
به مبارزه طلبيدن فشار با BPA
آيا شما Bisphenol-A را ميشناسيد؟ آيا اين ترکيب اورگانيک و کاملاً طبيعي توانسته دنيا را همانند استروژن به دو نيم تقسيم کند؟ در حالي که اين ماده شيميايي به تدريج در حال تزريق مشاجره، عصبانيت، ترس و نااميدي است، به طور هم زمان از آن به عنوان محافظت کننده پرقدرت مواد غذايي بستهبندي شده و در نتيجه ماندگاري محصول را افزايش ميدهد. BPA در واقع يکي از بخش هاي ساختماني پلي کربنات (PC) ميباشد که با همراه شدن با رزينهاي اپوکسي، ترکيب مناسبي را براي لايه محافظ قوطيهاي بستهبندي مواد غذايي و آشاميدني و هم چنين لاينر درب هاي فلزي براي بطريهاي شيشهاي به وجود ميآورد. از نظر فيزيولوژيکي، BPA تقريباً همانند هورمون استروژن عمل ميکند و در برخي از تحقيقات شواهدي مبني بر ارتباط آن با سرطان سينه، چاقي مفرط و ديگر مشکلات و بيماريها يافت شده است. به اين ترتيب بود که BPA مبدل به يک ماده منفور نزد برخي مردم شد و البته در اين ميان نبايستي از نقش رسانهها در چند برابر کردن اين ترس غافل بود. استوارت يانيگر، نايب رييس بخش تحقيق و توسعه محصول در شرکت PlastiPure ميگويد: اگر شما با 10 نفر از مردم عادي در خيابان مصاحبه کرده و از آنها در مورد BPA بپرسيد، همۀ آنها بدون شک ميگويند که اين ماده براي سلامتي مضر است ولي اگر از آنها در مورد دليل اين ضرر بپرسيد مطمئناً جوابي دريافت نخواهيد کرد چراکه آنها دليل اين زيان، کاملا بياطلاعند.
FDA در برابر NRDC
براي چند دهه متمادي، دولت آمريکا مدعي بود که دوز پائين BPA براي سلامتي افراد هيچ خطري ايجاد نميکند. در سال 2008، شوراي حمايت از منابع طبيعي که به اختصار NRDC خوانده ميشود و خود را بهترين مدافع زمين معرفي ميکند، از ادارۀ نظارت بر دارو و غذاي ايالات متحده (FDA) خواست، که ترتيبي اتخاد کند تا BPA از تمامي بستهبنديهاي مواد غذايي حذف شود. اما FDA به اين در خواست هيچ پاسخي نداد و در نتيجه در سال 2011، NRDC از FDA به دادگاه فدرال شکايت کرده و در دادخواست خود خواهان اعمال فشار بر FDA براي پاسخ گويي شد.
دادگاه نيز سرانجام به FDA تا 13 مارس 2012 وقت داد که به درخواست NRDC پاسخ مناسبي بدهد. 13 مارس 2012 فرا رسيد و FDA تصميم به ادامه استفاده از BPA گرفت. آنها درخواست NRDC را فاقد استدلال هاي علمي لازم تخشيص دادند و به اين ترتيب در قوانين خود مبني بر استفاده از BPA در مواد غذايي بستهبندي شده، تغييري ايجاد نکردند. اما FDA بر اين امر تصريح کرد که از تمامي تحقيقات علمي در جهت آزمايش BPA حمايت خواهد نمود. سازمان غذا و داروي ايالات متحده فقط مدعي است که تنها سوالاتي را در مورد نگرانيهاي افراد در مورد ارتباط BPA با برخي امراض دريافت کرده اما NRDC ميگويد، اينها سوال و نگراني نيستند و در واقع بيماريهاي بسيار جدي و صعب العلاجي هستند که به طور مستقيم با BPA و مصرف آن در مواد غذايي بستهبندي شده، در ارتباط ميباشند. همچنين FDA قصد دارد يک مقاله علمي بسيار کامل و جامع در مورد BPA در سال جاري منتشر کند که در آن از تمامي يافتههاي محققين دربارۀ اين مادۀ بحثبرانگيز، استفاده شده است. علاوه بر آن موسسه مالي تحقيقات علمي، زيست محيطي و سلامتي آمريکا که حدود 30 ميليون دلار را صرف تحقيقات گسترده بر روي BPA نموده است، در اين تحقيق، FDA را همراهي خواهد کرد.
وقتي که صنعت به پا ميخيزد
پيش از اين که FDA تصميم نهايي خود را در مورد BPA اعلام کند، چندين شركت صنعت غذايي ايالات متحده، اين ماده را از بسته بندي محصولات خود حذف کرده بودند. اين در حالي است که در شرايط عادي شرکتها بايستي به استفاده از اين ماده ادامه دهند تا اين که قوانين خلاف آن را از آنها طلب کند. اما اگر يک حس اورژانسي در مورد عدم مصرف يک ماده خاص در صنعت غذا و نوشيدني آمريکاي شمالي وجود داشته باشد، شرکتها به سرعت به دنبال جايگزين آن خواهند بود و تا زماني که جايگزين مناسب پيدا نشود، استفاده از مادۀ پيشين را علني نخواهندکرد. از جمله بزرگترين شرکتهايي که تا کنون به صورت خود جوش اقدام به پاسخ گويي به اين نگراني نمودهاند، ميتوان از Campbell Soup، General Mills ، H.J. Heinz و کوکاکولا به همراه چند توليدکننده قوطيهاي فلزي بستهبندي مواد غذايي نام برد. اين شرکتها بيانيههايي را نيز صادر نمودهاند که در ادامه آنها را ميخوانيم.
شرکت Campbell Soup اعلام کرد که مدير امور مالي شرکت، آقاي کريگ اوونز در ابتداي سال جاري دستور حذف BPA را از خط توليد صادر نموده است. در اطلاعيۀ اين شرکت ميخوانيم: “ما معتقديم که بستهبندي در قوطي يکي از سريع ترين راه هاي بستهبندي و آمادهسازي غذا ميباشد ولي اخيراً برخي مباحثات پيرامون استفاده از BPA نظر ما را به خود جلب نمود. از آن جا که 140 سال اعتماد مشتريان براي ما از ارزش بسيار بالايي برخوردار است، ما به سرعت اقدام به حذف BPA و استفاده از مواد جايگزين نموده ايم. اين امر هم اکنون فقط در مورد خط توليد سوپ Campbell اعمال شده ولي به زودي BPA از تمامي خطوط بستهبندي قوطي خارج خواهد شد. شرکت Campbell برخي از سوپهاي توليدي خود را در کارتن هاي اسپتيك نيز عرضه ميکند که اين امر به خاطر نگرانيهاي BPA نبوده و بيشتر در جهت ايجاد تنوع در انتخاب و بازاريابي انجام پذيرفته است. ما هم چنان از بستهبنديهاي فلزي در ارايۀ سوپهاي خود استفاده خواهيم کرد ولي به طور قطع اين قوطيها عاري از هر نوع BPA ميباشند”.
سخن گوي شرکت H.J.Heinz اعلام کرد: “شرکت متبوع من تشخيص داده که از اين پس از ظروفي که حاوي BPA هستند، استفاده نکند و از تمامي توليدکنندگان بستهبنديهاي مورد استفاده خود نيز خواستهايم تا به هيچوجه از اين ماده استفاده نکنند. هرچند که ما به صورت بسيار محدود از قوطي در عرضۀ محصولات مان استفاده ميکنيم ولي همين تعداد محدود نيز بايد در سلامتي کامل به مشتريان ارايه شوند”.
شرکت کوکاکولا نظر خود را در مورد BPA موجود در قوطيهاي بستهبندي، در گزارش سالانه 2011 ـ 2010 اعلام کرده که گزيدهاي از آن را با هم ميخوانيم:” هم چون گذشته، ما خط مشي خود را از سازمان هاي قانون گذاري ملي و بينالمللي دريافت خواهيم کرد و حاضريم هر نوع اقدام در جهت ايمنسازي بستهبنديهاي مورد استفاده خود را انجام دهيم تا محصول در نهايت سلامت ممکن به دست مصرف کنندگان برسد.
اين شرکت در صورت بروز هر نوع نگراني در مورد سلامتي انواع بستهبندي به سرعت استفاده از آن را متوقف خواهد نمود. ما به اين موضوع واقفيم که برخي از توليدکنندگان قوطي، از نسل پيش مواد که براي سلامتي مضر ميباشند، استفاده ميکنند ولي واضح است که چنين موادي در توليد انبوه قوطيهاي آلومينيومي هيچ جايگاه و کاربردي ندارند. کوکاکولا تا از سلامت و ايمني صد در صدي يک محصول بستهبندي مطمئن نباشد، اقدام به استفاده از آن نميکند و در مورد قوطيهاي حاوي BPA نيز ذکر اين نکته ضروري به نظر ميرسد که اين شرکت هماکنون حدود 12 جايگزين کاملاً ايمن را براي BPA در نظر دارد. هر ماده اوليه جديدي که داراي تمامي تاييديههاي قانوني باشد، بايد از فيلترهاي کوکاکولا نيز عبور کرده و شرايط لازم هم چون طعم، سلامتي کامل و عملکرد مناسب را ارائه دهد.
سخن گوي شرکت General Mills:” ما از نگراني برخي از مشتريان مان در مورد مواد مضر مورد استفاده در قوطيها آگاهيم و از اين رو در حال رايزني با سازندۀ اين قوطيها در جهت جايگزين نمودن هر چه سريع تر BPA با جايگزين هاي ايمن هستيم.
هم چنين طي رايزنيهاي انجام شده با شرکت Muir Glen موفق شديم قوطيمناسب و عاري از BPA را براي محصولات گوجهفرنگي تهيه نمائيم. روند جايگزيني BPA در شرکت General Mills از پائيز 2010 شروع شد و در نيمههاي سال 2011 اين روند پايان پذيرفته است. از آن جا که هنوز هم از کيفيت کار برخي از محصولات مطمئن نيستيم، کار تحقيقاتي بر روي اين محصولات را متوقف نکردهايم و اين تحقيقات تا زماني که به نتيجه دلخواه دست پيدا نکردهايم، ادامه خواهند يافت”.
اتحاديه توليدکنندگان بستهبنديهاي فلزي آمريکاي شمالي NAMPA نيز از طريق رييس اتحاديه، دكتر John Rost خود را در تمامي امور مرتبط با قوطيها و درببندهاي فلزي، همراه با ديگر توليدکنندگان مواد غذايي دانسته و اعلام کرد: “اعضاي اين اتحاديه در حال انجام تحقيقات بسيار گستردهاي هستند تا اين نگراني هر چه سريع تر رفع گردد ولي حقيقت اين است که در حال حاضر نميتوان يک جايگزين براي تمامي موارد استفاده BPA در انواع قوطيها و دربهاي فلزي معرفي کرد. دليل اين امر را بايد در معيارهاي بيشماري يافت که تعدادشان به 1700 مورد ميرسد و اگر يک ماده به عنوان جايگزين ماده قبلي مطرح شود بايستي تمامي اين 1700 معيار را دارا باشد. ما همه در حال يافتن راهحل هاي نوآورانه و کاربردي براي رفع اين نگراني هستيم ولي همان گونه که بسياري از اهل فن آگاهند، اطلاعات مرتبط با فنآوريهاي جديد، متعلق به شرکت ابداع کننده محسوب شده و قابليت ارايه به عموم را ندارند. بايد اذعان داشت هر چند که راه هاي جايگزين بسياري در حال آزمايش ميباشند، ولي پس از يافتن راهحل نهايي، چندين سال بايستي در انتظار بود تا FDA تاييديه استفاده از آن را صادر كند. روند عادي کار به اين صورت است که ابداع پوششهاي جديد بستهبندي حدود 1 تا 3 سال زمان نياز دارند و پس از آن 2 سال بايستي به صورت آزمايشي مورد استفاده قرار بگيرند. دست آخر 6 ماه تا 2 سال زمان براي بهينهسازي و عملياتي کردن طرح نياز است پس نبايستي انتظار جايگزين يک شبه BPA را داشت.
بيانيۀ رسمي شرکت Ball Corp حاکي از آن است که شرکت به خوبي دريافته که منفعت عمومي در يافتن جايگزيني براي پوششهاي با پايۀ اپوکسي ميباشد و در همين راستا، شرکت Ball در حال انجام رايزنيهايي با توليدکنندگان اين پوششهاست. علاوه بر آن برخي از محصولات Ball در بستهبنديهاي فلزي عرضه ميشوند که داراي پوششهاي عاري از اپوکسي و مورد تأييد FDA ميباشند. بديهي است که اين شرکت به محض ارايۀ پوششهاي جديد مورد تأييد و عاري از BPA، آنها را بدون درنگ به خدمت خواهد گرفت. ذکر اين نکته خالي از لطف نيست که پوشش بدون اپوکسي مورد اشارۀ Ball نوعي oleoresin ميباشد که در حقيقت ترکيبي است از روغن و عصارۀ برخي گياهان هم چون عصارۀ درخت کاج. اين همان پوششي است که تا پيش از ظهور پوششهاي با پايۀ اپوکسي مورد استفاده قرار ميگرفت و شرکت Ball سالهاست که اين نوع پوشش را براي قوطيهاي Eden foods اعمال ميکند.
اما مديرعامل شرکت توليدکنندۀ غذاهاي کاملاً طبيعي Eden نقطه نظرات خود را کاملاً آزادانه و با حرارت بيان ميکند. وي ميگويد: “در اواخر دهۀ 1990 و پس از خواندن مقالهاي از آلمان در مورد نگرانيهاي موجود در بارۀ BPA آقاي مايكل پاتر يکسري تحقيقات طاقتفرساي 2 ساله را آغاز نمود تا مشخص شود که آيا بستهبنديهاي مورد استفاده Eden حاوي مواد شيميايي مضر هستند يا خير. وي کاملاً براي خود اين حق را قايل است که بداند قوطيهايي که وي هر سال چندين ميليون واحد از آن را خريداري ميکند، حاوي چه موادي هستند. پاتر ميگويد: فرزندان و نوههاي من از اينغذاها مصرف ميكنند، پس بايد بدانم درون آنها چه ميگذرد. آنچه که ما در مورد BPA فهميديم اين بود که اين پوشش فقط فاقد چند فاکتور ميباشد تا از آن به عنوان بهترين پوشش ياد شود. مواد مختلفي بايستي به هم آميخته شوند تا هدف مورد نظر تأمين شود و اپوکسيها به خودي خود توانايي به وجود آوردن فعل و انفعالات لازم را ندارند. در خلال فرآيند توليد، اين قوطيها به مواد مختلفي آغشته ميشوند که پس از گذار از آن مرحله، مواد بر روي قوطي سفت شده و پايدار ميگردد. وقتي که قوطي در خط پركني قرار ميگيرد، اين مواد سفت شده، از حالت پايدار خارج شده و به درون غذا نفوذ ميکنند. Eden Food در سال 1999 خط قوطي 15 اونسي لوبيا را تغيير داد و سپس به سراغ خط 29 اونسي لوبيا رفت و در مجموع 10 خط از محصولات داراي اسيد پائين را با استفاده از قوطيهاي عاري از BPA جايگزين نمود. خريداري قوطي عاري از BPA ابتدا 14% گران تر از آن چيزي بود که شرکت در حال حاضر خريداري ميکند. ولي در بسياري از مواقع قيمتها از ثبات خاصي برخوردار نبودند و اين هزينههاي شرکت را گاهي تا 20% يا حتي تا 30% افزايش ميداد. Eden بخشي از اين هزينۀ اضافي را به مشتريانش انتقال داد که به نظر مي رسد از اقدام Eden در جهت حفظ سلامتيشان راضي بودند. آقاي پاتر با افتخار از بازخورد کار خود توسط مصرفکنندگان محصولات مختلف Eden ياد ميکند و معتقد است: اين مشتريان قدرشناس و وفادار کمک شاياني به بقاء شرکت خواهند نمود. در ژانويه 2011، Eden دست به دامن بطريهاي شيشهاي قهوهاي رنگ براي بستهبندي محصولات گوجهفرنگي که داراي اسيديته بالايي ميباشند، شد. از طرف ديگر، Eden تمامي اقدامات لازم جهت به حداقل رساندن امکان نشت BPA از طريق درب پوش را نيز انجام داد. براي نيل به اين هدف، درون درب ها با 2 لايۀ محافظ پوشش داده شد تا فلز به هيچوجه با غذا در ارتباط نباشد. آقاي پاتر اين اقدامات را چندان هم زياد نميداند و معتقد است از آن جا که مصرف کنندگان آمريکايي در حال افزايش دانستههاي خود درباره آن چه ميخورند، هستند، نبايد هيچ نگراني را به آنها انتقال داد. حال سوال اين است، اگر BPA مضر است پس راهحل چيست؟
براي بعضي از محصولات هم چون شيشه و بستهبنديهاي فلزي ميتوان به سراغ بستهبنديهاي اسپتيک ارايه شده توسط Tetra pak و SIG Combibloc رفت. ولي اگر بخواهيم از همان بستهبندي پلاستيکي پليکربنات استفاده کنيم، PET گزينۀ مناسبي به نظر ميرسد. همچنين HDPE و پلي پروپيلن متانول(PP)، پلي آميد (نايلون) و برخي از كوپلي استرها هم ميتوانند مفيد واقع شوند. براي لاينر درب و قوطي هاي فلزي انتخاب هايي هم چون پوشش هاي پلي اكريلات و پلي استر، رزين هاي آلكيدي، ارگانوسول هاي PVC و چنان چه قبلا ذكر شد، Oleoresin موجود است.
اما کار بر روي جايگزينها هم چنان ادامه دارد که چند نمونه را با هم مرور خواهيم کرد: در سال 2008، مايکل جف پروفسور مهندسي بيومديكال موسسه فنآوري نيوجرسي(NJHT)، يک طرح علمي را دريافت کرد که حاوي يک ترکيب شيميايي مشتق از شکر بود. اين ماده جديد که حاوي ايزوسوربايد ميباشد، ميتواند در برخي از محصولات به جاي BPA مورد استفاده قرار بگيرد. وي ميگويد: “به جاي استفاده از پلي کربناتها ميتوان از PET داراي ايزوسور بايد براي ساخت يك پلاستيك بهره گرفت و يکي از اشكال ايزوسوربايد را ميتوان در لاينر درب پوش ها به جاي اپوکسي استفاده کرد. مواد شيميايي که از شکر گرفته ميشوند، به چند دليل همواره محبوب اهل صنعت ميباشند. اول اين که از امنيت کامل برخوردارند و ديگر اين که به دليل دارا بودن منابع تجديدپذير، از قيمت رقابتي بسيار خوبي هم برخوردار هستند. از نظر ابعاد هندسي و کارايي، ايزوسوربايد با بسياري از مواد شيميايي هماهنگي کامل دارد.
شرکت بسيار بزرگ فرآروي محصولات کشاورزي (Archer Daniels Midland) ADM، ايزوسوربايد را به عنوان بخشي از محصول تکامل يافته شيميايي خود به فروش ميرساند. ايزوسوربايد خود يك diol (يك الكل با دو گروه هيدروكسيل در هر مولكول) است، ميتواند به عنوان يك مونومر در پلي كربنات ها و ديگر پليمرهاي توصيه شده به كار گرفته شود. يکي از سخن گويان ADM، مشتريان ايزوسوربايد را صنايع مختلفي از جمله صنعت بستهبندي عنوان ميکند.
در سال 2008، دو شرکت Heinz UK و Valspar که يک شرکت بينالمللي ساخت پوششهاي بستهبندي است، طي پروژهاي تحقيقاتي، فنوليك اپوکسي ، ايندريد اپوکسي، اورگانوسول، پلياستر پلياورتان را به عنوان پوشش بر روي قوطيهاي مواد غذايي براي جلوگيري از مهاجرت شيميايي به داخل مواد غذايي امتحان کردند.فاكتور كليدي در اي جا زمان نگه داراي است. امروزه Valspar پوششهايي براي قوطي هاي سه تكه مواد غذايي ارائه كرده كه سريعتر از گذشته بهبود لازم را ايجاد ميكند.
Valspar هم چنين يک روش کاملا جديد را براي اعمال پوشش ابداع کرده که در آن از نوعي BPA عاري از aromatic glycidyl ether استفاده ميشود. در اين روش انحصاري، پيش از اعمال لايۀ پوششي BPA، سطح ظرف با 6 لايه محافظ پوشش داده ميشود و پس از اعمال BPA، يک لايۀ محافظ نيز بر روي آن اسپري ميگردد.
شرکت Seatle Polymer LLC هم يک ماده جايگزين را براي BPA طراحي و توليد كرده است که نوعي BPA هيدروژنه است و از خواص سمي بسيار کمتري در مقايسه با BPA معمولي برخوردار مي باشد. اين پوشش با استفاده از تجهيزات کنوني به راحتي قابل توليد بوده و از قيمت مناسبي نيز برخوردار است.
شرکت Actega DS، يک توليدکنندۀ پوششهاي بستهبندي، محصول Provalin را به بازار عرضه کرده است که يک درب فلزي ترکيبي بر اساس فنآوري پلي الفين ترموپلاستيك پيشرفته است و عاري از هر نوع BPA، ملامين و PVC ميباشد. اگر از Provalin به همراه درزگير (seal) ساخت شرکت Pano Verschluss استفاده شود، آن گاه ميزان نشتي به حداقل ميرسد. از اين ترکيب در شرکت توليد غذاهاي کاملاً طبيعي Bruno fischer آلمان استفاده ميشود.
شرکت توليدي محصولات شيميايي و پلاستيکي Borealis نوعي پليپروپيلن عرضه کرده که به طور تخصصي براي بستهبندي محصولات آرايشي و محصولات مرتبط با کودکان طراحي شده است. Borealis هم چنين نيم نگاهي به بازارهايي دارد که پليکربناتها از دست دادهاند. آنها معتقدند که محصول جديدشان يک گام واقعي رو به جلوست چرا که داراي جلوهزيباي ويژه است و از درخشندگي جالبي برخوردار است. اين پروپيلن داراي گريد قالب گيري بادي-اكستروژني شفاف تر است.
يک بطري PP جديد Borclear RC737MO، در محدوده دمايي 190 تا 220 درجه سانتيگراد مقاومت دارد که اين امر باعث ميشود در هنگام باد کردن، بتوان مانور مناسبي بر روي نازک تر کردن ديوارهها داشت. در مقايسه با پليکربناتها، اين PP از عملکرد بهتري بر روي ماشين در هنگام توليد برخوردار بوده و هم چنين از نظر قيمت و ايمني هم بسيار بهينهتر ميباشد.
يکي از انتقاداتي که به جايگزينهاي پليکربناتها وارد است، عدم شفافيت و استحکام ميباشد. ولي شرکتEastman chemical معتقد است که محصول Tritan اين شرکت كه در سال 2007 معرفي شد و جايگزيني مناسب براي پلي كربنات در كاربردهايي است كه تماس مستقيم با مواد غذايي دارد، هر دوي اين مشکلات را مرتفع نموده است. BPA در فرآيند توليد Tritan نه به عنوان جزئي از تركيبات و نه به عنوان محصول فرعي حضور ندارند. تمامي آزمايشات به اين امر صحه ميگذارند که Tritan حاوي هيچ فعاليت استروژنيك و آندروژنيك نميباشد.
حل کردن معضلات جانبي
محصولات عاري از BPA ممکن است براي بسياري از فعالان صنعت، آرامشبخش تصور شوند ولي به طور قطع اين امر براي PlastiPure اتفاق نخواهد افتاد. آقاي يانيگر از PlastiPure معتقد است که علاوه بر عاري بودن از BPA، بايد تأکيد بيشتري بر روي عاري بودن اين مواد از فعاليتهاي استروژني متمرکز شود. وي ميگويد: اگر فکر کردهايد که با حذف کردن يکي از مواد شيميايي، شما صاحب يک مادۀ کاملاً ايمن هستيد، سخت در اشتباهيد. شما بايستي تمامي مشکل را حل کنيد نه فقط بخشي از آن را. در بسياري از راهحلهاي ارايه شده، هيچ اشارهاي به فعاليتهاي استروژني (EA) نشده است. شرکت PlastiPure با شرکتهاي بسياري در اين زمينه همکاري دارد تا به اين ترتيب، انواع مواد، ترکيبات و رنگدانههاي عاري از EA را به بوته آزمايش بسپارد. در تحقيقاتي که به عمل آمده، بسياري از جايگزينهاي پيشنهادي براي BPA دقيقاً به اندازۀ BPA داراي EA بودهاند. در طي يک مقاله علمي که در ماه مي 2012 در مجلۀ Audubon به چاپ رسيد، سوالي مطرح شده بود مبني بر اين که، جايگزينهاي BPA تا چه حد ايمن و سالم هستند و در جواب آمده بود:” نه آن ميزان که شما تصور ميکنيد. اين مشکل تا حدي مرتفع شده ولي هنوز هم نتيجۀ ايدهآل حاصل نشده است.”



























دیدگاه خود را ثبت کنید