پرورش قارچ گانودرما

قارچ گانودِرما (Ganoderma Lucidum) که در طب سنتی چین و ژاپن از ۴۰۰۰ سال پیش مورد استفاده قرار می‌گرفته؛ امروزه به عنوان یک داروی معجزه آسا برای بسیاری از بیماری‌ها در سراسر دنیا شناخته شده و مورد توجه قرار گرفته است. با شیوهٔ پرورش قارچ گانودرما آشنا شوید.
محل رویش طبیعی قارچ گانودرما (“رِی­شی” در زبان ژاپنی،” لینگ زی” در زبان چینی و “یونگ زهی” در زبان کره­ای نام‌های دیگر این قارچ هستند) در جنگل و بر روی چوب‌های پوسیدهٔ درختان است. این قارچ بیشتر در چین و ژاپن یافت می‌شده و از طریق همین کشورها نیز به دنیا معرفی شده است. در ایران نیز در شهرهای شمالی و کرانهٔ دریای خزر می‌روید و گونهٔ ایرانی آن به دلیل وجود پلی ساکاریدهای بیشتر در آن ارزش دارویی بالاتری دارد. امروزه به علت کمیابی این گیاه در جنگل‌ها، تولید انبوه آن به صورت پرورشی انجام می‌گیرد. پرورش قارچ گانودرما به علت شهرتی که از لحاظ دارویی پیدا کرده منبعی بسیار سودمند و درآمدزاست.

آشنایی با قارچ گانودرما و خواص آن

گانودرما در میان قارچ‌ها بهترین و مؤثرترین قارچ دارویی نامیده شده و در چین به پادشاه گیاهان دارویی موسوم است. این قارچ در رنگ‌های قرمز، سیاه، زرد، بنفش، سفید و سبز یافت می‌شود، اما نوع قرمز آن بیشتر مورد بررسی و توجه قرار گرفته و خواص دارویی به آن نسبت داده شده است. این قارچ عجیب سرشار از مواد بیولوژیکی فعال از جمله آنتی‌اکسیدان‌ها، پلی ساکارید و پلی ترپنوئید، اسید گانودریک، استرول‌های گیاهی، پروتئین‌ها و ویتامین‌ها، پتاسیم، فسفر و کلسیم است.
پرورش قارچ گانودرما

خواص قارچ گانودرما

 جلوگیری از رشد تومورها.
 کاهش کلسترول خون با جلوگیری از بیوسنتز کلسترول.
 بازدارندگی از رشد ویروس HIV-I
 بازدارندگی از رشد باکتری‌ها و میکروارگانیسم‌ها.
 پیشگیری و کنترل بیماری‌های قلبی و سرطان.
 جلوگیری از فعالیت رادیکال‌های آزاد.
 پیشگیری از بیماری‌های کبدی.
 کاهش قند خون.
 کمک به جلوگیری از عفونت‌های ویروسی، مانند آنفلوآنزای مرغی.
 درمان علائم آسم، برونشیت و سایر بیماری‌های ریه.
 کاهش LDL و کلسترول تام و افزایش سطح کلسترول HDL
 درمان سندرم خستگی مزمن (CFS)
 کاهش بی خوابی و سایر مسائل خواب.
 از بین بردن علائم زخم معده.
 کاهش استرس و افزایش وضوح روانی / انرژی.
 اثرات آنتی هیستامین (جلوگیری از آزاد شدن هیستامین)

پرورش گانودرما در ایران

قارچ‌های گانودرما لوسیدوم به طور طبیعی در ایران رشد می‌کند، پس این قارچ با اقلیم و آب و هوای ایران به خوبی سازگار است. بنابراین شرایط کشت و پرورش آن نیز امکان پذیر خواهد بود. فقط باید شرایط محیطی لازم برای پرورش این قارچ را دانست و اقدام به پرورش آن نمود.
پرورش قارچ در محیط‌های کوچک انجام می‌گیرد، مثل پرورش جلبک و کاشت گیاهان و سبزی‌های مختلف، پس می‌تواند منبع خوبی برای درآمدزایی باشد.
فصل تابستان برای کشت قارچ مناسب است و عوامل مختلف محیطی، میزان اکسیژن و غلظت یون کلسیم و… نیز برای کشت بسیار مهم هستند.
بهترین روش کشت برای رسیدن به عملکرد بالا استفاده از میسلیوم های اولیه و بارور شده می‌باشد. روش کشت بافت هم برای کشت این نوع قارچ تست شده است.
پرورش قارچ گانودرما

نحوه کشت و پرورش قارچ گانودرما

برای پرورش قارچ گانودرما، پیش از هرچیز باید کیسه‌های پلاستیکی تمیز و مناسب (پلی پروپیلن) تهیه گردد، سپس محیط کشت (مدیوم) قارچ آماده و به کیسه‌ها انتقال یابد. برای تهیه مدیوم قارچ مقداری خاک اره با ۱۰% سبوس برنج و ۳% آهک مخلوط می‌گردد. پس از انتقال، در کیسه‌ها محکم با نخ بسته می‌شود.

مراحل کشت قارچ گانودرما به شرح زیر است:
مرحله استریلیزاسیون
کیسه‌های حاوی مدیوم در فشار کم و حرارت ۹۵ تا ۱۰۰ درجه سانتی­گراد استریلیزه می‌شوند.
تهیه بستر کشت:
براده چوب را (پهن برگ ها) را به مدت ۲۴ ساعت خیس نمایید. بر حسب وزن خشک براده چوب، ۲۰% سبوس برنج یا سبوس گندم به آن اضافه نمایید. به ازای هر صد کیلو وزن خشک، دو کیلو گچ و دو کیلو کربنات کلسیم به آن اضافه کنید. رطوبت بستر کشت را در حد ۶۵% تنظیم کنید. pH بستر کشت را در حد ۵.۵ تنظیم نمایید.
بستر آماده شده را در کیسه های پلاستیکی قابل اتو کلاو بریزید.(۷۵۰ گرم تا ۱۰۰۰ گرم). درب های کیسه ها را پنبه گذاشته (شبیه کیسه های اسپاون) و به مدت دو ساعت در دمای ۱۲۱ درجه سانتیگراد و فشار ۱.۵ اتمسفر، استریل نمایید. وقتی دمای کمپوست به ۲۸ تا ۳۰ درجه کاهش پیدا کرد، در زیر هود استریل به میزان ۳% مایه زنی نمایید. کیسه ها را در تاریکی ودر دمای ۲۸ تا ۳۲ درجه قرار دهید تا رشد رویشی کامل گردد.

کیسه های تلقیح شده را در دمای ۲۸ تا ۳۲ درجه ساتیگراد (در بعضی منابع ۲۸ تا ۳۵ درجه ذکر شده است) نگه دارید تا کاملا سفید شوند. در این مرحله که حدود ۳ تا ۴ هفته طول می کشد، تاریکی مطلق و CO2 بالا لازم است. به عبارت دیگر در سالن کشت نور و تهویه نه تنها لازم نیست، بلکه مضر است، چون قبل از کامل شدن رشد رویشی، میسلیوم ها وارد فاز زایشی می شوند.وقتی میسلیوم ها بستر را کاملا اشغال کردند، نوبت به القای پین دهی می رسد.
پرورش قارچ گانودرما

برای القای پین دهی:
دما را به ۲۸ درجه سانتیگراد کاهش دهید.
میزان CO2 را به میزان ۱۵۰۰ پی پی ام. کاهش دهید.
میزان روشنایی را در حد ۸۰۰ لوکس تنظیم نمایید.
رطوبت نسبی را در حد ۹۵% حفظ نمایید.
این شرایط را ادامه دهید تا پین ها یا سر سنجاقی ها تشکیل و قابل رویت شوند. سپس :

مرحله بذرپاشی
پس از خنک شدن کیسه‌ها نوبت به مرحلهٔ بذرپاشی می‌رسد. این مرحله به صورت کاملاً بهداشتی و با استفاده از هود بر روی کیسه‌ها انجام می‌گیرد. محیط اتاق باید کاملاً تاریک و دمای محیط کشت بین ۲۸ تا ۳۵ درجه سانتی­گراد و با دی اکسیدکربن بالا باشد. سه تا چهار هفته بعد، محیط کشت ریسه (ملیسیوم، نخینه‌های قارچ) دوانده است.

مرحله بازکردن درب کیسه‌ها
زمان برداشتن و باز کردن درب کیسه‌ها بسیار مهم و حساس است. زمانی که ریسه‌ها نیمی از کیسه را گرفته‌اند (و نه بیشتر یا کمتر) مناسب‌ترین موقع است. سپس کیسه‌ها به سالن تولید منتقل و بر روی قفسه‌ها قرار می‌گیرند. در این هنگام رطوبت باید ۸۵ الی ۹۵ در صد باشد و آبیاری حداقل دو بار در روز انجام گیرد. یک تا دو هفته زمان می‌برد تا قارچ­های گانودرما ظاهر گردند. وقتی کلاه قارچ زردرنگ تشکیل شد باید دما و رطوبت را کاهش داد.

برای رشد سر سنجاقی ها و تولید میوه در قارچ گانودرما، رطوبت نسبی را به ۸۰% کاهش دهید و میزان CO2 را به ۱۰۰۰ پی پی ام. پایین آورید. این شرایط را ادامه دهید تا اینکه تولید اسپور ها را در حاشیه کلاهک ها رویت نمایید. از این مرحله به بعد:
برای ضخیم شدن کلاهک، دما را به ۲۵ درجه و رطوبت نسبی را به ۶۰% کاهش دهید. میزان CO2 و نور را به ترتیب در حد ۱۰۰۰ پی پی ام و ۸۰۰ لوکس حفظ کنید. قارچها زمانی بالغ و آماده چیدن هستند که کلاهک ها از نظر رنگ کاملا قهوه ای قرمز و اسپور ها در سطح کلاهک رویت شوند.
قارچهای بالغ را به صورت کامل از سطح بستر جدا کنید به طوریکه هیچ بقایایی بر جای نماند. در گانودرما ز زمان پین دهی تا بلوغ قارچ حدود ۱۰ تا ۱۵ روز طول می کشد. پس از برداشت اولین فلاش، شرایط را برای تشکیل مجدد سر سنجاقی ها فراهم کنید. یعنی افزایش رطوبت نسبی به ۹۵%، افزایش دما به ۲۸ درجه سانتیگراد و میزان CO2 به ۱۵۰۰ پی پی ام. بعد از تشکیل سر سنجاقی ها شرایط رشد آنها به میوه بالغ را طبق دستورالعمل مذکور عمل نمایید.

شیوه کشت و پرورش قارچ گانودرما

مرحله برداشت اول
رشد قارچ گانودرما کند است. دو تا سه ماه پس از ظاهر شدن قارچ­ها، هنگامی که قارچ­ها به رنگ قرمز درآمد و حاشیهٔ سفید آن­ها محو گردید، زمان برداشت فرا رسیده است. پس از برداشت فلاش اول (بازه زمانی برداشت قارچ که چندروز طول می‌کشد)، فلاش دوم ظاهر خواهدشد.

مرحله برداشت دوم
بعد از برداشت اول، محل نگهداری و دما و رطوبت باید به حالت اول برگردانده شود تا شرایط برای رشد و برداشت دوم مهیا شود. قارچ‌های گانودرما پس از برداشت، در شرایط ویژه خشک می‌شوند و سپس باید در محیط سرد و خشک نگهداری گردند.

میزان عملکرد قارچ گانودرما

میزان برداشت قارچ گانودرما بر حسب وزن تر کمپوست یا به عبارت بهتر بستر کشت، حدود ۶ تا ۱۲% و برحسب وزن خشک بستر کشت حدود ۳۳% می باشد. به ازای هر یک کیلو گرم بستر خشک یا ۲ کیلو و ۱۰۰ گرم بستر با رطوبت ۶۵%، حدود ۲۵۰ گرم قارچ تازه برداشت خواهید کرد. رطوبت قارچهای تازه حدود ۵۵% می باشد. قارچها را پس از برداشت کاملا با آب تمیز شسته و در دمای کمتر از ۵۰ درجه، ترجیحا در ۳۵ درجه خشک کنید.
هر دوره کشت یعنی از از ابتدا تا انتهای دوره حدود ۴ ماه طول می کشد

آفات محیط کشت گانودرما

کپک‌هایی همچون نوروسپورا و تریکودرما و یا کنه‌ها ممکن است به محیط کشت این قارچ حمله و آن را آلوده کنند. دلیل ظهور این آفات، پاره شدن کیسه­ها یا بذرپاشی غیراصولی است که باید به آن بسیار توجه کرد.

شکل‌های مصرفی گانودرما

قارچ گانودرما مزهٔ تلخی دارد و به تنهایی قابل خوردن نیست، اما از این قارچ به شکل خوراکی، در چای، قهوه و شکلات استفاده می‌گردد. همچنین پودر، قرص و کپسول‌های دارویی آن در بازار عرضه می‌شود و عصارهٔ آن نیز در موادی همچون شامپو و خمیردندان مورد استفاده قرار می‌گیرد.
پرورش قارچ گانودرما

قیمت گانودرما

قیمت قارچ خشک شده گانودرما
هم اکنون قیمت این محصول کیلویی ۴۰۰ تا ۷۰۰ هزارتومان می‌باشد.

قیمت کمپوست مایه زنی شده قارچ گانودرما در بسته‌های یک و سه کیلوگرمی
هم اکنون قیمت بسته های یک کیلویی این محصول ۲۵۰۰ تومان و قیمت بسته های سه کیلویی ۶۰۰۰ تومان می‌باشد.

قیمت پلیتهای (پتری دیش حاوی میسیلیوم) قارچ گانودرما
هم اکنون قیمت این محصول ۱۵ هزار تومان به ازای هر پلیت می‌باشد.

قیمت بذر مادری قارچ گانودرما در بسته‌های یک کیلوگرمی
هم اکنون قیمت این محصول ۲۰ هزار تومان به ازای هر کیلو می‌باشد.

قیمت بذر تجاری قارچ گانودرما در بسته‌های یک کیلوگرمی
هم اکنون قیمت این محصول ۱۰ هزار تومان به ازای هر کیلو می‌باشد.

میزان سرمایه مورد نیاز جهت طرح پرورش قارچ گانودرما

میزان تولید قارچ گانودرما: ۶۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم تولید بازای هر تن کمپوست
نرخ برابری دلار : ۱۲۰۰۰ تومان
زیربنای ساختمان ها : ۵۰ مترمربع
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : ۱ نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : ۴۰۰ میلیون ریال
نرخ بازده داخلی : ۱۲۰ درصد