طرح پرورش مگس سرباز سیاه

مگس سرباز سیاه (Hermetia illucens) حشره متعلق به خانواده (Stratiomyidae) و احتمالاً بومی آمریکای جنوبی است که البته در حال حاضر در بسیاری از مناطق جهان گسترش یافته است. از آنجا که این حشره برای جفت­گیری نیاز به سطوح بالای اشعه فرابنفش و دمای بالای ۲۴ درجه سانتی­گراد دارد، در مناطق سردتر به عنوان یک گونه غیر مهاجم به شمار می‌آید. این حشرات از تماس با انسان اجتناب نموده عموماً آفت یا عوامل بیماری‌زا محسوب نمی‌شود. لارو این حشره به طور طبیعی در فضولات دام و طیور یافت شده و می‌تواند بر روی پسماندهای آلی مانند تفاله دانه قهوه، سبزیجات، تفاله گوجه‌فرنگی و ضایعات گوشت، ماهی و… رشد نموده و به گفته برخی محققان به طور طبیعی حاوی آنتی‌بیوتیک است. تا ۲۷% پروتئین باید در طول ۱۵ روز تغذیه‌ی این لارو، در غذایش موجود باشد، این لارو می‌تواند حدوداً معادل پروتئین دریافتی را در بدنش تولید کند و مقدار پروتئین موجود در خود را به ۴۵% برساند، که همین موضوع است که این حشره را از دیگر حشرات متمایز ساخته است.

چرخه­ ی زندگی مگس سرباز سیاه

چرخه­ ی زندگی مگس سرباز سیاه در 5 مرحله­ ی اصلی تعریف می‌شود که عبارتند از:

• مرحله اول: تخم
• مرحله دوم: لارو
• مرحله سوم: پیش شفیرگی
• مرحله چهارم: شفیرگی
• مرحله پنجم: بالغ

طولانی­ ترین مرحله زندگی مگس سرباز سیاه به مرحله لارو و شفیره تعلق دارد، در صورتی که مراحل تخم و بالغ نسبتا کوتاه است. در مرحله ­ی نخست چرخه، مگس ماده سرباز سیاه در نزدیکی مواد آلی در حال فاسد شدن بین 500 تا 900 تخم می‌گذارد. این مگس در مدت کمی پس از تخم ­ریزی از بین می­رود. به طور متوسط در طی چهار روز لاروها از تخم بیرون می­آید که این مدت زمان بر اساس فصل، دما و منطقه متغیر خواهد بود. در مرحله ­ی لارو برای تخم ­ها شش سن وجود دارد و اندازه لاروها بین 1.8 تا 20 میلی­متر متغیر است. لارو بالغ لقبی است که به لاروهای 20 میلی‌متری داده شده است. لاروهای بیرون آمده از تخم ­ها تغذیه­­ ی خود را بلافاصله با انواع مختلف مواد آلی همچون میوه ­ها، سبزیجات و کود حیوانی در حال فاسد شدن، شروع می­کنند. به طور کلی میزان مصرف لاروها پس از سن 3 افزایش می­ یابد. در صورتی که لاروها شرایط تغذیه خوبی داشته باشند در مدت زمان 14 الی 16 روز به حداکثر رشد خود می‌رسند. پس از پشت سر گذاشتن مرحله لارو، این حشره وارد مرحله پیش شفیرگی می­شود. در این مرحله لاروها به سن ششم می­رسند و رنگ آن‌ها به قهوه‌ای تیره یا خاکستری ذغالی تغییر می­یابد. خالی نمودن دستگاه گوارش و توقف تغذیه در این مرحله اتفاق می­افتد. پس از آن لاروها به دنبال مکان مناسب می‌گردند. آنان پس از یافتن مکان و مهیا دیدن شرایط لازم برای شفیرگی نظیر محیط گرم، خشک و وجود سایه، آمادگی لازم را برای شفیره شدن پیدا می‌کنند. رشد سریع جمعیت جهانی و شهرنشینی منجر به افزایش تقاضا برای تولید مواد غذایی و مدیریت پسماندهای آلی شده است. از آنجایی که نیاز به مواد غذایی مفید همچنان در حال افزایش است، اطمینان از امنیت غذایی فعلی و آینده، کاهش تولید زباله و ترویج کشاورزی پایدار که شامل استفاده مجدد از پسماندها و ارزش‌گذاری ضایعات می‌شود، حیاتی است. استفاده از مگس سرباز سیاه، یک فناوری سبز در حال ظهور، نشان‌دهنده پتانسیل عظیمی در مدیریت زباله است. مگس سرباز سیاه می‌تواند به طور قابل توجهی طیف گسترده‌ای از ضایعات را کاهش دهد و به طور همزمان خوراک و روغن با ارزش دام، طیور و آبزیان را با ترکیب مواد مغذی بالا ارائه دهد.

ابعاد محیط زیستی پرورش مگس سرباز سیاه

مدیریت پسماندهای جامد، به ویژه پسماندهای آلی، یکی از مبرم‌ترین و جدی‌ترین مسائل زیست‌محیطی است که شهرهای کشورهای با درآمد کم و متوسط با آن مواجه هستند. تقاضا برای توسعه روش‌های کارآمد و پایدار سیستم مدیریت پسماند یک چالش دلهره‌آور باقی مانده است. یکی دیگر از روش‌های تصفیه زباله‌های زیستی که در سال‌های اخیر به دلیل سادگی فنی و کارآمدی آن شهرت فزاینده‌ای پیدا کرده است، استفاده از مگس سرباز سیاه است. لاروهای مگس سرباز سیاه تبدیل زیستی انواع مختلف ضایعات از جمله کود حیوانی، ضایعات مواد غذایی، ضایعات بازار و سایر فضولات را به زیست توده لارو حشرات و کمپوست آلی امکان پذیر می‌کنند. لاروها می‌توانند در طیف وسیعی از مواد آلی در حال پوسیدگی به دلیل قطعات دهان جویدنی بزرگ و قدرتمند، میکروبیوتای غنی روده، سیستم ایمنی قوی و فعالیت آنزیمی بالا که به آنها اجازه می‌دهد تا مولکول‌هایی مانند نشاسته، پروتئین‌ها و لیپیدها را متابولیزه کنند، رشد کنند. لاروها مواد زائد آلی را سریع‌تر از کرم‌­های مورد استفاده در ورمی کمپوست تبدیل می‌کنند. هر لارو می‌تواند تا ۲۰۰ میلی‌گرم ضایعات غذایی در روز مصرف کند. همچنین می‌تواند برخی از مواد سمی را از کمپوست انباشته و حذف کند.

نحوه پرورش لارو مگس سرباز سیاه

پرورش لارو مگس سرباز سیاه یک فرآیند نسبتاً ساده است که در فضایی کوچک قابل انجام است. پرورش مگس سرباز سیاه به شرح زیر است:

1. تهیه تخم‌ها:ابتدا باید تخم‌های مگس سرباز سیاه را تهیه کنید. همچنین می‌توان تخم‌ها را به صورت هچ شده (لارو ریز) تهیه کرد تا در حمل‌و‌نقل آن ریسکی ایجاد نشود.
2. پرورش در بستر مناسب:برای پرورش لارو مگس سرباز سیاه، بستر مناسبی برای رشد و تغذیه آنها لازم است. می‌توانید از گزینه‌هایی مانند فضولات دامی مختلف، پهن تازه گاو، کود مرغی، ضایعات کشاورزی، ضایعات میوه و تره‌بار، ضایعات کارخانجات غذایی و… در تراکم مناسب استفاده کنید. بستر باید مرطوب و تهویه مناسب داشته باشد.
3. جداسازی از بستر: پس از آنکه لارو مگس سرباز سیاه تمامی خوراک داخل بستر را مصرف کرد، مشاهده می‌کنید که بستر ترکیبی از لارو درشت و کود پودری تیره است. در این مرحله می‌تواند با استفاده از الک مناسب لارو مگس سرباز سیاه را از کود جدا کنید و آن را آماده مصرف یا فروش کنید.

دلایل پرورش مگس سرباز سیاه چیست؟

_ تبدیل پسماند های آلی توسط لاروهای این حشره. لاروهای مگس سرباز سیاه متشکل از 35 درصد پروتیین و 30 درصد چربی خام است. کیفیت بالای پروتیین این حشره منبع مناسبی برای تغذیه ماهیان و دیگر آبزیان و پرندگان است.

_ باکتری هایی نظیر Salmonella Spp در پسماندهای آلی وجود دارد .خطر انتقال آن ها به انسان و حیوانات وجود دارد اما با این فناوری می توان از این خطر اجتناب کرد.

_ کاهش پسماندهای آلی تا 80 درصد وزن تر ماده. هزینه های انتقال و نگهداری پسماندها و زباله های آلی بسیار کاهش می یابد. بقایا و فضولات، ماده ای شبیه به کمپوست، سرشار از مواد مغذی و مواد آلی است که برای کشاورزی و غنی سازی خاک بسیار مناسب است.

_ با سرمایه گذاری بسیار کم می توان اهداف بالا را عملی کرد. فناوری بکار رفته پیچیدگی های خاصی ندارد .می توان با نیروی انسانی غیر ماهر نیز این کار را انجام داد.

شرایط بهینه و منابع غذایی مناسب برای پروش لاروهای مگس سرباز سیاه

آب و هوای گرم:

• دمای ایده آلی 24 الی 30 درجه سانتی گراد است.
• در صورتی که دما بالاتر رود لاروها مواد غذایی را ترک می کنند.
• در شرایط گرمتر لاروها به دنبال نواحی خنک تر می روند.
• در صورتی که محسط سردتر شود، سوخت و ساز لاروهای مگس سرباز سیاه کندتر می شود و رشد تکاملی آن ها آهسته تر خواهد بود. در این حالت لاروها کمتر غذا می خورند و سرعت رشد کمتری خواهند داشت.

محیط سایه:

• لاروها از نور دوری می کنند و به دنبال محیط سایه دور از نور مستقیم خورشید می گردند.
• اگر منبع غذایی لاروها در معرض نور قرار داده شود، لاروها به نواحی عمیق تر می روند تا در معرض نور مستقیم نباشند.

محتوی آب موجود درمواد غذایی:

• منبع غذا باید حاوی رطوبت کافی بین 60 تا 90 درصد باشد.
• غذا باید به گونه ای باشد که لاروها بتوانند غذا را قورت دهند.

مواد غذایی مورد نیاز برای لاروها:

• بسترها (سوبستراها)ی غنی از پروتیین و چربی سرعت رشد لاروها را افزایش می دهند.
• تحقیقات نشان داده در صورتی که پسماندهای آلی قبل از آنکه در اختیار لاروهای مگس سرباز سیاه قرار بگیرد توسط باکتری ها و قارچ ها تجریه شوند به صورت آسان تری می تواند توسط لاروها مصرف شود.

اندازه ذرات مواد غذایی:

• عمل جویدن غذا توسط لاروها امکان پذیر نیست.
• در صورتی که بستر از ذرات غذایی ریزتر یا حتی بخش های مایع تر تشکیل شده باد برای لاروها مطلوب تر خواهد بود.

صنعت های مرتبط به پرورش مگس

مگس‌ سرباز سیاه در صنایع مختلفی از جمله صنعت خوراک دام، کمپوست سازی، صنعت شیلات و تولید کمپوست کاربرد دارند. پرورش این مگس‌ها می‌تواند به توسعه این صنایع کمک کند و فرصتی مناسب جهت کسب درآمد ایجاد کند.

پرورش لارو مگس در ایران

پرورش دهندگان دام و طیوری که سابقه استفاده از لارو مگس سرباز سیاه را به عنوان تغذیه دامها و طیور خود دارند، در مورد هزینه‌های کلان و سختی‌های واردات این ماده غذایی مفید، به خوبی آگاه هستند. خوشبختانه در سال‌های اخیر و با تحقیقات کاملی که در این زمینه صورت گرفته است، همچنین صرف زمان بسیار برای سنجش پرورش این حشره در ایران، امروزه این محصول به شکل بومی تولید می‌شود. پرورش لارو مگس سرباز در ایران، هزینه های تهیه این ماده غذایی و استفاده از آن را تا میزان زیادی کاهش می‌دهد.

بازار جهانی پروتئین حشرات

طبق گزارش منتشر شده توسط Research and Markets، بازار جهانی پروتئین حشرات در سال ۲۰۲۲ حدود ۴۲۸.۱۲ میلیون دلار تخمین زده شد که انتظار می رود تا سال ۲۰۲۷ به ۱۳۸۶.۵۵ میلیون دلار برسد.

پروتئین جهانی حشرات

رشد روزافزون جمعیت جهان و فشار ناشی از آن بر تقاضای غذا و خوراک از یک دهه به بعد یک نگرانی جهانی بوده است. با افزایش جمعیت جهان، تقاضا برای غذا و همچنین خوراک افزایش می یابد و در نتیجه افزایش تولید مواد غذایی تا ۷۰ درصد ضروری است. وقتی نگرانی های زیست محیطی و واقعیت پایداری را به همه اینها اضافه کنیم، ارزیابی بهتر جایگزین ها اجتناب ناپذیر شده است.

حشرات جایگزین قابل توجهی برای تغذیه حیوان هستند که در سال های اخیر در دستور کار قرار گرفته اند. با این حال، جایگاه آن در زندگی ما جدید نیست. حشرات با ارزش غذایی مختلف برای انواع حیوانات مفید هستند. در مقایسه با سایر حیوانات و گیاهان، حشرات منبع بهتری از پروتئین هستند. همچنین تولید پروتئین حشرات هزینه کمتری دارد. در ابتدا از پروتئین حشرات فقط در خوراک دام استفاده می شد. با این حال، با آگاهی بیشتر مردم از محتوای پروتئین بالای حشرات، این ماده به طور گسترده در صنایع مختلف مورد استفاده قرار گرفته است.

امروزه از پروتئین حشرات در محصولات مختلفی از جمله دارو، مواد غذایی، مواد آرایشی، غذای حیوانات خانگی و خوراک دام و طیور استفاده می شود.

جدا از محتوای پروتئین بالا، حشرات منبع چربی های ضروری، لیپیدهای با کیفیت بالا، فیبر، ویتامین ها و مواد معدنی مانند آهن و کلسیم هستند. بیشترین استفاده از پروتئین حشرات، کرم های آرد مثل لارو میل ورم، مگس های سیاه سرباز، ملخ ها و جیرجیرک ها هستند.

تحلیل SWOT پرورش مگس سیاه

نقاط قوت:

1. مگس سیاه با خدمت به عنوان منبع غذایی برای شکارچیان مختلف از جمله پرندگان، ماهی ها و سایر حشرات در اکوسیستم نقش دارند.
2. می توانند با انتقال گرده از گیاهی به گیاه دیگر در گرده افشانی کمک کنند.
3. مگس سیاه پرورش دهندگان کارآمدی هستند و می توانند به سرعت جمعیت خود را افزایش دهند.

نقاط ضعف:

1. مگس سیاه به عنوان آفات مزاحم شناخته شده است، زیرا نیش آنها می تواند باعث خارش، تورم و واکنش های آلرژیک در برخی افراد شود.
2. محل زاد و ولد آنها را می توان در نزدیکی توده های آبی یافت که ممکن است منجر به درگیری با فعالیت های انسانی مانند ماهیگیری، شنا و کمپینگ شود.
3. لارو مگس سیاه می تواند با رقابت برای منابع غذایی بر جمعیت ماهی تأثیر منفی بگذارد.

فرصت ها:

1. تحقیق در مورد پرورش مگس سیاه می تواند به توسعه اقدامات کنترل موثر برای کاهش جمعیت آنها و به حداقل رساندن تأثیر آنها بر انسان و حیات وحش کمک کند.
2. کمپین های آگاهی عمومی می توانند به مردم آموزش دهند که چگونه از خود در برابر نیش مگس سیاه محافظت کنند و مکان های تکثیر در اطراف خانه هایشان را کاهش دهند.
3. ممکن است فرصت هایی برای روش های کنترل بیولوژیکی برای مدیریت جمعیت مگس سیاه به شیوه ای پایدار وجود داشته باشد.

تهدیدات:

1. تغییرات آب و هوایی ممکن است شرایط مطلوب تری برای پرورش مگس سیاه ایجاد کند که منجر به افزایش جمعیت و خطرات بالقوه سلامتی برای انسان شود.
2. مقاومت در برابر حشره کش ها و سایر روش های کنترل می تواند مدیریت موثر جمعیت مگس سیاه را چالش برانگیز کند.
3. وجود مگس‌های سیاه در تعداد زیاد می‌تواند از فعالیت‌های تفریحی در فضای باز و گردشگری در مناطق آسیب‌دیده جلوگیری کند و بر اقتصاد محلی تأثیر بگذارد.

محل و موقعيت مركز ،باید داراي شرایط زیر باشد:

• حریم بهداشتي از اماكن دامي و صنایع وابسته به دام،واحدهای صنعتي و مراكزخدماتي،جاده،راه آهن،فرودگاه را رعایت نماید.
• حریم خطوط انتقال و توزیع نیروی برق و دكل های فشار قوی برق تعیین شده از سوی وزارت نیرو را رعایت نماید.
•  حریم در نظر گرفته شده برای سکونتگاهها، سایر مراكز جمعیتي، پارک ملي، تالاب، دریاچه، اثر طبیعي ملي، پناهگاه حیات وحش و مناطق
• حفاظت شده، رودخانه ها (اعم از دائمي و فصلي)، چاهها و قنوات دایر برابر مقررات و ضوابط استقرار واحدهای تولیدی ،صنعتي و معدني رعایت نماید.
•  نباید به بهداشت، آسایش و ایمني عمومي آسیب برساند و یا موجب بروز خسارت به طبیعت )جنگلها، مراتع و…( و آلوده شدن آبهای عمومي و همچنین ایجاد خطر بیماری و یا تضعیف نژاد برای سایر حیوانات شود.
• حریم خطوط انتقال و توزیع نیروی برق و دكلهای فشار قوی برق تعیین شده از سوی وزارت نیرو را رعایت نماید.
•  در معرض حوادث طبیعي از جمله سیل، طوفان، كولاكهای شدید و نیز در مسیر مسیلهای شناخته شده نباشد.

مركز باید داراي تاسيسات اصلي و جانبي به شرح ذیل باشد:

•  بخش قرنطینه (محل نگهداری مولدین ورودی به مركز قبل از انتقال آن ها به سالن های نگهداری و تکثیر)
•  اتاق مولدین و قرنطینه نباید به صورت مستقیم به فضای باز راه داشته باشد، باید یک اتاق حایل وجود داشته باشد.
•  سالن تکثیر مولد (محل نگهداری مولدین جهت جفت گیری و تخم گذاری)
•  اتاق مولدین و سالن پرورش نباید مستقیما به یکدیگر راه داشته باشند.
•  سالن نگهداری و پرورش شامل بخش های مختلف براساس مراحل مختلف زندگي حشره )تخم،لارو، شفیره و مولدین(مي باشد.
•  سالن بسته بندی
•  سالن بسته بندی و فرآوری باید جدااز فضای پرورش باشند.
• اتاق آماده سازی غذا/خوراک
•  انبارهای نگهداری كه شامل:
•  انبار نگهداری غذا/خوراک
•  انبار نگهداری لوازم و ملزومات بسته بندی
•  انبار نگهداری لوازم و تجهیزات و سبد
•  انبار نگهداری محصول
• آزمایشگاه
•  اتاق شستشو و ضدعفوني وسایل و تجهیزات و باكس ها
• جایگاه نگهداری و فرآوری فضولات
• بخش های اداری
•  رختکن و سرویس بهداشتي

جانمایي فضاهای درنظر گرفته شده باید به گونه ای انجام پذیرد كه ضمن دارا بودن شرایط و ضوابط فني و بهداشتي زیر، منطبق بر روند منطقي تولید از تکثیر و تولید تخم تا محصول نهایي باشد و انتقال آن ها بین بخش های مختلف با اصول بهداشتي انجام پذیرد و از هر گونه آلودگي های متقاطع جلوگیری به عمل آید. بخش های فوق باید از نظر فیزیکي كاملا مجزا از یکدیگر بوده و از استحکام و ایمني لازم برخوردار بوده و مجهز به تجهیزات اطفاء حریق باشد.

بخش های قرنطینه، تکثیر و پرورش باید مجهز به سامانه های كنترلي شرایط محیطي (دما،رطوبت و نور) و نیز تهویه مناسب باشد. سامانه تهویه باید مجهز به فن های دارای دریچه قابل كنترل باشد تا در زمان عدم فعالیت مانع ورود حیوانات موذی،پرندگان و حشرات به داخل شود. معمولا درجه حرارت مطلوب 28 – 27 درجه سانتي گراد با كاهش 25 – 23 درجه سانتي گراد در شب، رطوبت نسبي 70 – 60 درصد و طول روز مطلوب برای تفریخ تخم 12 ساعت و برای رشد و نمو لاروها 10 ساعت در نظر گرفته مي شود.

كف تمامي بخش ها باید با مصالح مناسب به نحوی ساخته شود كه محکم، مقاوم در برابر مواد شیمیایي و حرارت،قابل شستشو و ضدعفوني و غیر لغزنده و دارای شیب مناسب به سمت كف شوی/كانال جمع آوری و دفع فاضلاب باشد، به نحوی كه از راكد ماندن پساب جلوگیری شود. شیب كف سالن ها باید در زمان قفسه بندی ظروف پرورش به نحوی اصلاح شود كه كف یا بستر ظروف پرورش فاقد شیب باشد چون حتي اگر مقدار شیب بسیار كم باشد میل ورم ها بعلت تحرک بسیار بالا در بستر غذایي به سمت شیب كف ظروف حركت مي نمایند و موجب انباشتگي میل ورم ها روی هم شده و مرگ آن ها را بدنبال خواهد داشت. سقف ها به شکلي طراحي و ساخته شود كه دارای ارتفاع حداقل 3 متر باشد و ضمن مقاومت در مقابل گرما، سرما، رطوبت، از تجمع مواد آلوده و بیماری زا و پوسته پوسته شدن جلوگیری شده و به راحتي قابل ضدعفوني كردن باشد.

دیوار ها تا سقف از مصالح مقاوم و قابل شستشو و ضدعفوني و به رنگ روشن ساخته شده باشد. تمام ي اتصالات بین دیوار به دیوار و دیوار به كف باید دارای انحنا بوده و زاویه تند نداشته به شکلي كه از تجمع مواد در این محل ها جلوگیری به عمل آمده و به راحتي قابل شستشو و ضدعفوني باشند. مجهز به انشعاب آب سرد و گرم با فشار مناسب و قابل دسترس در بخش های مختلف و نیز دستگاه پمپ فشار قوی و تجهیزات اسپری كننده مواد ضدعفوني با مخزن مناسب باشد. بخش های مختلف از نور كافي و مناسب (نور طبیعي یا مصنوعي) برخوردار بوده و تمامي لامپ هائي كه در سالن ها تعبیه شده اند باید دارای پوشش مناسب باشند.

پنجره ها (درصورت لزوم) باید به شکلي طراحي و تعبیه شوند كه هم سطح دیوارهای داخلي بوده و در صورت وجود طاقچه زیر پنجره باید دارای شیب مناسب به طرف داخل بوده تا از تجمع گرد و خاک جلوگیری شود .پنجره های بازشو باید بوسیله توری مناسب پوشیده شوند، توری ها باید به راحتي قابل جابجایي به منظور شستشو باشند. سطح درب ها با ید صاف بوده و سطوح غیر جاذب داشته و قابل شستشو و ضدعفوني باشند. سالن های تکثیر و پرورش ،دارای باكس (ظروف) مناسب و مخصوص با ابعاد مناسب برای دوره های مختلف پرورشي (تخم،لارو، شفیره،حشره كامل) باشد.

ابعاد ظروف پرورش براساس مراحل مختلف پرورشي متفاوت است ولي ابعاد (طول 60 سانتیمتر،عرض 40 سانتي متر و ارتفاع 15 سانتي متر) بدلیل اشغال فضای كمتر و حمل و نقل آسان توصیه مي شود. این ابعاد برای نگهداری 2500 عدد حشره كامل (نر و ماده) مناسب بوده و مي توان در آن 1.5/2 كیلوگرم لارو تولید كرد. جنس ظروف مي تواند پلاستیکي، فلزی و یا فایبرگلاس باشد. مجهز به روشویي مناسب، دارای آب سرد و گرم (شیرهای آب بدون دخالت دست باز و بسته شوند)، موادپاک كننده مناسب و حوله های كاغذی یکبار مصرف یا دستگاه خشک كن جهت خشک كردن دستها و سطل دربدار پدالي باشد. تجهیزات و وسایل مورد ن یاز بای د به نحوی طراحي و ساخته شوند كه باعث آلودگي نشده و تمام سطوح آن به راحتي قابل شستشو و ضدعفوني كردن باشد. مجهز به سطل های مناسب برای جمع آوری ضایعات باشد و ضایعات جمع آوری شده در پای ان فعالیت مركز باید به شیوه ای مناسب خنثي شوند. رختکن ها باید از شرایط بهداشتي مناسب، نور كافي و تهوی ه مناسب برخوردار بوده و دارای امکانات لازم از جمله: دوش، كمدهای مجزا، روشویي مجهز به آب سرد و گرم، صابون مایع لباس كار، ماسک وكلاه،كفش اختصاصي ویا استفاده از پوشش كفش یا حوضچه ضدعفوني قبل از ورود به سالن ها باشد. سرویس های بهداشتي بای د دارای شرایط بهداشتي مناسب، نور كافي، تهویه مناسب، روشویي مجهز به آب سرد و گرم، صابون مایع و بدون ارتباط مستقیم به بخش های مختلف باشد.

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: