طرح فناوری کشت بدون آبیاری

بحران آب وخشکسالی یکی از موضوعاتی است که این روزها در رسانه‌های مختلف به آن پرداخته می‌شود؛ بحثی که به جرات می‌توان آن را به‌عنوان یکی از چالش‌های جدی پیش‌روی توسعه اقتصادی کشور دانست. در شرایطی که منابع آبی کشور بسیار محدود است سوء‌مدیریت این منابع در سه دهه اخیر باعث شده با برداشت‌های بی‌رویه وضعیت از حالت بحرانی هم عبور کند. «بحران شدید» عبارتی که به عقیده بسیاری از کارشناسان می‌تواند بهترین توصیف برای نشان دادن وضعیت منابع آبی کشور باشد. از این رو این ضرورت احساس می‌شود که تغییر نگرش در برنامه‌ریزی برای مدیریت منابع آبی و سرمایه‌گذاری در توسعه و استفاده از تکنولوژی‌های نوین چه از سوی نهاد‌های متولی و بخش دولتی و چه از سوی فعالان بخش‌خصوصی (برای تضمین ادامه بقا به‌عنوان یک بنگاه اقتصادی) صورت گیرد.
فناوری گرواسیس تکنولوژی کاشت درخت در اراضی خشک بیابانی و یا سنگلاخ و کوهستانی است بدون استفاده از انرژی و ابیاری، این سیستم تکنولوژی کاشت بوده و روش آبیاری نیست بنابراین نباید با تکنیک آبیاری تراوشی با کوزه که ابداع ایرانیان است اشتباه گرفته شود روش فوق براجرای 4 اصل مهم تاکید مینماید.

یک – پرورش نهال سالم باریشه اصلی مستقیم ( یعنی در فرآیند پرورش نهال ریشه اصلی بهیچ وجه نباید از مسیر مستقیم رو به پایین منحرف گردد چون در اینصورت ریشه به جوانب یا حتی رو به بالا گردش نموده و چنین گیاهی بدلیل سطحی بودن ریشه بدون آبیاری قادر به ادامه حیات نخواهد بود
دو – استفاده از قارچ مایکو ریزا در خاک نهال در گلدان و خاک محل کاشت نهال در زمین مورد نظر . لازم ذکر است که ریسه های این قارچ در سلولهای ریشه نفوذ کرده و با گیاه همزیستی مسالمت آمیز دارند یعنی از گیاه مواد قندی دریافت نموده و برای رشد و تکثیر خود استفاده مینمایند و در عوض با شبکه وسیعی که در اطراف ریشه ایجاد میکنند آب و مواد غذائی بخصوص فسفررا با سرعت به ریشه میرسانند
سه – عدم دستکاری و تخریب ساختار مویرگی ( کاپیلاری )خاک محل کاشت نهال در زمان حفر چاله
چهار – استفاده از سامانه واتر باکس که اختراع شرکت گرواسیس میباشد پس از تهیه نهال و کاشت آن با رعایت شرایط فوق واتر باکس بر روی نهال گذاشته شده و ضمن آبیاری نهال کاشته شده مقدار 15 لیتر آب هم داخل واتر باکس ریخته میشود و پس از آن بمدت یکسال هیچ نوع آبیاری لازم نخواهد بود حتی در شرایط آب و هوایی استانهائی مثل کرمان ، یزد ، سمنان یا اصفهان و طبس و….
این فن اوری تاکنون در 30 کشور جهان و در سخت ترین شرایط آب و هوائی آزمایش شده و در سال 2010 از بین 117 طرح نوآورانه در جهان ( آی پد اپل و لامپهای LED فیلیپس هم جزء این نوآوریها بوده ) مقام اول را بدست آورده است در سال 2014 نیز در هلند برنده جایزه لاله سبز شده و در هفته جاری هم توسط سایت Virgin متعلق به ریچارد برانسون سرمایه گذار معروف بعنوان اولین گزینه از 15 فرصت کسب و کار آینده برگزیده شده است.

کشت بدون آبیاری سرمایه‌گذاری آینده

فناوری کشت بدون آبیاری با توجه به مشکل خشکسالی در بخش وسیعی از کره‌زمین یکی از تکنولوژی‌های مورد اقبال در جهان به شمار می‌رود. تکنولوژی گرواسیس که توسط پیتر هوف هلندی در سال 2002 پایه‌گذاری شد طی سال‌های گذشته توانسته جوایز متعدد بین‌المللی از جمله جایزه برترین نوآوری سال2010 مؤسسه پاپیولار ساینس، جایزه لاله سبز درسال 2014 در کشور هلند، جایزه آگرامی در مرکز نمایشگاه‌های دوبی در اردیبهشت سال‌جاری (به‌عنوان برترین نوآوری بخش کشاورزی در بازار خلیج فارس) را به خود اختصاص دهد و اخیراً هم در رده‌بندی فرصت‌های سرمایه‌گذاری مؤسسه ریچارد- برانسون رتبه نخست را در 10 اولویت برتر سرمایه‌گذاری 10 سال آینده به دست آورده است.
تکنولوژی گرواسیس یک راه حل ارزان برای کاشت درخت در زمینهای پست و فرسوده است ، این روش تنها راه حل درختکاری بدون استفاده از انرژی و ابیاری است . این سیستم تاثیرات اقتصادی ، زیست محیطی و اجتماعی بزرگی را برای کشورهای در حال توسعه یا توسعه یافته نوید می دهد .
در طول دهه گذشته ( از سال 2003 ) شرکت گرواسیس به توسعه تکنولوژی و پیشبرد پروژه ها در بیش از 20 کشور بیابانی دنیا پرداخته است ( آرژانتین ، بحرین ، شیلی ، چین ، دبی ، اکوادور ، اتیوپی ، فرانسه ، هند ، اردن ، کنیا ، لیبی ، عراق ، کویت ، مکزیک ، عمان ، قطر ، عربستان سعودی ، اسپانیا ، آمریکای شمالی …..) ازمایشات انجام شده با کاشت بیش از 300000 اصله از انواع درختان و درختچه های مثمر و غیر مثمر در مناطق بیابانی و کوهستانی این کشورها با درصد بقای 90 درصد ، قابلیت این تکنولوژی را برای همگان به اثبات رسانده است .
فناوری گرواسیس تاکنون در 20 کشور دنیا مورد ارزیابی و بررسی قرار گرفته و توانسته با موفقیت به مرحله تجاری‌سازی و تولید انبوه برسد. در دو سه سال اخیر کشور‌های حوزه خلیج‌فارس، آمریکا، اسپانیا، کشور‌های آمریکای جنوبی و . . . به این تکنولوژی روی آوردند و در حال توسعه سرمایه‌گذاری‌ها در این بخش هستند. در کشور ما اما از یک سال گذشته اقداماتی در این زمینه صورت گرفت؛ از صحبت‌های مقدماتی که در زمستان سال گذشته به ثمر نشست و به مرحله همکاری‌های مشترک یک شرکت ایرانی دانش‌بنیان و شریک هلندی‌اش رسید تا مرحله دوم کار و از زمستان سال گذشته تاکنون که مرحله آزمایشی و تحقیقات بازار طرح در حال انجام است.
پیش‌بینی کارشناسان این حوزه از فراگیری این تکنولوژی تا یک سال آینده خبر می‌دهد از این رو فرصت‌های سرمایه‌گذاری بسیاری پیش‌روی سرمایه‌گذاران مستقیم برای تولید واتر باکس‌ها و بومی‌سازی این تکنولوژی در کشور و سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با این فناوری قرار دارد.
هیچ محدودیتی در رابطه با تولید این محصول در کشور وجود ندارد. درخصوص سرمایه‌گذاری هیچ محدودیتی برای شرکت‌های دیگر وجود ندارد و اگر تقاضای بازار به حد مطلوب برسد سرمایه‌گذاری در این تکنولوژی برای فعالان دیگر این بخش نیز به لحاظ اقتصادی توجیه‌پذیر خواهد شد. سهرابی می‌گوید: در تلاشیم زمینه‌های سرمایه‌گذاری در این تکنولوژی را در کشور فراهم کنیم. به دلیل مزیت‌هایی که در بخش تأمین مواد اولیه درکشور داریم تولید این محصول در کشور با هزینه تمام شده کمتری در قیاس با واردات امکان‌پذیر است. از طرف دیگر ضرورت سرمایه‌گذاری در این بخش به دلیل شرایط بحرانی کشور در مسئله آب احساس می‌شود.

مزایا و معایب استفاده از فناوری کشت بدون آبیاری

هم‌اکنون قیمت این واترباکس‌ها در کشور حدود 130هزار تومان برای هر واحد است که در سفارشات با تیراژ بالا به 100 هزار تومان هم می‌رسد، از این رو استفاده از این روش حدود 6 تا 7میلیون در هکتار تمام می‌شود که درمقایسه با سیستم آبیاری تحت فشار و سایر روش‌های آبیاری بسیار اقتصادی است. از طرف دیگر واترباکس‌ها برای 10 سال قابل استفاده است و هر سال برای کشت یک درخت به کار می‌رود و پس از یک سال برای مصرف دوباره قابل استفاده است. از مزیت‌های دیگر این محصول ویژگی‌های فنی آن نظیر امکان فراهم‌آوری رطوبت دائم برای گیاه، عدم رشد علف‌های هرز اطراف گیاه، جمع‌آوری آب باران و. . . است. علاوه بر این با استفاده از این تکنولوژی امکان کشت در مناطق خشک، بیابانی و کوهستانی فراهم است.
این فناوری بیش از آنکه یک روش آبیاری باشد یک روش کاشت محسوب می‌شود و تنها 25 درصد از دانش فنی آن مربوط به تولید واتر باکس‌هاست، 75 درصد باقیمانده مربوط به شرایط کشت می‌شود بنابراین باید در زمینه تولید و تکثیر نهال برای استفاده از این روش آموزش‌هایی داده شود.
شاید مقایسه یک روش آبیاری با سیستم گرواسیس در اصل صحیح نباشد چون ما از سیستم های آبیاری در جائی استفاده می نماییم. که در آن یک منبع تامین آب وجود داشته باشد ولی توصیه اکید برای بکار گیری فناوری گرواسیس در زمینهای نامرغوب و فاقد آب است.
بابت خرید یک واتر باکس 130 هزار تومان هزینه میشود که با توجه به عمر ده ساله واتر باکس و امکان ده بار استفاده از آن بهای تمام شده به ازای هر درخت 13 هزار تومان و با احتساب 400 درخت در هکتار پنج میلیون و دوست هزار تومان خواهد بود. در روش گرواسیس فقط یکبار در زمان کاشت آبیاری انجام شده و ظرفی به نام واتر باکس به مدت یک سال بر روی نهال قرار داده میشود . در طول سال اول تامین آب مورد نیاز نهال بعهده واتر باکس بوده ولی از سال دوم واتر باکس از روی نهال برداشته شده و از آن برای کاشت نهالی دیگر استفاده خواهد شد و نهال اول از سال دوم ببعد هم به هیچ آبیاری نیاز نخواهد داشت.
با توجه به کاربری این تکنولوژی در چهار رده مختلف قابلیت سرمایه‌گذاری وجود دارد؛ بخش اول توسعه عرصه‌های منابع طبیعی است که سازمان جنگل‌ها و سازمان منابع طبیعی متولی آن هستند و باید برای سرمایه‌گذاری در این بخش پیش‌قدم شوند. علاوه بر این در همین رده می‌توان در احداث پارک‌ها و فضای سبز، کمربند سبز شهری و. . . اشاره کرد که بیشتر شهرداری‌ها متولی آن هستند. در رده بعدی احداث باغات میوه در مناطق کوهستانی، شیب‌دار و مناطق کم آب باید مورد توجه باشد که فعالان بخش‌خصوصی و کشاورزان باید برای سرمایه‌گذاری و استفاده از این روش اقدام کنند.

بخش دیگر استفاده از این روش در گلخانه‌هاست که تا حد زیادی می‌تواند مشکل احداث گلخانه در مناطق خشک وکم آب را حل کرد. این تکنولوژی در کاهش مصرف آب در این بخش بسیار مؤثر است. در فاز چهارم استفاده خانگی از این محصول مطرح است. می‌توان از این روش در تولید محصولات کشاورزی خانگی در بالکن وپشت بام منازل استفاده کرد که لازم است اطلاع‌رسانی مناسب جهت ترویج این روش در کشاورزی خانگی صورت گیرد.

واترباکس اکثرا در صحراها و مناطقی مورد تست و آزمایش قرار گرفته است که رطوبت نسبی هوا بالاست بنابر این تبخیر از سطح برگ بسیار کم است ضمن اینکه رطوبت بالای هوا باعث می شود که بدون بارندگی هم خاک در عمق بالای 50 سانتی متری همیشه مرطوب باشد.

اما در کشور ما و در مناطق کویری ما سطح آبهای زیرزمینی به حدی پایین رفته که شما گاهی اگر 2 متر هم گودال بکنید در خاک رطوبتی نخواهید یافت از طرف دیگر آفتاب سوزان در بسیاری از مناطق ایران باعث می شود که تبخیر آب از سطح برگ به حداکثر خود برسد.

بنابراین استفاده از محصولی چون واترباکس نمی تواند در بسیاری از نقاط کشور مفید باشد اما در مناطقی که رطوبت هوا بالاست و خاک در عمق مرطوب است می توانید از این تکنولوژی استفاده کنید.