌که باید عامل دیگری یعنی همان هزینه فرصت هم درنظر گرفته شود.
این مثال را درنظر بگیرید. مبلغی به‌عنوان سرمایه‌گذاری به کسب‌وکاری اختصاص داده می‌شود. صاحبان کسب‌وکار باید تصمیم بگیرند که بین سرمایه‌گذاری در بخش منابع مالی و استفاده از پول برای خرید تجهیزات جدید، یکی را انتخاب کنند. فرقی نمی‌کند که صاحبان کسب‌وکار، کدام مورد را انتخاب کنند؛ سود بالقوه‌ای که با سرمایه‌گذاری‌نکردن در یکی از موارد از دست می‌رود، هزینه فرصت نامیده می‌شود. درواقع، هزینه فرصت اختلاف بین بازگشت سرمایه‌ی موردانتظار در هر دو گزینه است. در نتیجه، فرمول هزینه فرصت به این ترتیب است:
هزینه فرصت= بازگشت سرمایه‌ی سودآورترین گزینه – بازگشت سرمایه‌ی گزینه‌ی انتخاب‌شده

انتخاب اول در مثال بالا، سرمایه گذاری در بازار سهام به امید بازگشت سرمایه است. انتخاب دوم در این مثال، سرمایه‌گذاری‌کردن در کسب‌وکار به این امید است که وسایل و امکانات جدید، منجر به افزایش بهره وری تولید، کاهش هزینه‌های عملیاتی و افزایش حاشیه‌ی سود شود.
فرض کنید که میزان بازگشت سرمایه در بازار سهام، ۱۲ درصد باشد و به‌روزرسانی تجهیزات، ۱۰ درصد بازگشت سرمایه را به‌دنبال داشته باشد. هزینه فرصت انتخاب تجهیزات و صرف‌نظرکردن از بازار سهام، برابرست با ۲ درصد.
تحلیل هزینه فرصت، نقشی بسیار حیاتی در تعیین ساختار سرمایه‌ی یک کسب‌وکار دارد. درحالی‌که هم وام و هم حقوق صاحبان سهام هر دو، هزینه‌هایی به‌منظور جلب رضایت وام‌دهندگان و صاحبان سهام دارند، هر کدام دربردارنده‌ی هزینه فرصت هستند. مثلا منابع مالی که برای بازپرداخت وام‌ها استفاده می‌شود، در بازار سهام سرمایه‌گذاری نمی‌شوند.
از آنجایی‌که هزینه فرصت، محاسبه‌ای براساس پیش‌بینی است، نرخ واقعی بازگشت سرمایه برای هر دو انتخاب، قابل‌اندازه‌گیری نیست. مثلا فرض کنید که در مثال بالا، شرکت تصمیم بگیرد از تجهیزات جدید صرف‌نظر کند و در مقابل، در بازار سهام، سرمایه‌گذاری کند. اگر سهام مربوط با کاهش ارزش مواجه شود، شرکت به‌جای بهره‌بردن از ۱۲ درصد بازگشت سرمایه‌ی موردانتظار، سرمایه‌ی خود را از دست می‌دهد.
برای اینکه این موضوع را ساده‌تر عنوان کنیم، درنظر بگیرید که این سرمایه‌گذاری بازدهی در حد صفر درصد داشته باشد، یعنی شرکت دقیقا همان سودی که سرمایه‌گذاری کرده، دریافت می‌کند. در این شرایط، هزینه فرصت برابرست با ۱۰ درصد (بازگشت سرمایه در خرید تجهیزات) منهای صفر درصد که این مقدار برابر است با همان ۱۰ درصد. همچنین، این امکان هم وجود دارد که یک شرکت، خرید تجهیزات جدید را انتخاب کند اما این امکانات جدید، تأثیری بر بهره‌وری تولید نداشته باشد و میزان سود در همان حالت قبلی باقی بماند. هزینه فرصت در این شرایط برابرست با ۱۲ درصد به‌جای ۲ درصدی که پیش‌بینی شده بود.یکی از مهم‌ترین اقدامات در سرمایه‌گذاری، مقایسه‌ی انتخاب‌های پیش رو از جهت درجه‌ی یکسانی ریسک است.

استفاده از هزینه فرصت در زندگی روزمره

وقتی در زندگی تصمیمات بزرگ می‌گیرید، مثل خرید خانه یا آغاز یک کسب‌وکار، بدون شک به طور دقیق، مزایا و معایب هر تصمیمی را بررسی می‌کنید. اما ما غالبا بدون شناخت کامل و اطلاع دقیق از هزینه فرصت، در انتخاب‌های روزمره‌، تصمیم‌گیری می‌کنیم. مثلا بیشتر افراد برای خرید یک کالا، پیش از خرید، فقط تغییرات حساب بانکی خود را درنظر می‌گیرند. در بیشتر مواقع، هنگام چنین تصمیم‌گیری‌هایی، به چیزهایی فکر نمی‌کنیم که با این تصمیم‌گیری از دست خواهیم داد.این طرز فکر ممکن است خطرناک باشد. مشکل زمانی ایجاد می‌شود که هنگام تصمیم‌گیری، به انجام کارهای دیگر با پول‌تان فکر نمی‌کنید و کورکورانه و بدون توجه به فرصت‌هایی که از دست می‌دهید، برای خرید تصمیم می‌گیرید.
به‌عنوان مثال، شاید خرید غذا از بیرون اداره کار خوبی به‌نظر برسد، زیرا مجبور نیستید از خانه غذا ببرید و برای چند دقیقه از محیط کار فاصله می‌گیرید، اما هزینه‌ی خرید غذا را در تعداد روزهای ۲۵ سال آینده ضرب کنید. علاوه‌براینکه این کار، سلامتی شما را تهدید می‌کند، بعد از مدت طولانی مبلغ هنگفتی می‌شود که می‌توانستید آن را برای کار دیگری هزینه کنید.
این یک مثال ساده است که اهمیت توجه به هزینه فرصت را نشان می‌دهد. در هر شرایطی، این هزینه فرصت شکل دیگری به خود می‌گیرد. مثلا انتخاب مدرسه‌ی دولتی به‌جای انتخاب مدرسه‌ی غیرانتفاعی. از این دست تصمیمات در زندگی ما زیاد است؛ تصمیماتی که باعث می‌شود چیزی به‌دست آوریم ولی در نهایت، ممکن است فرصتی را از دست بدهیم.شاید کار سختی به‌نظر برسد که هر بار قصد خرید یا سفر دارید به همه‌ی فرصت‌هایی که ممکن است از دست بدهید، فکر کنید. اما با این کار، می‌توانید از پول خود بهترین استفاده را کنید.

هزینه فرصت از دست رفته

هزینه فرصت نه تنها برای اصطلاحات مادی و مالی به کار نمی‌رود بلکه اصطلاحی است برای هر چیز دارای ارزش. به عنوان مثال شخصی که تمایل دارد هر دو برنامه تلویزیونی را که همزمان پخش می‌شود نگاه کند می‌تواند فقط یکی از آن برنامه‌ها را نگاه کند بنابراین هزینه فرصت تماشای “دلاس” نمی‌تواند باعث لذت از دیگر برنامه‌های موردعلاقه‌اش شود (همچون برنامهٔ سلسله).اگر شخصی یکی از برنامه‌ها را ضبط کند وقتی که برنامهٔ دیگر را نگاه می‌کند هزینه فرصت می‌تواند مدت زمانی باشد که فرد برای تماشای برنامه در مقابل برنامه‌های دیگر می‌گذارد.در موقعیت رستوران هزینه فرصت می‌تواند آزمایش غذای ماهی باشد. هزینه فرصت هزینهٔ سفارش هردو غذا می‌تواند دوگانه باشد.

بیش از۲۰ دلار برای خرید غذای دوم: یک خانواده ممکن است تصمیم بگیرد که دوره تعطیلی کوتاه مدت را برای سفر به ” دایسنیلند” استفاده کند بیش از آنکه به کارهای خانه رسیدگی کند. هزینه فرصت داشتن فرزندان شادتر می‌تواند یک حمام تعمیر شده باشد.در حفاظت محیطی هزینه فرصت همچنین قابل اجراست این مطب می‌تواند در قانون اثبات شود که باید بوی سرطانزای بنزین به طور کامل از بین برود. متأسفانه این مسئله نیازمند پالایشگاه‌هایی است که تجهیزاتی با قیمت میلیون‌ها دلار را نصب کند و هزینه را به عهدهٔ مصرف کننده‌ها بگذارد.تعداد قابل توجهی از موارد سرطانی مربوط به بنزین است. اگرچه کم است اما چند مورد را در سال می‌توان در کشور ایالات متحده تخمین زد. بنابراین تصمیم کاهش بوها به خاطر هزینه فرصت مورد انتقاد قرار گرفته است. صدها میلیون دلار که برای این طرح صرف شده می‌توانست در مورد دیگری که بسیار سودمندتر است همچون کاهش مرگ و میر از طریق سرطان و اتومبیل مصرف شود. این اعمال (یا صریح تر یکی از بهترین آنها) هزینه فرصت کاهش بوی بنزین هستند.

تفاوت میان هزینه‌‌ برگشت‌ناپذیر (Sunk Cost) و هزینه فرصت

تفاوت میان هزینه‌ نابرگشتنی و هزینه فرصت عبارت است از تفاوت میان پولی که قبلا هزینه‌شده و سرمایه‌ی بالقوه‌ای که از یک سرمایه‌گذاری، هنوز به‌دست نیامده است، چراکه سرمایه، جای دیگری اندوخته شده است. مثلا خرید هزار سهم از یک شرکت به مبلغ سهم ۱۰ دلار، هزینه‌ی نابرگشتنی ۱۰ هزار دلاری را رقم می‌زند. این برابرست با مقدار پولی که برای سرمایه‌گذاری پرداخت شده است و برگرداندن آن، نیازمند نقدکردن سهام به قیمت خرید یا بالاتر از آن است.
هزینه فرصت، میزان بازگشت سرمایه‌ای را مشخص می‌کند که در صورت سرمایه‌گذاری در شرایط دیگر، به‌دست می‌آید. به این ترتیب، فرض کنید درحالی‌که خرید هزار سهم از شرکت A ممکن است برابر با فروش 12 دلاری آن باشد و به‌ازای هر سهم ۲ درصد سود یا در مجموع ۲ هزار دلار سود داشته باشد، در مدت زمان یکسان، ارزش سهام شرکت B از ۱۰ دلار به ۱۵ دلار می‌رسد. در این شرایط، سرمایه‌گذاری‌کردن در شرکت A به مبلغ ۱۰ هزار دلار، سودی ۲ هزار دلاری خواد داشت؛ درصورتی‌که همان مقدار سرمایه‌گذاری در شرکت B سود ۵ هزار دلاری دارد. تفاوت بین این دو مبلغ یعنی ۳ هزار دلار، هزینه‌‌ فرصتی است که بابت انتخاب شرکت A محاسبه می‌شود. سرمایه‌گذاران هنگام تصمیم‌گیری باید به هر دو مفهوم توجه کنند.

تفاوت ریسک و هزینه فرصت

در اقتصاد، ریسک عبارت است از تفاوت میان بازگشت سرمایه‌ی فعلی و بازگشت سرمایه‌ی مورد انتظار که باعث می‌شود تمام یا بخشی از اصل سرمایه از دست برود. تفاوت کلیدی ریسک با هزینه فرصت این است که ریسک، تفاوت بین عملکرد فعلی یک سرمایه‌گذاری و عملکرد پیش‌بینی‌شده‌ی همان سرمایه‌گذاری است. درحالی‌که هزینه فرصت، تفاوت عملکرد فعلی یک سرمایه‌گذاری با عملکرد فعلی یک سرمایه‌گذاری دیگر است.

هزینه فرصت در علم اقتصاد

پس به گونه کلی در علم اقتصاد به از دست دادن منافع یک فرصت در راستای پرداختن به فرصت های ديگر، هزینه فرصت گفته می شود. این مفهوم در علم اقتصاد بسیار دارای اهمیت است و پیشینه ای دیرینه دارد. بدین ترتیب با آموزش تحلیل تکنیکال و آموزش تحلیل بنیادی می توان به نمایش راهکارهایی بهترین تصمیم را گرفت. در بحث سرمایه گذاری امکان دارد یک شرکت با به چنگ آویختن به سوی یک سود، فرصت به دست آوردن سود در سرمایه گذاری دیگری را به اجبار از دست بدهد. بدین ترتیب میتوان اذعان داشت که این معنای کارامد اقتصادی برای تصمیم گیری و ارزیابی در میان گزینش چندین کار میباشد تا با شما این قدرت و بینش را بدهد که با انتخاب خود سود و زیان ناشی از آنرا با روش موثرتری بررسی نمایید و از زمان به بهترین روش استفاده کنید که این مفهوم در زندگی روزمره جوامع بشری بسیار دارای اهمیت می باشد.مثلا در مقوله سرمایه گذاری هزینه فرصت، تفاوت بین سود حاصل شده از یک سرمایه گذاری و سود حاصل از یک سرمایه گذاری است که به اجبار از آن صرف نظر کرده اید.

 

نکته مهم

اين طرح صرفا به عنوان يک ايده سرمايه گذاري مطرح مي شود. جداول و نمودارها تقريبي است.

امکان سرمايه گذاري با ظرفيتهاي مختلف و به تبع آن سطح سرمايه گذاري کمتر و بيشتر از ميزان اعلام شده نيز وجود دارد.

درصورت نياز به تدوين طرح توجيهي مي توانيد با شرکت تماس حاصل فرماييد يا فرم اوليه سفارش طرح را تکميل نمائيد.