طرح کشت گیاه بومادران

نام علمی: Achillea millefolium
نام رایج در ایران: بومادران
تیره: Asteraceae
منشاء: بومی نیمکره شمالی زمین است.
قسمت های دارویی: سرشاخه های گلدار و برگ آن. شاخه برگ دار و گاهی گل ها به تنهایی نیز مورد استفاده قرار می گیرند.
ترکیبات شیمیایی: این گیاه معطر دارای اسانس، اینولین و کمی تانن است و در کشورهای اروپایی به عنوان دارو برای قطع تب استفاده می شود.

سرشاخه های گلدار آن دارای اسانس نوعی هتروزید مولد اسید سیانیدریک، گلکو آلکالوئیدی به نام آکی لئن، اینولین، مواد چرب مومی، فیتوسترول، تانن، اسید آکونی تیک (اسید آکی لنیک) و … است.
بومادران معمولی یا بومادران هزار برگ، گیاهی است از تیرهٔ گل‌ستاره‌ای‌ها از سردهٔ بومادران
گیاهی است علفی و یکساله، دارای ساقه و شاخه‌های راست به ارتفاع ۲۵ تا ۶۰ سانتیمتر که در نواحی بحرالروم (مدیترانه) و غالب نقاط ایران می‌روید. این گیاه به رنگ سبز مایل به زرد با دمبرگ دراز و گلهایی مجتمع به صورت خوشهٔ دراز در کنارهٔ برگ‌ها دارد. دانه اش تقریباً کروی و صاف است. سرشاخه‌های گل دار این گیاه بعلت دارا بودن اسانس بوی مخصوص دارند. مشک چوپان در طب عوام به عنوان خلط آور مصرف می‌شود و برای آن اثر ضد تشنج و نیرو دهنده و تسکین دهنده تنگی نفس ذکر شده‌است.[۱] به آن مشک داش هم گفته شده‌است
نام لاتین این گیاه برگرفته از نام آشیل، قهرمان افسانه‌ای یونان است. گفته می‌شود در دوران نبردهای تروآ (حدود ۱۲۰۰ سال قبل از میلاد) از بومادران برای درمان زخم و جلوگیری از خون‌ریزی و عفونت استفاده می‌شد. ضمناً این گیاه در دورة ساکسون‌ها برای دفع چشم بد به کار می‌رفت و نیز در مراسم سحر و جادو هم از آن استفاده می‌شد. نام مرسوم آن یعنی «خون دماغ» کاربرد سنتی بند آورنده خون‌ریزی آن را بیان می‌کند.
گیاه بومادران گیاهی با مزاج گرم و خشک است که خواص دارویی فراوان دارد و در درمان بسیاری از بیماری ها کاربرد دارد. استفاده از گیاهان دارویی بومادران در اشکال مختلف می تواند فواید بسیاری برای سلامتی ما داشته باشد, اما اول از همه، درک چگونگی استفاده از آن مهم است.
بومادران یک گیاه علفی چند ساله است و تقریباً تمام قسمت های گیاه از نظر پزشکی مفید هستند. این گیاه که بومی مناطق زیادی در نیم کره شمالی است, هزاران سال قدمت دارد – حتی به افسانه های یونان باستان هم می رسد. نام های عامیانه زیادی برای این گیاه وجود دارد, از جمله فلفل سیاه پیر, گیاه خونریزی بینی, ملوفیل, سرباز و غیره. هم برگ ها و هم گل های بومادران خوراکی هستند, ساقه هایش را هم می توان برای مرهم موضعی خرد و استفاده کرد.
برگ های گیاه بومادران بوی خاصی دارند که کمی تند یا فلفلی هستند, به خصوص وقتی که برای آزاد کردن ترکیبات آروماتیک خرد می شوند. آمریکایی های بومی و بریتانیایی باستانی از این گیاه به طور گسترده ای استفاده می کردند و در طب سنتی چینی نیز تا حد زیادی به عنوان یک ماده سفت کننده و منقبض کننده, وجود دارد با این حال, این گیاه یکی از متنوع ترین و بهترین گیاهان دارویی در التیام طبیعی در سراسر جهان است.

ترکیبات و مواد مغذی موجود در گیاه بومادران:

مواد مغذی گیاه بومادران شامل انواع فلاونوئیدها, روتین و تانین و همچنین کومارین, ساپونین, سینئول, لاکتون, اوژنول و آنتی اکسیدان های دیگر است و چنانچه در این بخش از سلامت نمناک خواهید خواند علاوه بر این, این گیاه می تواند آهن, فسفر و گوگرد را از برگ هایش به بدن ما تامین کند.

مصارف بومادران:

کاربردهای فراوانی از گیاه بومادران وجود دارد, از جمله در پخت و پز, به عنوان گیاه دارویی, در روغن سرکه و استفاده در لوازم های آرایشی.
اضافه کردن آن به سوپ و خورش و کاری برای بوی تند و فلفلی اش, بسیار رایج است.
گیاهان آشپزی – به طور کلی می توان با رزماری و پونه کوهی مقایسه اش کرد و می توان به عنوان ادویه به غذا اضافه کرد.

ویژگی‌های گیاه‌شناسی

گیاهی است پایا، به ارتفاع ۲۰ تا ۹۰ سانتیمتر و حتی بیشتر که برگ‌هایی بدون دمبرگ، دراز و پوشیده از کرک دارد که دارای بریدگی‌های زیاد و باریکی است. گل‌های سفید رنگ آن به صورت کاپیتول کوچک و مجتمع، گل‌آذین دیهیم در قسمت انتهایی ساقه قرار گرفته‌اند. کاپیتول‌های کوچک و متعدد آن به طول ۴ تا ۸ میلی‌متر و به عرض ۲ تا ۵ میلی‌متر می‌باشد و در هر کاپیتول آن، دو نوع گل، یکی زبانه‌ای و سفید رنگ، واقع در حاشیه گل آذین و دیگری لوله‌ای و واقع در ناحیه وسط، دیده می‌شود. همه قسمت‌های گیاه دارای بوی نافذ و تلخ مزه‌است. بومادران گونه millefolium دارای گل‌های سفید رنگ می‌باشد ولی گونه santolina از نظر اندازه، گیاهی کوچک‌تر و دارای گل‌هایی به رنگ زرد با بویی معطر و نافذ است. خود گیاه بومادران ساقه‌ای به ارتفاع ۱۰–۳۵سانتیمتر دارد. گونه‌های دیگر آن برحسب نوع و محل روییش ارتفاعی به اندازهٔ ۱۰–۸۰ و۱۵–۵۵ و۱۵–۴۰ دارند
گرد بومادران به رنگ سبز روشن با بوی معطر و مخصوص و طعم تلخ بوده و در زیر میکروسکوپ شامل قسمت‌های زیر است: تارهای غیرترشحی که اختصاصی است، بخشی از فیبرهای ساقه، بخشی از گلبرگ با پارانشیم کنگره‌ای، بخشی از میله پرچم و دانه گرده به شکل کروی و خاردار.

اقلیم مورد نیاز گیاهان

این گیاه بومی اروپا و آسیا است و تا ارتفاع 2500 متری رشد می کند. گیاهی است روز بلند که مناسبترین دما برای رشد و گل دهی آن 26ـ18 درجه سانتی گراد است. بنابراین در مناطق گرم و آفتابی بهتر رشد می کند. خاک های سبک و شنی را برای کشت این گیاه مناسب است.pH مورد نیاز گیاه 7/6 ـ 6 است. مناطق پیشنهادی جهت کاشت گیاه در کشور :
غرب اصفهان: اردستان ، نطنز، اصفهان، فلاورجان، قمصر
نواحی شمالی و مرکزی استان مرکزی: آشتیان، تفرش، ساوه
شرق استان همدان: ملایر، جنوب شرقی زنجان : ابهر، خدابنده
مرکزیو جنوب قزوین: بوئین زهرا، تاکستان
نواحی مرکزی تهران: کرج، شهریار، تهران، ری، دماوند، شمیرانات
شمال سمنان: سمنان، شاهرودـ مناطق محدود مرکز و شمال خراسان:تربت جام ، تربت حیدریه، گناباد، قائن، بیرجند
ناحیه ای محدود از شمال تا مرکز یزد: خرانقشمال اردبیل: دشت مغان، پارس آباد.
بخش بزرگی از کرمانشاه به جز ناحیه ای محدود در جنوب غربی : پاوه، مریوان، اسلام آباد، جوانرود ، کرمانشاه بخش های مرکزی لرستان: کوهدشت، خرم آبادـ شمال شرقی خوزستان : ایذه شمال شرقی کهکلویه و بویر احمد: یاسوج ، سی سخت ـ شمال غربی
فارس : اردکان ، نورآباد، ممسنی، آباده ـ بخش بزرگی از چهار محال بختیاری: شهرکرد، لردگان، فارسان ـ جنوب غربی اصفهان : سمیرم ، شهرضا، فریدون شهر.

تناوب کاشت

بومادران 5 ـ4 سال در زمین باقی می ماند. از این رو زمین هایی که در آن بومادران کشت می شود باید بدون علف های هرز ساله باشند. گیاهانی که دوره رویشی کوتاهی دارند برای تناوب کشت با بومادران مناسب هستند.. زیرا پس از برداشت آنها زمان کافی برای آماده ساختن زمین وجود خواهد داشت.

روش کاشت

کشت و تکثیر بومادران به وسیله بذر و به شکل رویشی (تقسیم بوته) انجام می گیرد.
ازدیاد به وسیله بذر به دو روش مستقیم و غیر مستقیم صورت می گیرد.

کشت مستقیم

بذر ها به صورت ردیفی به فاصله 70 ـ60 سانتی متر و فاصله بذرها از هم در روی ردیف 30 ـ 25 سانتی متر کشت است. زمان مناسب برای کاشت مستقیم اواخر تابستان ـ اوایل پاییز می باشد. میزان بذر مورد نیاز برای یک هکتار زمین 6 ـ4 کیلوگرم در هکتار است.

کشت غیر مستقیم

بذرها را در زمان مناسب ، اواخر زمستان در خزانه هوای آزاد کشت می کنند. عمق بذر مورد نظر در موقع کاشت، نباید از 5/0 سانتی متر بیشتر باشد. فاصله بذرها در خزانه 20ـ5 سانتی متر است. زمان لازم برای انتقال نشاء ها از خزانه به زمین اصلی در اوایل فصل پاییز می باشد. طول مدت جوانه زنی بذر 10ـ7 روز است.

ازدیاد رویشی

ازدیاد رویشی بومادران از راه تقسیم بوته انجام می گیرد. گیاهان 5 ـ4 ساله را در فصل پاییز خارج کرده و سپس هر گیاهی را به 4ـ2 بوته تقسیم و در زمین مورد نظر کشتمی کنند.

نیازهای اصلی غذا

کود دامی به میزان 30 تن در هکتار بیشترین تأثیر را در تولید بیوماس و عملکرد ماده موثره دارد. استفاد از 100ـ80 کیلوگرم کود فسفاته در ابتدای کاشت و 150ـ 100کیلو در هکتار کودهای ازته در فصل رویش برای افزایش عملکرد مناسب است. البته انجام آزمون خاک و مصرف عناصر غذایی برای آن، لازم است.

داشت

رشد اولیه بومادران بسیار کند است. از این رو مبارزه مکانیکی و شیمیایی با علف های هرز لازم است. در سال اول رویش می توان از علف کش کرب به مقدار4 کیلو گرم در هکتار استفاده نمود. سن های لکه دار با مکیدن شیره گیاه سبب ضعیف شدن گیاهان می شود. لارو نوعی پروانه از ریشه این گیاه تغذیه می کند که در صورت پیشروی و عدم مبارزه با آن ها آسیب زیادی به محصول وارد می کند. با استفاده از یخ آب زمستانه می توان تا حدودی این افت را کنترل کرد. دوره آبیاری این گیاه :10 ـ 5 روز بسته به اقلیم مورد نظر دارد .

برداشت

در صورتی که گیاهان به طور غیر مستقیم کشت و در فصل پاییز به زمین اصلی منتقل شده باشند، یک سال پس از کاشت و در سال دوم به گل می نشینند و می توان در هنگام گل دهی و قبل از تشکیل بذر محصول را برداشت کرد. چنانکه گیاهان به طور مستقیم کشت شده باشنه، محصول ازر سال سوم قابل برداشت خواهد بود. گیاهان در مرحله گلدهی از بیشترین ماده مؤثره برخوردار هستند. نکته مهم در زمان برداشت بومادران باید در نظر گرفت، که برداشت قبل از تشکیل بذر و تغییر رنگ گلبرگها صورت گیرد. هنگاه جمع آوری گل ها باید آنها را به همراه دمگل به طول3 تا 4 سانتی متر برداشت کرد.غفلت در خشک کردن اندام ها سبب تغییر رنگ گل ها و پیکر رویشی گیاهان و کاهش ماده موثره می گردد.
دوران گلدهی اواخر فروردین تا اواخر خرداد ماه است . اندام مورد استفاده : پیکر رویشی (گل ها ، ساقه و برگ ها جوان) است. عملکرد پیکر رویشی متفاوت و با شرایط اقلیمی محل رویش گیاه فرق می کند. در کل میزان عملکرد4ـ2 تن در هکتار اندام هوایی خشک است مقدار اسانس گیاه بومادران به روش تقطیر با آب و بخار 5 ـ3 کیلو گرم در هکتار برآورد شده است.

ترکیب های شیمیایی

بومادران گیاهی است که از گل های آن اسانس روغنی فرار به رنگ آبی روشن استخراج می گردد در هر صد گرم از گل های 100ـ12 میلی گرم ماده آزولن وجود دارد به این ترتیب معلوم می شود مقدار آزولن در گیاه خیلی متغیر است و در برگ های گیاه و پوست ساقه آن که خیلی کم یافت می شود. اسانس روغنی گیاه دارای 5/1 درصد آزولن است. در بومادران مواد بتونیسیم (Btonicine) استاچید رین (Stachydrine) ، بتائین (Betaime) ، آپیژنین آزاد(Freefree apigenin) و گلوکوزیدی لوتئولین (Luteolin) وجود دارد. مواد عامل مؤثر گیاه بومادران ماتریکارین (Mataicarin)،
دی استیل ماترکارین(Diacetyl matricarin) استبه طور معمول از برگ و گل و گاهی نیز از ریشه بومادران به عنوان دارو استفاده می شود.

محیط شناسی و بررسی رویشگاه:

در انواع خاک ها و اقلیم ها به خوبی رشد می کند در اراضی کوهستانی و استپی ، جلگه ای ، مزارع شخم خورده و بایر ، چمن زارها و مناطق خشک به صورت خودرو می روید. بومی آسیا و اروپا است و تا ارتفاع 2500 متری رشد می کند ، بهترین دما برای رشد و گلدهی 26-18 درجه سانتیگراد است و در مناطق گرم و آفتابی بهتر رشد می کند در مناطق با بارندگی سالانه 120 میلیمتر هم دیده می شود.

زراعت:

تکثیر به وسیله دانه و قسمت های رویشی گیاه می باشد. بذرها را به فاصله ردیفی 70-60 و بین ردیفی 30-25 سانتیمتر می کارند. زمان مناسب برای کاشت مستقیم بذر اواخر تابستان تا اوایل پائیز است ، مصرف بذر خالص 6-4 کیلوگرم در هکتار است. تکثیر رویشی از راه تقسیم بوته صورت می گیرد ، در پائیز گیاه 5-4 ساله را از زمین خارج و تقسیم نموده و در زمین مورد نظر می کارند. کشت غیرمستقیم بذر در خزانه هوای آزاد انجام می شود ، عمق بذر نباید بیشتر از 5/0 سانتیمتر باشد فاصله بذرها در خزانه 50-20 سانتیمتر و زمان انتقال اوایل پائیز است. طول مدت جوانه زنی 10-7 روز می باشد.

نوع خاک:

خاک سبک و شنی با 7/6-6=PH را بهتر می پسندد.

نیاز کودی:

دادن کود باعث افزایش پیکر رویشی و افزایش اسانس گیاه می شود ، حداقل 30 تن کود دامی ، 100-80 کیلوگرم کود فسفاته قبل از کاشت و 150-100 کیلوگرم کود ازته در هکتار نیاز دارد.

نیاز آبی:

بسته به اقلیم هر 10-5 روز یک بار آبیاری انجام می شود. به خشکی مقاوم است ولی خشکی باعث کاهش سطح برگ و عملکرد اجزاء می شود.

خواص و کاربرد دارویی

گیاه بومادران از نظر طبیعت گرم، خشک، قابض و اندکی تلخ مزه است. از گل تازه بومادران که سرشار از مواد شیمیایی است، برای درمان حساسیت های همراهذ با آب ریزش، مانند تب یونجه استفاده می شود. عصاره روغنی بومادران به رنگ آبی تیره، دارای اثر ضد التهاب کمی از پمادی که در سرما خوردگی روی سینه مالیده می شود.
برگ تازه بومادران محرک انعقاد خون و بخش های هوایی خشک شده گیاه در درمان تونیک گوارشی محرک جریان صفرا، ادرار آور، تونیک خونی، محرک گردش خون، ضد فشار خون، درمان اختلالهای قائدگی، محرک تعریق و تب بر می توان به صورت دم کرده تنتور و کمپرس استفاده کرد.

بومادران ، گیاه ارزشمند ایرانی

این گیاه در ایران در حاشیه رودخانه ها می روید اما چون از آن حفاظت نمی شود دارای مواد سمی است بنابراین بذر آن را از آلمان خریداری كرده و آن را در ایران كشت می کنیم .
كشت این گیاه در ایران موجب تولید گیاهی با ماده موثره بیشتری از گیاهان آلمان می شود چراكه شرایط اقلیمی ایران بسیار مناسب است.
بومادران پایه تولید بیش از 70 نوع دارو است و این گیاه در تركیب با مواد دارویی دیگر برای درمان انواع بیماری ها به كار می رود.
ایران كشوری دارای اكوسیستم و اقلیم های متنوع برای رشد انواع گیاهان دارویی است كه می تواند از آن به عنوان یك فرصت بزرگ برای صادرات و درآمدزایی استفاده كند.

خلاصه بررسی فنی، مالی و بازار طرح کشت گیاه بومادران

ظرفیت تولید سالیانه : 2 هزار کیلوگرم
نرخ برابری دلار : 16000 تومان
مساحت زمین موردنیاز : 5000 مترمربع
زیربنای کل : —- مترمربع
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 1 نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : 26 میلیون تومان
ارزش ماشين آلات و تجهيزات : —- میلیون تومان
نرخ بازده داخلی : 48 درصد