طرح پرورش قارچ شاه صدف

نام علمي قارچ شاه صدف، پلوروتوس ارينجي مي باشد. “ارينجي” از نام گياهي كـه ايـن گونـه قـارچ بـه صـورت وحشي در طبيعت در كنار آن يافت مي شود، گرفته شده است بستركشت بايد درون ظروف مقاوم به دماهاي بالا قرار گيرد و فضاي كافي براي تنفس ميسـليوم در مراحـل بعـد وجود داشته باشد. عمومي ترين ظروف مورداستفاده عبارتند از كيسه هاي پلاستيكي )در چين( و بطريهـاي پلاسـتيكي )در تـايوان و ژاپن. همانطور كه قبلا اشاره شد، متقاضي پرورش قارچ شاه صدف بايد از بستركشت آمـاده اسـتفاده نمايـد. بستركشـت قارچ شاه صدف، در واحدهاي توليد بستركشت قارچ و به صورت جزا توليد شده و به متقاضيان پرورش قارچ شـاه صدف، عرضه مي شود.

مراحل پرورش قارچ شاه صدف

1- روز1 تا 30 :قرار گيري كيسه ها يا بطريهاي بستركشت آماده در سالن با دماي 2 ±42 درجه سلسيوس.
2- روز31: اسكرچينگ يا خراشيدن سطح بستركشت (بسته به روش كشت).
3- روز36 تا 38 :مرحله تشكيل پين ها كه در اين مرحله ضمن كاهش دما به 16تا 18درجه سانتيگراد براي شـوك
دمايي،500 تا 1000 لوكس نوري به مدت 8 ساعت در روز نياز بوده و رطوبت نسبي 85 تا 87 درصد مي باشد.
4- روز 46 تا 48:برداشت، سورت، بسته بندي، سرد كردن و توزيع.
5- روز 49تا 50 : ضدعفوني و تخليه سالن پرورش

وضعیت تولید قارچ شاه صدفی

در حال حاضر حداقل 5 گونه قارچ خوراکی در دنیا بصورت صنعتی و تجاری تولید می‌شوند که 85 درصد تولید جهانی را به خود اختصاص داده‌اند. از این میزان 30 درصد قارچ دکمه‌ای، 27 درصد قارچ‌های خانواده شاه صدف، 17 درصد قارچ شیتاکه و 26 درصد دیگر نیز مربوط به سایر قارچ‌ها است. وضعیت تولید قارچ به گونه‌ای دیگر است، مقدار تولید قارچ در ایران طبق آمار ارائه‌شده توسط فائو ،حدود 150 هزار تن قارچ در سال بوده است، این در حالی است که بیش از 95 درصد این تولید مربوط به قارچ دکمه‌ای بوده و مابقی به قارچ‌های خوراکی صدفی اختصاص دارد.

سيستم هاي كشت قارچ شاه صدف

نحوه كشت و سالن داري در قارچ شاه صدف به دو صورت كلي انجام ميشود: (1سيستم كشت درون كيسـه هـاي پلاستيكي (2سيستم كشت درون بطريهاي پلاستيكي

كشت درون كيسه هاي پلاستيكي

– مرسوم ترين روش كشت قارچ ارينجي است. كيسه هايي از جنس پلياتيلن و يا پليپروپيلن )به وزن 0/5تا 3 كيلوگرم بستركشت در هر كيسه( با يك درپوش فيلتري براي جلوگيري از ورود آلودگي ها به بستركشت، در اين روش استفاده ميشوند. طبقات كشت در اين روش به صورت عمودي بوده و كيسه هاي كشت به گونهاي در اين طبقات قرار ميگيرند تا قارچها از راست و يا چپ طبقه كشت، توليد و برداشت گردند. اين روش توليد بيشترين مقدار صرفهجويي از فضاي سالن را به همراه خواهد داشت و در نتيجه راندمان استفاده از هر سالن كشت در شرايط يكسان از روشهاي ديگر بالاتر خواهد بود. اين روش توليد ميتواند به صورت يك طرفه و يا دو طرفه انجام پذيرد. در روش دو طرفه فقط يك رديف بستركشت چيده شده و از سر و انتهاي كيسه پلاستيكي امكان ايجاد قارچ شاه صدف وجود خواهد داشت. اما در روش دو طرفه، دو رديف كشت به موازات يكديگر در سالن كشت قرار داده ميشوند و تنها از سر كيسه پلاستيكي اقدام به برداشت محصول قارچ شاه صدف ميشود.

سيستم كشت درون بطري پلاستيكي

در كشورهايي كه توليد اين قارچ به صورت كاملاً مكانيزه انجام ميشود مانند ژاپن، كرهجنوبي، چين، ايالات متحده و كانادا، اين روش براي توليد قارچ شاه صدف استفاده ميگردد (چانگ، .2008). در اين روش، براي توليد قارچ شاه صدف از بطريهايي از جنس پلي پروپيلن به حجم 850-1050ميلي ليتري استفاده ميشود. اين روش كشت در تمام مراحل توليد به جز مرحله برداشت ميوه بصورت مكانيزه انجام ميشود. عموما در اين روش پس از سفيد شدن بستركشت با ميسليوم قارچ ارينجي، درپوش مخصوص بطري هاي كشت برداشته شده و سطح بالايي بستركشت براي يكنواختي بهتر در توليد، خراش دهي ميشود. در نهايت محصول برداشت شده به دو صورت بسته بندي شده و يا فلهاي به فروش ميرسد.

مراحل رشد و توليد قارچ شاه صدف

مراحل توليد قارچ شاه صدف شامل دو مرحله “رشد” و “توليد قارچ” است. اين مراحل در ادامه توضيح داده خواهد شد. قارچ خوراكي- دارويي شاه صدف براي توليد نياز به 500- 1000لوكس نور دارد كه براي توليد قارچ با كيفيت ضروري ميباشد. براي كاهش هزينهها ميتوان از نوارهاي LED و يا SMD كه با مصرف برق بسيار پايين لوكس مناسب نوري را توليد ميكنند، بهره برد.

مرحله رشد قارچ شاه صدفی

در اين مرحله بسترهاي كشت مايهزني شده بر حسب روش كشت )عمودي و يا افقي( در طبقات كشت قرار داده ميشوند. دماي 4±24 Cºدر سالن توليد به مدت 20 تا 30 روز اعمال ميشود تا ميسليوم قارچ شاه صدف، تمام بستركشت را سفيد نموده و بلوك سفيد رنگي را توليد نمايد. در اين مرحله حضور نور لازم نيست.

مرحله توسعه قارچ شاه صدفی

اولين قدم در اين مرحله، حذف درپوش و يا دهانه فيلتردار در بطريها و يا پلاستيكهاي كشت است. اين اقدام با ابزار ضدعفوني شده و توسط كارگران با تجربه انجام ميشود. براي وارد شدن به فاز زايشي، قارچ خوراكي- دارويي شاه صدف نياز به سه شوك اكسيژن، نور و دما دارد. پس از گذشت دوره رشد، هواي داخل سالن تهويه شده تا هواي فيلتر شده و اكسيژن دار با هواي داخل سالن تعويض گردد. دماي سالن از دماي مرحله رشد به دماي 1±17 ºCكاهش داده ميشود. همچنين بوسيله لامپهاي تعبيه شده در سالن توليد، 500-1000لوكس به مدت 8ساعت در روز به سطح بستركشت اعمال ميگردد. اين اقدامات باعث ميشود تا بسترهاي كشت سفيد شده قارچ شاه صدف، به فاز زايشي وارد شده و شروع به تشكيل پين ها يا ته سنجاقي هاي اوليه كنند. رطوبت در اين مرحله بين 85تا %87نگهداري شده و (بسته به گونه قارچ استفاده شده) حدود يك هفته تا 10 روز بعد، قارچهاي اوليه تشكيل ميگردند. نكته حائز اهميت در اين بخش، وجود مرحلهاي به نام خراشدهي است. البته قارچ خوراكي شاه صدف در كشتهاي سنتي كه بدون اين مرحله انجام ميشود نيز توليد مي شود اما به خصوص در روش كشت مكانيزه و در بطريهاي كشت، اين مرحله توسط دستگاه به خصوصي به صورت كاملا مكانيزه انجام ميشود. اين عمليات براي يكنواخت شدن بيشتر قارچها از نظر طول و قطر ساقه و همچنين هم زمان شدن توليد قارچها انجام ميگيرد.

مرحله برداشت قارچ شاه صدفی

برداشت قارچ خوراكي- دارويي شاه صدف بسيار ساده بوده و تنها با گرفتن ساقه آن و خم كردن به چپ يا راست انجام ميشود. ممكن است انتهاي قارچ برداشت شده به مقداري بستركشت متصل باشد كه كارگر قارچ چين در اين مرحله و همزمان با برداشت، انتهاي قارچ را با استفاده از چاقوي تميز جدا نموده و قارچهاي برداشت شده به صورت فله و يا بسته بندي شده به سردخانه منتقل ميشوند. پس از طي كردن يك دوره سرمايي (شوك سرمايي بعد از برداشت) كه براي ماندگاري بهتر قارچ توصيه ميشود، اين قارچ آماده انتقال به بازار ميباشد. از هر بستركشت يك تا دو بار برداشت صورت ميگيرد و به دليل رطوبت بستركشت و همچنين رطوبت نسبي سالن،در صورت كنترل شرايط محيطي تنها يك مرحله آبياري و آن هم پس از برداشت اول انجام ميشود. مقدار آب آبياري پس از برداشت اول حدود 30تا 50ميلي ليتر به ازاء هر كيلوگرم بستركشت است. البته درصورت كنترل نشدن شرايط محيطي و سالنداري، رطوبت بستركشت تبخير شده و نياز به آبياريهاي بيشتر مي باشد. اما نكته مهم در اين بخش آن است كه به هيچ وجه 24 ساعت قبل از برداشت آبياري بر روي بسترهاي كشت انجام نشود و پس از آبياري هاي ناخواسته گردش هواي داخل سالن را يشتر كنيد تا قطرات آب به روي ميوه قارچ ايجاد لكه نكنند.

بررسی بازار قارچ شاه صدفی

با توجه به بررسی‌های بازار و نظرسنجی‌های انجام شده در خصوص مصرف قارچ ارینجی (شاه صدف) و همچنین خصوصیات مطلوب این نوع قارچ در آشپزی و طبخ، ماندگاری بالاتر نسبت به قارچ صدفی و نداشتن مشکل تولید اسپور در سالن‌های تولید این امید وجود دارد که در آینده‌ای نزدیک 20 تا 30 درصد سهم تولید قارچ در کشور به تولید قارچ ارینجی اختصاص یابد.

وضعیت واردات و صادرات قارچ شاه صدفی

در نمودار زیر وضعیت واردات و صادرات قارچ شاه صدفی در کشور به تفکیک سال آمده است .

خلاصه بررسی فنی، مالی و بازار طرح پرورش قارچ شاه صدف

ظرفیت تولید سالیانه : 50 تن
نرخ برابری دلار : 30000 تومان
مساحت زمین موردنیاز : 1500 مترمربع
زیربنای کل : 750 مترمربع
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 4 نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : 1.8 میلیارد تومان
ارزش ماشين آلات و تجهيزات : 300 میلیون تومان
نرخ بازده داخلی : 39 درصد