طرح کشت و پرورش گیاه Papaver bracteatum

Papaver bracteatum، بانام علمی Papaver bracteatum Lindl به‌عنوان منبع جدید مواد خام جهت تولید کدئین و داروهای ترک اعتیاد مطرح است. این گیاه بومی ایران بوده و در شمال و غرب ایران رویش دارد. با توجه به امکان کشت غیرقانونی گونه Papaver somniferum، کشت Papaver bracteatum در کشور با محدودیت همراه بوده است و علی‌رغم تنوع فراوان این‌گونه در ایران، تاکنون موردتوجه قرار نگرفته است.
Papaver bracteatum فاقد مورفین و سرشار از ماده تبایین است و پتانسیل خوبی را برای اهلی کردن و تولید انبوه و همچنین فرآوری صنعتی به‌عنوان یک گیاه دارویی ارزشمند را دارد. بنابراین در این مطالعه، ویژگی‌های مختلف این گیاه موردبررسی قرارگرفته است.(طرح کشت و پرورش گیاه Papaver bracteatum)
به‌عنوان منبع جدید مواد خام جهت تولید کدئین و Papaver bracteatum Lindl.این گیاه بومی ایران بوده و در شمال و غرب ایران رویش دارد. با توجه به امکان کشت Papaver bracteatum در کشور با محدودیت همراه بوده است و علی‌رغم تنوع فراوان،Papaver somniferum غیرقانونی این‌گونه در ایران، تاکنون موردتوجه قرار نگرفته است.
Papaver bracteatum فاقد مورفین و سرشار از ماده تبیین است و پتانسیل خوبی را برای اهلی کردن و تولید انبوه و همچنین فرآوری صنعتی به‌عنوان یک گیاه دارویی ارزشمند را دارد. بنابراین در این مطالعه، ویژگی‌های مختلف این گیاه موردبررسی قرارگرفته است.(طرح کشت و پرورش گیاه Papaver bracteatum)
آلکالوئیدها دسته‌ای از متابولیت های ثانویه هستند که در Papaver bracteatum یا شقایق Papaver گونه‌های مختلف این جنس بیش از 170 نوع، وجود دارد. در 110 گونه این جنس 2 آلکالوئید شناخته‌شده‌اند که الزاماً همه آن‌ها دارای اثرات فارماکولوژیک و درمانی نیستند. 6 نوع آلکالوئید مرفین، (Noscapine) نوسکاپین، (Codeine) کدئین، (Morphine) و نارسئین (Papaverin) پاپاورین، (Thebaine) تبائین فراوان‌ترین آن‌ها هستند. دسته‌ای از آلکالوئیدها (Narceine) مواد مخدر طبیعی هستند که به‌عنوان تسکین‌دهنده و ضد درد شناخته‌شده‌اند. داروهای ضد درد به‌ویژه در هنگام وقوع حوادث غیرمترقبه مانند زلزله و جنگ از اهمیت ویژه‌ای در درمان برخوردار می‌باشند.
ضد دردهایی مانند مرفین و کدئین که از Papaver bracteatum به دست می‌آیند، مطمئن‌ترین داروهای ضد درد هستند. در حال حاضر نیاز سالانه کشور به مرفین 30 تن است که با افزایش جمعیت این رقم نیز افزایش می‌یابد. 70 درصد نیاز ایران از طریق واردات کنستانتره پوسته کپسول Papaver bracteatum و 30 درصد نیز از (CPS Concentrated Poppy Straw) شیره تریاک و غیره تأمین می‌شود. اگر نیاز کشور در این زمینه فقط از طریق کشفیات مواد مخدر تأمین شود، هرسال باید نزدیک 600 تن شیره تریاک (با خلوص 5 درصد) یا 100 تن مرفین (با خلوص 30 درصد) و یا ترکیبی از هر دو (معادل 30 تن مرفین با خلوص 100) به دست آید. اگرچه با تیغ زدن یا خشخاش معمولی «کوکنار» پوست میوه کپسول (گرز) گیاه صمغ آن (به‌عنوان شیره تریاک) به دست می‌آید و از این شیره گیاهی مرفین و کدئین حاصل می‌شود ولی اثرات مخدر و اعتیادآور تریاک (شیره خشک‌شده) و مشتقات نیمه‌صنعتی آن مانند هرویین، کشت این گیاه را با مشکلات و موانع قانونی روبرو کرده است.
بنابراین تلاش‌های زیادی برای پیدا کردن منابع جایگزین پیش ماده کدئین صورت گرفته است. Papaver bracteatum با داشتن غلظت بالای تبیین و عدم وجود مورفین به‌عنوان یک گیاه جدید در این زمینه موردتوجه می‌باشد تبیین که از ترکیبات اصلی گیاه Papaver bracteatum می‌باشد.
به‌راحتی به کدئین تبدیل‌شده و اعتیادآور نیست و نالترکسون (Naloxone) داروهای درمان اعتیاد مانند نالوکسون با توجه به، از آن ساخته می‌شوند (Nalteroxone) اینکه تکنولوژی ساخت این داروها در ایران وجود دارد، در
صورت دسترسی کافی به مواد اولیه و باقیمت مناسب می‌توان نسبت به ساخت این داروها در کشور اقدام کرد و گام مؤثری در جهت تولید داروهای موردنیاز کشور و حتی صادرات و ارزآوری برداشت. به‌هرحال خشخاش ایرانی می‌تواند جانشین خوبی برای تریاک در کشور باشد و با کشت آن نیاز دارویی کشور را برطرف کرد. همچنین ازگل‌های زیبایی این گیاه می‌توان در فضای سبز استفاده نمود.

فنولوژی

این گیاه چند ساله که به‌وسیله بذر تکثیر می‌شود، معمولاً در اواخر تابستان و اوایل پاییز با بارندگی پاییزه در ارتفاعات جوانه‌زده و پیش از زمستان با یک رشد مطلوب به حالت رزِت درآمده و در بهار ساقه گل دهنده ایجاد می‌نماید. رشد رزت مناسب پیش از زمستان سبب تولید گل و میوه فراوان در فصل بهار می‌شود. همچنین بذرهایی که در بهار جوانه م یزنند در سال دوم گل می‌دهند. گل، غنچه و کپسول‌ها در طول رشدایستاده و بذرهای ریز قهوه‌ای تا سیاه تولید می‌کنند.
در مطالعه‌ای مشخص شد کاشت مستقیم بذر در اوایل آگوست (اواخر مرداد) بالاترین عملکرد کپسول را دارد و کشت زودتر نیز به دلیل گرما سبب صدمه به گیاهچه ها شد. این گیاه در شرایط گلخانه 20 هفته و در سایه‌بان 30 هفته بعد از کشت می‌تواند گل دهد. برای تولید بذر، برداشت در 70 روز بعد از گل‌دهی سبب تولید بذرهای باکیفیت بهتریم بشود. این گیاه 5 درجه – جهت بهاره سازی به چهار هفته دمای شبانه 10 سانتی‌گراد نیاز دارد. گلدهی، تولید کپسول و رسیدگی این گیاه به شرایط محیطی بستگی دارد. به‌طوری‌که در دامنه جنوبی پلور (دماوند) گلدهی از اواسط خرداد تا اواسط تیرماه ادامه دارد و در دامنه شمالی و ارتفاعات بالاتر تا اواخر مرداد ادامه می‌یابد. مراحل نموی گیاه در غرب ایران سریع‌تر می‌باشد به‌طوری‌که مرحله گلدهی کامل در خردادماه و مرحله رسیدگی کامل بذور در تیرماه رخ می‌دهد.

زادآوری و گرده‌افشانی

گل‌های هر سه گونه Papaver مانند سایر گونه‌های جنس بزرگ و برجسته بوده و گلبرگ‌ها در غنچه قرار دارند. بعد از باز شدن غنچه، کاسبرگ‌ها ظاهرشده و با باز شدن گل‌ها و بساک‌ها مقداری گرده بر روی سطح کلاله‌ها ریخته می‌شود.
گرده بر روی کلاله باقی می‌ماند تا لقاح صورت گیرد. اما گرده‌ها به‌راحتی توسط باد و حشرات جابجا می‌شوند. گل‌ها سبب جذب تعدادی از حشرات مانند سوسک‌های گرده خوار و زنبورهای گرده‌افشان می‌شود و تنوع گرده بر روی کلاله سبب وقوع دگرگشنی می‌شود. در خصوص خودگرده‌افشانی و سازگاری گونه‌های این بخش مستندات زیادی وجود ندارد، به‌جز تعداد اندکی از محققین که میزان بسیار کمی از گزارش کرده است . خودسازگاری را در گونه برای اولین بار در سال 1970 میلادی خود ناسازگاری در Papaver bracteatum مطرح شد این موضوع در سال 1983 تأیید و نوع آن ناسازگاری گامتوفیتیک طبیعی تشخیص داده در یک (Mentor pollen) شد. استفاده از گرده‌های راهنما مطالعه‌ای حدود 23 درصد خودگشنی را باعث شد. البته این کپسول‌ها نسبت به کپسول‌های بوته‌های آزادگرده‌افشان دارای تعداد بذر کمتری (173 بذر در مقایسه با 1000 بذر در کپسول) بودند. بنابراین گونه‌های این بخش‌بر خلاف خشخاش معمولی دگرگشن هستند.

کاربرد محرک‌ها

مطالعات نشان داده است که القای گلدهی در Papaver bracteatum توسط درجه حرارت و طول روزبلند کنترل می‌شود در گونه‌های گیاهی با این الگوی گلدهی، اسید جیبرلیک می‌تواند جانشین سرما شده و گلدهی را تسریع کند. مطالعات انجام‌شده در ارتفاع 800 متری از سطح دریا بر روی دو لاین دیررس و زودرس Papaver bracteatum، تیمار اسید جیبرلیک سبب افزایش گلدهی در هر دو لاین بخصوص لاین دیررس شد. بنابراین شکوفه دهی، گل‌دهی و تشکیل کپسول در تیمار اسید جیبرلیک نسبت به شاهد سریع‌تر رخ داد.
تعداد گل و کپسول نیز در این تیمار نسبت به شاهد افزایش یافت و این افزایش در لاین دیررس بیشتر بود. میانگین وزن کپسول با تیمار اسید جیبرلیک نسبت به شاهد کاهش نشان داد. غلظت تبیین در هر دو لاین تحت تأثیر تیمار قرار نگرفت و عملکرد تبیین در هر بوته در لاین دیررس به علت افزایش تعداد کپسول افزایش یافت.

نگاهی به مناطق پراکنش Papaver bracteatum در ایران که عمدتاً در نواحی مرتفع و سردسیر واقع‌شده این امید را می‌دهد که گیاه Papaver bracteatum می‌تواند تا حدودی جایگزین مناسبی برای تولید تبیین در مناطق خیلی سرد در اقلیمی متفاوت با اقلیم کشت خشخاش تریاک باشد.
بررسی عملکرد آلکالوئید این گیاه که بین 8 تا 54 کیلوگرم در هکتار برآورد شده است، در مقایسه با 1 تا 9 کیلوگرم در هکتار آلکالوئید Papaver bracteatum نوید محصولی اقتصادی و مناسب با اقلیم کشور را می‌دهد. لذا در برنامه‌های آتی مطالعه اکو فیزیولوژی و اصلاحی این گیاه می‌بایست موردتوجه قرار گیرد.

کشورهای عمده تولیدکننده

استرالیا، افغانستان، ترکیه و هندوستان تولیدکنندگان عمده Papaver bracteatum برای اهداف پزشکی و داروهای ساخته‌شده بر اساس Papaver bracteatum می‌باشند، از قبیل مرفین و کدئین. ایالات‌متحده آمریکا سیاست ذخیره‌سازی ۸۰٪ از مواد خام نارکوتیک خود از تولیدکنندگان تجاری‌اش، هندوستان و ترکیه را در پیش روی دارد.

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: