طرح پرورش گوجه فرنگی گلخانه ای

گوجه فرنگي و محصولات تبديلي آن يكي از مهمترين توليدات صنايع تبديلي در جهان مي باشند به طوريكه سالانه 30 الي 35 ميليون تن گوجه فرنگي تازه در كارخانجات فراهم مي گردد. از نتايجي كه در سالهاي اخير به دست آمده است ماده ليكوپن كه به وفور در گوجه فرنگي و فرآورده هاي آن وجود دارد، داراي خواصي از قبيل جلوگيري از سرطان پروستات، افزايش شير مادران، محافظت پوست در برابر اشعه ماوراء بنفش، جلوگيري از اكسيداسيون كلسترول LDL و در نتيجه جلوگيري از بيماري استرواسكلروزيس و بسياري از بيماريهاي مربوط به دستگاه گوارش مي باشد.
مصرف سرانه فرآورده هاي گوجه فرنگي در آمريكاي شمالي معادل 31 کیلوگرم گوجه فرنگي تازه در اروپاي غربي 23 كيلوگرم و در اروپاي شرقي و در كشورهايي كه عضو اتحاديه اروپا شده اند 18 كيلوگرم مي باشد. در مجموع آمريكا و اروپا حدود دو سوم از مصرف كل اين توليدات را به خود اختصاص داده اند. اين درحاليست كه مصرف سرانه اين محصول در آسيا 0.3 کیلوگرم، در آفریقا 5 کیلوگرم و در آمریکای جنوبی 4 کیلوگرم و براي ايران معادل 25 كيلوگرم گوجه فرنگي تازه مي باشد.
پيش بيني مي گردد مصرف محصولات گوجه فرنگي فرآوري شده در جهان تا سال 2010 هر سال حدود 3٪ افزايش يابد. مقام اول صادرکننده محصولات گوجه فرنگی در سال 2007 با صادرات 29٪ از کل تجارت جهانی این محصولات، متعلق به ایتالیا است بعد از آن چین با 28٪ مقام دوم را به خود اختصاص داده است. سپس اسپانیا 10٪، امریکا 7٪، پرتقال 6٪، یونان، ایران، هلند، شیلی هرکدام حدود 3٪، آلمان، کانادا و ترکیه هر کدام بیش از 1٪ و کشورهای مکزیک، بلژیک، مجارستان، کاستاریکا، لهستان، روسیه، آرژانتین و فرانسه در رتبه های بعدی هستند.
37 کشور در جهان امکان فرآوری گوجه فرنگی را دارند که 12 کشور نخست 90٪ کل فرآوری و 7 کشور اول 94٪ بازار صادرات را در اختیار دارند. از سال 1997 تا 2007، 34.7% تولید فرآورده های گوجه فرنگی افزایش داشته و مصرف آن 33.7% افزایش یافته است.
ایران از جنبه فرآوری گوجه فرنگی پس از کشورهای آمریکا، ایتالیا، چین، ترکیه در رتبه پنجم قرار دارد. در سال 2007 میلادی 2.4 میلیون تن رب گوجه فرنگی در جهان صادر شده است. طبق آمار وزارت جهاد کشاورزی حدود 50٪ محصول گوجه فرنگی تازه تبدیل به رب می شود و ایران رتبه 6 صادرات رب گوجه فرنگی را به خود اختصاص داده است. طبق آمار گمرک ایران در سال 2007 معادل 94 هزار تن، سهم صادرات ایران بوده است.
از عمده مشکلات صادرات فرآورده های گوجه فرنگی، قوانین متغیر صادرات، بالابودن قیمت تمام شده محصول در مقایسه با رقبای خارجی، پراکنش نامناسب صنایع تبدیلی با توجه به کانون و قطب کشاورزی، فرسودگی قابل ملاحظه در بخش ماشین آلات واحدهای تولیدی، ضعف در بسته بندی و نا آشنا بودن صادرکنندگان با بازارهای صادرات می باشد که سبب شده تا ایران نتواند آنگونه که باید جایگاه خود را در میان سایر کشورهای رقیب در عرصه رقابت جهانی پیدا کند.

تاریخچه

گوجه فرنگی یکی از محصولات ارزشمند سبزی و صیفی در خاورمیانه به شمار می آید که پس از سیب زمینی از نظر اقتصادی در مقام دوم جهان قرار دارد. موطن اصلی گوجه فرنگی آمریکای مرکزی و جنوبی و به احتمال زیاد سواحل غربی آمریکای جنوبی است. گوجه فرنگی یکی از قدیمی ترین گیاهان کشت شده و شناخته شده در نزد مردمِ پرو است که در قرن پنجم قبل از میلاد مسیح در آنجا کاشته و مورد استفاده خوراکی قرار می گرفته است. با کشف قاره جدید، گوجه فرنگی، سیب زمینی و توتون از آنجا به اسپانیا آورده شد. این در حالی ست که در اروپا اعتقاد داشتند که میوه گوجه فرنگی سمی می باشد لذا آن را تنها به عنوان گیاه زینتی می کاشتند. این گیاه در مکزیک به نام توماتل نامیده می شد که بعداً در اسپانیا و پرتقال آن را توماته نامیدند. در بسیاری از نقاط اروپا آن را به عنوان توماته آمریکایی می شناسند که در انتها همین اسم با تغییراتی در تمام اروپا به گوجه فرنگی نام گرفت. اکنون گوجه فرنگی با نام عمومی Tomato در سراسر جهان مشهور است.

سطح زیر کشت و چالش های تولید گوجه فرنگی در ایران

طبق آمار معاونت بهبود امور تولیدات گیاهی وزارت جهاد کشاورزی، سطح زیر کشت گوجه فرنگی فضای باز ایران در سال 1387 در حدود 147،000هکتار، میزان برداشت 5،300،000 تن و میانگین برداشت در هکتار 36 تن می باشد. ایران پس از کشورهای آمریکا، ایتالیا و چین رتبه سوم تولید گوجه فرنگی را به خود اختصاص داده است. بر خلاف بسیاری از کشورهای تولیدکننده بنابر دارا بودن اقلیم های مختلف در تمام فصول، محصول گوجه فرنگی تازهخوری در فصل کشت و خارج از فصل کشت به بازار عرضه می گردد.
استان های فارس، منطقه جیرفت و کهنوج، خراسان رضوی، خوزستان، هرمزگان، بوشهر و آذربایجان شرقی بزرگترین تولیدکنندگان گوجه فرنگی کشور به شمار می روند. بخش محدودی از تولیدات گوجه فرنگی نیز به گلخانه هایی اختصاص یافته است که با برنامه ریزی وزارت جهاد کشاورزی در حال توسعه می باشند.
از چالش های عمده درتولید گوجه فرنگی در ایران، عدم وجود تشکل های علمی جهت برنامه ریزی دقیق، وارداتی بودن 90٪ بذور مصرفی، خرده مالکی، محدودیت منابع آبی و بالابودن نیاز آبی این محصول می باشد. از سوی دیگر میزان تولید گوجه فرنگی در واحد هکتار در ایران پایین است. به عنوان نمونه ایالات متحده آمریکا از 114 هزار هکتار سطح زیر کشت 11 میلیون تن گوجه فرنگی ( 96.5 تن در هکتار) برداشت می کند که بسیار بیشتر از میزان تولید در هکتار ایران می باشد.
با استفاده از بذرهای هیبرید مناسب از جنبه کیفیت محصول، مقاومت بالا نسبت به آفات و بیماری های رایج و میزان برداشت، تغییر روش آبیاری کرتی و سنتی به آبیاری تحت فشار قطرهای و تعیین و تدوین برنامه غذایی مناسب، می توان میزان تولید را به بیش از حد استاندارد افزایش داد.

 

خصوصیات گیاه شناسی گوجه فرنگی

گوجه فرنگی متعلـق به خانـواده بادمجانیـان یا سیب زمینی و از جنـس گوجه فرنگی (Lycopersicum sp) و گونه گوجه فرنگی اهلی (Lycopersicum esculentum) می باشد. گوجه فرنگی به طور ذاتی گیاهی علفی و چند ساله است که در تمام نقاط جهان اغلب به صورت یک ساله کشت می شود.

ریشه

ریشه گیاه جوان گوجه فرنگی به صورت عمودی می باشد، ولیکن با رشد بوته، ریشه اصلی نسبتاً باریک گشته و در نهایت به سختی از ریشه های فرعی قابل تشخیص می باشد. در یقه ریشه اصلی، ریشه های فرعی جدا می شوند. که در گیاهان جوان بین 4-25 میلی متر قطر آنها می باشد. ریشه های فرعی برعکس ریشه اصلی که به سمت پایین رشد می کند، رشد افقی داشته لذا عمق ریشه در دوران مختلف رشد گیاه گوجه فرنگی متفاوت است. گوجه فرنگی دارای سیستم ریشه ای وسیعی بوده و می تواند حتی تا عمق 150سانتی متر خاک نیز نفوذ نماید اما به طور کلی 72٪ از ریشه در عمق 20-0 سانتی متر، 22درصد در عمق 50-20 سانتی متر و 6 ٪ باقی مانده پایینتر از 50 سانتی متری سطح زمین قرار دارند

ساقه

ساقه گیاه گوجه فرنگی علفی، گرد، صاف و شکننده بوده و با افزایش سن گوشه دار، سخت و تقریباً خشبی می شود. ساقه گیاه گوجه فرنگی از 30 تا 150 سانتی متر و حتی بیشتر می تواند طول داشته باشد

برگ

برگ های گیاه گوجه فرنگی مرکب و متناوب بوده و از برگچه های بریده و چروکدار تشکیل شده است. اندازه برگ ها بسته به واریتههای مختلف گوجه فرنگی متفاوت می باشد. تعداد برگ ها و برگچه ها نیز بر حسب واریته، دما و شرایط نوری متغیر خواهد بود.

گل

گل ها به صورت خوشه ای بوده و در روی ساقه بین دو گره متوالی ظاهر می شوند. گل ها کامل و دارای اندام نر(پرچم) و اندام ماده(مادگی) می باشند. گل ها به صورت متناوب روی خوشه گل قرار گرفته اند و دارای رنگ زرد هستند. در هر گل آذین(خوشه) چندین گل (معمولاً 4 تا 8 گل) وجود دارند. گل ها دارای 5 یا 6 گلبرگ به طول 1 سانتی متر می باشند که در قاعده به هم چسبیده و در انتها از هم جدا می شوند. کاسبرگ ها 5 عدد، کشیده و نوک تیزند. 5 عدد پرچم با بساک های بزرگ و میله ای کوتاه، اندام گل را تشکیل می دهند.

میوه

میوه گیاه گوجه فرنگی از لحاظ گیاهشناسی سته ای گوشتی و آبدار است که شامل تخم ها یا دانه هایی می شود که توسط یک توده ژلاتینی و غلاف گوشتی احاطه شده و روی آن با پوستی نازک پوشیده شده است.

انتخاب رقم مناسب جهت کشت در گلخانه

انتخاب رقم برای کشت در یک منطقه از اهمیت زیادی برخوردار است. این رقم هم باید مقاوم به آفات و بیماری ها و شرایط نامساعد منطقه (نور کم، دمای پایین و…) بوده و هم بتواند در این شرایط، محصولی با کیفیت و کمیت بالا تولید نماید.

 

 

دسته بندی بر اساس عادت رشد (شکل ساقه)
رشد انتهایی یا محدود (Determinate)

این ارقام برای کشت در فضای باز استفاده می شوند و برای تولید گوجه فرنگی صنعتی به کار می روند. در این ارقام معمولاً به ازای هر 2 برگ، یک گل آذین بوجود می آید. در انتهای هر شاخه فرعی نیز پس از تولید 2 تا 3 برگ، یک گل آذین بوجود می آید و سپس متوقف می شود. روی خوشه، میوه و سپس شاخه فرعی بوجود می آید و بوته در اطراف ساقه اصلی حالت کپه ای می گیرد.

رشد نیمه انتهایی یا نیمه محدود (Semi-Determinate)

در این ارقام به ازای هر 3 برگ یک گل آذین وجود دارد و در نهایت در جوانه انتهایی نیز یک گل تولید می شود. این محصولات در فاصله کوتاهتری حداکثر تولید را دارند و برای کشتهای کوتاه مدت گلخانه ای در پاییز بسیار نتیجه بخش می باشند.

رشد غیر انتهایی یا نامحدود (Indeterminate)

این ارقام در گلخانه و فضای باز استفاده می شوند که حالت بالارونده دارند و بیشتر برای مصرف تازهخوری می باشند. در این ارقام معمولاً به ازای هر 3 برگ یک گلآذین وجود دارد و جوانه انتهایی به رشد خود ادامه میدهد. گل آذین در گوشههای ساقه اصلی و فرعی بوجود می آید و رشد بوته متوقف نمی شود.

دسته بندی بر اساس وزن متوسط میوه

امروزه با توجه به سلیقه مصرف کننده جهت مصرف تازه خوری گوجه فرنگی از گوجه های چری با وزن تقریبی 5 تا 20 گرم تا گوجه هایی با وزن 250 گرم استفاده می شود. لازم به ذکر است که هرچقدر وزن گوجه فرنگی سنگین تر باشد مدت زمان بیشتری برای رسیدن به باردهی نیاز دارد. مثلاً گوجه چری پس از انتقال نشاء جهت تولید محصول حدود 55 تا 60 روز و گوجه درشت 250 گرمی حداقل به 90 روز زمان نیاز دارد.

دسته بندی بر اساس زمان رسیدگی میوه

در مـجـمـوع گوجه فرنگی بـر اسـاس رسیـدگـی نسبـی بـه ارقـام خیلـی زودرس (Very Early Maturity)، زودرس (Early Maturity)، متوسط زودرس (Medium Eearly Maturity)، متوسط رس (Medium Maturity)، متوسط دیررس(Medium Late Maturity)، دیررس(Late Maturity)، خیلی دیررس (Very Late Maturity) تقسیم بندی می شوند.

دسته بندی بر اساس شکل، رنگ و طعم میوه

میوه گوجه فرنگی به اشکال گرد (Globe)، کاملاً گرد (Deep Globe)، پهن یا بشقابی (Oblate)، کاملاً پهن (Deep Oblate)، گرد مربعی یـا گـرد گوشـه دار (Square Round)، بیضی یا تخم مرغی یا بلوکی (Square elongate or Oval)، گیلاسی (Cherry) و خرمایی یا زیتونی (Plum)، به رنگ های سبز، زرد، نارنجی، قرمز و بنفش و با طعم های شیرین تا ترش به بازار عرضه می شوند.

دسته بندی بر اساس یکنواختی رسیدن محصول

بوته های گوجه فرنگی به سه دسته همرس، غیر همرس و بینابین تقسیم می شوند. معمولاً در گلخانه های ایران از واریته های غیر همرس در برداشت های طولانی مدت و از بینابین در مناطقی که مدت برداشت کوتاه تری دارند استفاده می کنند.

دسته بندی بر اساس شیوه برداشت محصول

گوجه فرنگی به دو صورت منفرد (Single) و خوشه ای (Cluster) برداشت می شود که نوع منفرد خود به دو فرم برداشت همراه با کاسبرگ و بدون کاسبرگ دسته بندی می شود. اخیراً واریته های جدیدی به نام کلاستر وارد بازار شده اند که در آنها چیدن و برداشت میوه به صورت خوشه ای صورت می گیرد.

دسته بندی بر اساس شیوه مصرف

محصول گوجه فرنگی به صورت تازه خوری (Fresh) و صنعتی (Processing) (رب، سس،کنسرو و…) مصرف می شود. در حال حاضر در ایران برای کشت گوجه فرنگی در گلخانه ها، تنها از ارقام تازه خوری استفاده می شود البته در مواردی که به علل مختلف از قبیل شرایط نامساعد محیطی و یا برداشت در چین های پایانی، میوه از لحاظ شکل و اندازه از کیفیت مطلوب و بازارپسندی لازم برخوردار نیست چاره ای جز مصرف صنعتی آن وجود ندارد.

دسته بندی بر اساس میزان مقاومت به آفات و بیماری ها

با پیشرفت در زمینه تولید بذر، واریته هایی به بازار معرفی شده اند که در برابر نماتدها، بیماری هـای قارچـی، باکـتـریایی، ویروسی و برخی آفات، واجد انواع مقاومت های پایین (Low Resistance)، مـقـاومـت متـوسط (Intermediate Resistance) و مقـاومـت بالا (High Resistance) می باشند.

قابلیت حمل و نقل و انبارداری میوه

قابلیت حمل و نقل و انبارداری بالا (Long Shelf Life: LSL) از ویژگی های حائز اهمیت میوه گوجه فرنگی است که نشاندهنده میزان سفتی میوه (Firmness) می باشد.

تعیین تاریخ و زمان کشت

تاریخ کشت محصولات گلخانه ای را با توجه به نوع و خصوصیات رقم، شرایط محیطی موجود، عوامل اقتصادی و … باید تعیین نمود تا بهترین افزایش در کیفیت و کمیت محصول حاصل گردد. در کشت گلخانه ای، زمان های نامساعد باید از دوران کشت حذف شده و نباید در فاصله برداشت محصول قرار گیرد. بنابراین بهتر است کشت را به نحوی انجام داد که فصول نامسـاعد در آغاز فصل کشت یا آخر فصل برداشت باشد. در ضمن تاریخ کاشت محصول باید بـه گونـه ای باشد که در زمان برداشت، محصول قیمت مناسبـی جهت ارائه به بازار داشته باشد.
این کشت معمولاً از ابتدای آبان تا اوایل آذر شروع می شود. نشاءها در اواسط دی ماه به زمین اصلی گلخانه منتقل می شوند و محصول از اواخر اسفندماه تا اواخر خردادماه قابل برداشت است. گاهی تاریخ کشت بهاره را تغییر میدهند و بذر گوجه فرنگی را از دهه آخر آذرماه تا دهه آخر دی ماه کشت می کنند و نشاءها را از دهه دوم بهمنماه تا دهه اول اسفندماه به زمین اصلی گلخانه منتقل می کنند و در این صورت محصول از اواسط فروردین ماه تا اواخر تیر ماه قابل برداشت می باشد.
در کشت بهاره در صورت مساعد بودن شرایط محیطی، برداشت تا پاییز (اواسط آبان ماه) هم ادامه می یابد. این کشت به خاطر طولانی بودن فصل رشد (حدود 5 ماه و یا بیشتر) و باردهی بیشتر از اهمیت خاصی برخوردار است.

کشت پاییزه

کشت پاییزه معمولاً از اواخر خردادماه و اوایل تیرماه شروع می شود. نشاءها از اوایل تا اواخر مردادماه به زمین اصلی گلخانه منتقل می شوند و محصول از اواسط مهرماه تا اواسط آذرماه قابل برداشت می باشد.
در کشت گوجه فرنگی، مناطقی که تابستان خنک و زمستان ملایم دارند دو کشت در سال میسر خواهد بود. اما در مناطقی که تابستان گرم و برداشت بهاره دارند، نهایتاً تا آخر اردیبهشت ماه میسر می باشد، و البته بهتر است به جای دو کشت در سال از یک کشت بینابین استفاده گردد.

 

تهیه بستر کشت

گیاه گوجه فرنگی برای گسترش ریشه های عمیق و قوی خود احتیاج به زمین شنی یا شنی لومی، پوک، نرم، عمیق با زه کشی مناسب دارد. این خاک باید غنی از مواد غذایی و عاری از عوامل بیماری زا باشد. با توجه به اینکه بیشترین فعالیت ریشه ها در عمق 30 سانتیمتری خاک می باشد، قبل از انتقال نشاءهای گوجه فرنگی به زمین اصلی باید بسترهای مناسب که تا عمق 80 سانتی متری قابلیت نفوذ ریشه را داشته باشند مهیا نمود. بهترین pH خاک جهت کشت گوجه فرنگی 5/5 تا 6.5 می باشد (گوجه فرنگی های تولیدی در کشت بدون خاک نسبت به pH مقاومت کمتری دارند و بیشترین محصول را در pH بین 4.5 تا 5 به دست می آورند و در pH برابر با 7 حدود 25٪ کاهش محصول در پی خواهند داشت). گوجه فرنگی تا 3میلی موس شوری را تحمل می کند ولی افزایش EC خاک تا 4 میلی موس باعث 10٪ کاهش محصول، تا 6 میلیموس باعث 35٪ کاهش محصول و تا 8 میلیموس باعث 50٪ کاهش محصول می شود. میزان شوری در کشت بدون خاک (هیدروپونیک) می تواند به خاطر بهبود کیفیت میوه بیش از مقادیر آن در روش های خاکی در نظر گرفته شود برای این منظور کلرید سدیم را به محلول کود اضافه می کنند.

کاشت گوجه فرنگی

کشت بذر گوجه فرنگی به دو صورت مستقیم (بذری) و غیرمستقیم (نشاءکاری) صورت می پذیرد که در شرایط گلخانه تنها شیوه کشت غیرمستقیم توصیه می گردد.

کشت غیر مستقیم

کشت غیر مستقیم موجب عرضه سریعتر محصول به بازار، کاهش تلفات بذور هیبرید و تولید نشاء قوی و سالم می شود. در این روش به ازای هر 500 مترمربع از زمین اصلی ، 2 تا 3 مترمربع فضا برای ایجاد خزانه مورد نیاز است. کشت غیر مستقیم در خزانه عموماً به دو صورت کشت در گلدان و سینی نشاء صورت می پذیرد.

کشت بذر در گلدان های نشاء

قبل از کشت، بذرها را به مدت 1 تا 3 روز می خیسانیم تا نرم شده و آماده جوانه زنی گردند. سپس بذرها را به عمق یک سانتی متری گلدان هایی به قطر 10-7.5 سانتی متر قرار داده و به خزانه انتقال می دهیم و شرایط مناسب را از جهت نور، دما، رطوبت و… فراهم می کنیم.

کشت بذر در سینی نشاء

سینی نشاء ( 55 ×27 سانتی متر) را از یک مخلوط خاک مناسب ( پیت موس و …) پرکرده و با تخته چوبی سطح خاک را تا عمق 1.5 سانتی فشرده می کنیم و 500 تا 600 بذر را به صورت یکنواخت پاشیده و یا در ردیف های منظم کشت نموده و روی آن را به ارتفاع 0.5 سانتی متر با خاک نرم می پوشانیم و به خزانه منتقل می کنیم. روی سینی را با پلاستیک نازک پوشانده و پس از ظهور جوانه ها لایه پلاستیکی را برمی داریم تا شرایط مساعد جهت رشد گیاهچه فراهم گردد. با ظهور اولین برگ حقیقی نوبت به تیمار سرما می رسد و سپس باید گیاهچه ها را بدون اینکه آسیبی ببینند از سینی نشاء به درون گلدان های نشاء منتقل کرده و بلافاصله آنها را آبیاری نمود.

عوامل محیطی موثر بر جوانه زنی بذر و تولید نشاء گوجه فرنگی

متوسط زمان جوانه زنی بذر گوجه فرنگی در خاک 4-6 روز و طول دوره رشد بعد از نشاء بوته در زمین تا میوه دهی 60-90 روز می باشد (این مدت به نوع رقم بستگی دارد). در مرحله نشاءکاری کنترل رطوبت و حرارت مخصوصاً در خزانه بسیار اهمیت دارد.

دما

بهترین درجه حرارت برای جوانه زنی بذر گوجه فرنگی در گلخانه 25 تا 30 درجه سانتی گراد می باشد. (درجه حرارت محیط خزانه نباید از 12 تا 15 درجه سانتی گراد کمتر و از 35 درجه سانتی گراد بیشتر باشد) هرچقدر درجه حرارت پایینتر باشد طول مدت جوانه زنی بیشتر خواهد شد.
بعد از جوانه زنی بهترین درجه حرارت محیط برای پرورش نشاء 18-24 درجه سانتی گراد (روز 24 و شب 18 درجه سانتی گراد) می باشد .

نور

از مرحله کاشت تا جوانه زنی بذر نیاز به نور نمی باشد اما پس از جوانه زدن و سبز شدن نشاءها باید نور بیشتری (به صورت طبیعی یا مصنوعی) برای گیاه فراهم شود تا فرایند فتوسنتز و غذاسازی آغاز شده و بین بوته ها رقابت نوری ایجاد نشود.

آبیاری

آبیاری مورد نیاز برای جوانه زنی و رشد نشاء باید با انجام بازدیدهای روزانه انجام گیرد و گلدان های کشت نباید خشک شوند. قبل از جوانه زنی، آبیاری ملایم و به صورت مه پاش انجام می گیرد تا بذرها در اثر فشار آب از زیر خاک بیرون نیایند. در روزهای گرم و پر نور تابستان آبیاری چندبار در روز، ولی در روزهای سرد و کم نور زمستان آبیاری 2-3 روز یکبار انجام می گیرد. درصد رطوبت مورد نیاز برای محیط خزانه 60-80 درصد است.

دی اکسیدکربن

استفاده از دی اکسیدکربن با غلظت 1000 پی پی ام موجب افزایش رشد نشاء می گردد. چون سطح خزانه کوچک است از این رو غنی سازی دی اکسیدکربن از لحاظ اقتصادی توجیه پذیر است.

انتقال نشاء به زمین اصلی

زمان انتقال نشاء به زمین اصلی زمانی است که ارتفاع بوته 20-30 سانتیمتر باشد، در این حالت 2 برگ حقیقی غیر از 2 برگ لپه ای در گیاه بوجود می آید که معمولاً 12-15 روز برای 2 برگه شدن و 20 روز برای 4 برگه شدن زمان نیاز است. بهترین زمان انتقال نشاءها به زمین اصلی 4-6 هفته بعد از کاشت بذر در خزانه است. بهتر است 12-14 ساعت قبل از انتقال، خزانه را آبیاری نمود. برای کشت نشاء در زمین اصلی با توجه به نوع واریته، حفره هایی با فاصله 40-60 سانتی متر از یکدیگر و به صورت زیگزاگ (طوری که روی دو ردیف کنار هم، بوته ها مقابل هم نباشند) ایجاد می کنند و سپس نشاء را همراه با خاک گلدان یا لیوان کشت در حفره های ایجاد شده قرار داده و اطراف آن مقداری خاک یا پیت موس می ریزند و سپس آبیاری کرده تا آب، جایگزین هوای موجود در خاک اطراف بوته شود.

تراکم کشت و میزان بذر مصرفی

تراکم کشت (تعداد بوته در هر متر مربع) به عواملی مانند ابعاد گلخانه، نوع رقم، ویژگی های خاک، زمان کشت، شرایط محیطی و نحوه انجام عملیات هرس بستگی دارد.
مقدار متوسط تراکم بوته برای گوجه فرنگی 2-3 بوته در هر متر مربع است. تراکم بیش از حد نه تنها مقدار محصول را افزایش نمی دهد بلکه موجب کاهش کیفیت میوه، بروز اختلالات تغذیه ای، شیوع بیماری ها و دشواری در عبور و مرور کارگران و انجام عملیات داشت می گردد.

نحوه کوددهی و تغذیه بوته های گوجه فرنگی

تامین مواد غذایی مورد نیاز گیاه از مرحله جوانه زنی تا پایان مرحله برداشت لازم می باشد. کوددهی مناسب در مرحله پرورش نشاء باعث تولید نشاءهای قوی و مقاوم می گردد.

کوددهی به زمین اصلی قبل از کاشت (کودهای پایه)

کودهای پایه در مرحله آماده سازی بستر به خاک داده می شوند و با زیر و رو کردن خاک، به خوبی و تا عمق فعالیت ریشه با خاک مخلوط می شوند. نوع و میزان مصرف این کودها بستگی به عوامل مختلفی مانند فصل کشت، نیاز غذایی گیاه، نوع و ساختمان خاک و میزان عناصر و موادغذایی موجود در آن دارد. لذا بهتر است بر اساس آنالیز خاک و مقایسه نتیجه آن با شاخص مورد نیاز کودی برای هر گیاه، اقدام شود. کودهای پایه به صورت مخلوطی از کود حیوانی و کودهای شیمیایی فسفره 15 کیلوگرم بر 1000 متر مربع ، پتاسه (تروفرت052-0-0) kg/1000 m220 ، منیزیم (سولفات منیزیم) kg/1000 m225 ، کود ازته (یک سوم از میزان کل) و گاهی همراه با مواد تنظیم کننده pH مورد استفاده قرار می گیرند.

کوددهی در زمان تولید و پرورش نشاء

اگر در ترکیب خاک گلدان های نشاء به اندازه کافی موادغذایی استفاده شده باشد، تا زمانی که نشاء به مرحله انتقال برسد نیازی به کوددهی نیست ولی در صورت بروز هرگونه اختلال تغذیه ای می توان از محلول های کودهای کامل 20-20-20 NPK (مـانـنـد نـوتریفولیار 20-20-20 ) به میزان 1.5 گرم بر بر 1 لیتر آب و یا NPK واجد فسفر بالا (مانند نوتریفولیار 08-48-12) به میزان 3 گرم بر 1 لیتر آب پای گلدان های نشاء استفاده کرد ولی نباید به صورت محلول پاشی روی برگ استفاده شود چراکه موجب سوختگی برگ ها می گردد. این کوددهی بسته به وضعیت رشد نشاء می تواند 1 تا 3 مرتبه در هر هفته انجام گیرد. بکارگیری کودهای حاوی ترکیب فسفیت پتاسیم (مانند وینفوس و کدافوسکی) ضمن جذب بسیار سریع فسفر و پتاسیم موجب مقاومت گیاهچه جوان در برابر عوامل بیماری زای خاکزاد در خاک می شود.

 

کوددهی در مراحل رشد و تولید محصول

گوجه فرنگی به سه عنصر فسفر، پتاسیم و ازت با مقادیر مختلف نیاز دارد و در طول دوره رشد، مقدار پتاسیم مورد نیاز آن بالا خواهد بود. نسبت NPK در اوایل دوره رشد 1-2-1، اواسط دوره 3-1-3، شروع باردهی تا آخر دوره 6-1-3 می باشد. باید توجه داشت که مصرف بیش از اندازه کودهای ازته مانع جذب عناصری مانند پتاسیم و کلسیم می شود. درضمن توصیه می شود بجای کود اوره از کودهای کامل NPK با ازت نوع نیترات آمونیوم استفاده شود (مانند تروفرت 20 -20-20 و انواع نوتریفولیار 20-20-20 ، 30-20-10 و 08-48-12) چرا که حساسیت و سمیت کم تری پدید می آورد.
در طول دوره رشد مخصوصاً زمانی که گل به میوه فندقه تبدیل می شود نیاز به استفاده از کودهای کم مصرف (میکرو) می باشد. کودهای کم مصرف حاوی آهن، مس، منگنز، روی، بر و مولیبدن (مانند دیسکوئن کمبی (Dissoquene Combi) و کدامیکس(Codamix) و کداهورت پلاس (Coda Hort plus) را معمولاً به طور همزمان و به صورت محلول پاشی روی برگ استفاده می کنند.
از طریق محلول پاشی می توان نوتریفولیار (Nutrifuliar 20-20-20) 20-20-20 را در تمام مراحل رشد رویشی و زایشی، نوتریفولیار (Nutrifoliar 10-20-30) 10-20-30 را در مراحل پایانی رشد به جهت ارتقاء کمیت و کیفیت میوه به ویژه پس از گلدهی تا برداشت محصول و نوتریفولیار (Nutrifoliar 12-48-08) 12-48-08 را در مراحل اولیه رشد استفاده نمود.
با مصرف دکاپ (Dekap) فرموله شده براساس فسفات پتاسیم و کدافول پتاس-45 (Coda fol K45) حاوی پتاسیم خالص، رنگ آوری میوه تسریع یافته و بر وزن و اندازه میوه افزوده می گردد و از بروز علائم فیزیولوژیک رسیدن لکه دار میوه، پف کردگی میوه و غیریکنواختی در رسیدگی میوه ممانعت می گردد.
هایکال (Hical) معجونی از عناصر پرمصرف (ماکرو) و کم مصرف (میکرو) مورد نیاز گیاه گوجه فرنگی بوده و به صورت تخصصی عوارض ناشی از کمبود کلسیم مانند عارضه فیزیولوژیک پوسیدگی گلگاه میوه را از طریق به کارگیری شیوه محلول پاشی برطرف نموده و باعث سفت شدن میوه، افزایش طول مدت انبارداری و بریکس میوه می گردد.
کدامین بر- مولیبدن (Codamin-B-Mo) کود ویژه و اختصاصی جهت ممانعت از ریزش گل و میوه و بهبود فرآیند فرویت ست یعنی افزایش ماندگاری میوه روی گیاه و تعداد گل تبدیل شده به میوه می باشد.
در شرایط بسیار نامساعد جوی مانند سرمای شدید و تگرگ زمستانه به کارگیری توام کودهای هایپرتونیک (Hyper tonic) و کدااستینگ (Codasting) ترکیبی استثنایی و بسیار مفید جهت مقابله با عوارض و خسارات پدید آمده حتی پس از بروز علائم نامطلوب می باشد.
استفاده از کودهای محرک رشد طبیعی مارمارین (Marmarine) و دالجین (Dalgin) با فراهم سازی بیش از 60 عنصر غذایی، هورمون های گیاهی محرک رشد، کربوهیدرات ها، اسیدهای آمینه، ویتامین ها و …که از جلبک دریایی (Ascophyllum nodosum) استخراج شده اند، گیاه را از کاهش باردهی و کمبود محصول خارج ساخته و موجب افزایش چشم گیر کمیت و کیفیت محصول گوجه فرنگی می گردد.
وینفوس-(Win Phos-80) 80 و کدافوس-کی (Coda phos-k) حاوی فسفیت پتاسیم می باشند که با تأمین سریع فسفر و پتاسیم موجب افزایش تعداد گل و میوه، افزایش وزن و اندازه میوه، زودرسی محصول و کیفیت بالای محصول می گردند. از سوی دیگر این ترکیب قارچ کش و باکتری کش سیستمیک بسیار قوی بوده که می تواند با تولید فیتوآلکسین گیاه را در برابر بیماری های قارچی مانند گموز و بوته میری جالیز (Phythophthora sp.)، لکه موجی و پوسیدگی سیاه کدوئیان (Alternaria sp.)، مرگ گیاهچه (Pythium sp.)، سفیدک دروغین (Pseudoperonospora sp.,Peronospora sp.,Plasmopara sp ). و بیماری باکتریایی آتشک (Erwinia sp.) مصون ساخته و از گسترش و توسعه بیماری در گیاه ممانعت به عمل می آورد.
مصـرف اصـلاح کننـده هـای خـاک هوموسویـل (Humosoil) و کداهومـوس پی-کی (Coda Homus-PK) که حاوی مقادیر قابل توجه اسیدهیومیک و اسید فولویک می باشند ضمن کاهش درجه شوری و pH، موجب افزایش درصد تبادل کاتیونی (CEC) خاک و توسعه بهتر و سریع تر ریشه گیاه گوجه فرنگی و جذب بهتر آب و عناصر غذایی پیرامون ریشه می گردند و برای بهبود کمیت و کیفیت محصول بسیار مؤثرند.
ترکیب کداسال پلاس-(Codasal plus-2000) 2000 کودی اختصاصی جهت رفع شوری خاک و آب و تامین کلسیم می باشد. این کود با خارج نمودن سدیم از ذرات خاک و در نهایت رفع شوری، موجب تامین کلسیم مورد نیاز گیاه، بهبود ساختار خاک، بهبود جذب عناصرغذایی توسط گیاه و در نهایت افزایش چشمگیر کیفیت و کمیت محصول گوجه فرنگی می گردد.

هرس گوجه فرنگی

در کشت گلخانه بوته های گوجه فرنگی معمولا هرس می گردند پس از کشت نشاﺀ و هدایت عمودی بر روی سیستم اجازه رشد به نشاﺀ داده میشود . پس از رسیدن ارتفاع بوته به ٧٥ cm تا یک متر جوانه انتهایی قطع می گردد . پس از قطع جوانه انتهایی شاخه های فرعی رشد نموده و پس از تولید خوشه در هر شاخه فرعی این شاخه نیز از انتها سربرداری می گردد . در نتیجه امکان دریافت نور به داخل بوته ها بیشتر خواهد شد . این نوع هرس بنام هرس تک شاخه ای معروف میباشد . روش دیگـری نـیز در هرس وجود دارد که به نام هرس دو شاخه ای می باشد . در ارقام با رشد قوی معمولا پس از ٤ برگی شدن ، از بـالای بـرگ چهـارم جوانـه قطـع مـی گردد و پس از قطع اجازه رشد به دو شاخه فرعی داده میشود . این شاخه های فرعی را بر روی دو قیم جداگانه در طرفین هدایت میکنیم و پس از رسیدن این شاخه ها به ارتفاع ٧٥ cm هرس یک شاخه ای انجام میگیرد .

برداشت گوجه فرنگی

طریقه شناخت رسیدن گوجه فرنگی عامل مهمی در برداشت میوه است . اگر موادی که اطراف بذر را احاطه نموده ﮊله ای شده و با لبه چاقو بتوان آن را از بذر جدا کرد در این صورت میوه رسیده است .
تعاریف و اصطلاحات مختلفی در مورد گوجه فرنگی وجود دارد :
الف ) میوه نارس : زمانی است که بذر ها کاملا رشد کرده و مواد ﮊله مانندی در اطراف بذر بوجود آمده باشند .
ب ) میوه سبز رسیده : میوه کاملا رشد یافته که یک حلقه قهوه ای رنگ در محل اتصال ساقه پس از کاسه گل به وجود می آید .
ج ) میوه رنگ اندازی شده : حدود نصفه سطح گلگاه رنگی میشود .
د ) رسیده سفت : میوه تقریبا به طور کلی قرمز یا صورتی است لیکن گوشت میوه سفت است .
ه ) رسیده : میوه کاملا رنگی و نرم است .
جهـت عرضـه ، بـازار محلـی و تازه خوری باید رسیده سفت برداشت گردد و برای عرضه به بازارهای دور دست تر باید در مرحله سـبز رسـیده برداشت گردد . و یا جهت بسته بندی های مجدد نیز در مرحله سبز رسیده باید برداشت گردد . برای مصارف خانگی اگر میانگین درجه حرارت روزانه ٢٤ درجه سانتیگراد کمتر باشد می توان زمانی که رنگ اندازی کامل باشد برداشت گردد.

کد آیسیک مرتبط با گلخانه گوجه فرنگی

کد آیسیک مخفف International Standard Industrial Classification (سیستم بین المللی طبقه بندی استاندارد صنایع) است. کد گذاری به عنوان روش ساده و دقیق برای تعیین هویت کالا، قطعات ، مدارک و اموال ، سالها است که در سطه شرکت هاو زنجیره های تأمین مورد استفاده قرار می گیرد.
کد آیسیک گلخانه گوجه فرنگی 0112512334

کد تعرفه گمرکی مرتبط با گلخانه گوجه فرنگی

تعرفه یا به عبارت دیگری(TARIFF) یک نوع معیار رقمی و یا عددی می باشد برای شناسی و تعیین جایگاه کالا در ترخیص کالا .
تعرفه گمرکی میزان حقوق ورودی قابل پرداخت برای ورود کالا می باشد.تعرفه گمرکی در بستر تاریخ مبتنی بر سیستم و روش های خاصی از قبیل اداره گمرک،آمار،حمل و نقل،بیمه و غیره طراحی و مورد استفاده قرار می گیرد.
کد تعرفه گمرکی گلخانه گوجه فرنگی 07020000 میباشد.

صادرات گوجه فرنگی

بازارهای عمده صادراتی گوجه فرنگی آگرو، کشورهای قطر، عمان، روسیه، امارات متحده عربی و عراق می باشند.
در حال حاضر در ابتدای تولید محصولات گلخانه ای داریم و به تدریج میزان برداشت و صادرات زیاد می شود.

وضعیت واردات و صادرات گوجه فرنگی

نمودار واردات و صادرات گوجه فرنگی در کشور به تفکیک سال در شکل زیر آمده است.

 

خلاصه بررسی فنی، مالی و بازار طرح احداث گلخانه گوجه فرنگی

ظرفیت تولید سالیانه : 200 تن
نرخ برابری دلار : 16000 تومان
مساحت زمین موردنیاز : 7000 مترمربع
زیربنا گلخانه : 5000 مترمربع
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 4 نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : 2.7 میلیارد تومان
ارزش سازه، تاسیسات و تجهيزات : 2.2 میلیارد تومان
نوع سازه پیشنهادی :طرح گاتیک اسپانیا
نرخ بازده داخلی : 42 درصد

نکته مهم

اين طرح صرفا به عنوان يک ايده سرمايه گذاري مطرح مي شود. جداول و نمودارها تقريبي است.

امکان سرمايه گذاري با ظرفيتهاي مختلف و به تبع آن سطح سرمايه گذاري کمتر و بيشتر از ميزان اعلام شده نيز وجود دارد.

درصورت نياز به تدوين طرح توجيهي مي توانيد با شرکت تماس حاصل فرماييد يا فرم اوليه سفارش طرح را تکميل نمائيد.