مطالعات مكان يابی طرح های اقتصادی

هربخشی از اقتصاد خواه دولتی باشد یا خصوصی لازم است برای سرمایه گذاری ابتدا بررسی های دقیق و همه جانبه ای برای امکانات اجرایی محصول وخدمتی که ارائه می دهد را انجام دهد .به چنین بررسی های “مطالعات پیش از سرمایه گذاری گفته می شود.این مطالعات ضمن بررسی زیر ساخت ها و پیش شرط های مورد نیاز به منظور جلوگیری از اتلاف منابع انسانی و مادی،ارزیابی طرح و انتخاب طرح های بهینه از میان طرح های موجود اهمیت فراوانی دارد.
برای ارزیابی طرح ها و مطالعات پیش سرمایه گذاری ،معیارها ی مشخص عرضه شده است .مطالعات پیش سزمایه گذاری نه تنها هنئز از بهترین ابزارهای تصمیم گیری در زمینه سرمایه گذاری و اجرای طرح ها ست ،بلکه به شناسایی و انتخاب طرح ها در بخش های مختلف اقتصادی نیز کمک خواهد کرد.

مطالعات پیش از سرمایه گذاری :

دوره ی پیش از سر مایه گذاری، از مراحل مختلف تشکیل می شود . که عبارت است از:شنا سایی امکانات سر مایه گزاری ، انتخاب وتشریح اولیه پروزه ،برسی های پیش از مطا لعه امکان سنجی،تدوین پروزه ،مطالعه امکان سنجی ،ارز یابی نهایی و اتخاذ تصمیم برای سرمایه گذاری ، مطالعه کمکی وعلمی ، جزعی از مر حله ی تدوین پرزه است . این مطالعات معمو لا به طور جدا گانه انجام می گیرد و علت این است که بیشتر مو سساتی که انجام مطالعات امکان سنجی را تقبل می کنند ممکن است فاقد نیروی انسانی مجرب ومتخصص فنی صلاحیت داربرای انجام مطالعات در کلیه زمینه های مورد نظر باشد .این مراحل به سر مایه گذار بالقوه در روند تصمیم گیری یاری رسانده علاوه بر ان مبنای اتخاذ تصمیم واجرای پروژه را مهیا می سازد .
مطالعه امکان سنجی زمانی انجام می شود که از لحاظ اقتصادی یک پروﮊه مورد تردید بوده و تنها جنبه مشخصی از آن با بررسی دقیق با زار و یا بررسی های علمی حاکی از قابلیت دوام پروﮋه باشد .این گونه میان بر زدن ها ممکن است در تعیین اقلا م فرعی یک سر مایه گذاری و محاسبه هزینه های تولیدی مفید فایده باشد ولی از نظر محا سبه اقلام اصلی هزینه فاقد ارزش است . محاسبه اقلام اصلی هزینه پروﮋه را باید به عنوان بخشی از بررسی پیش از مطالعه امکان سنجی پروﮋه قلمداد کرد .

مثال:

برای تعیین سرمایه در گردش مورد نیاز یک راه سریع این است که هزینه های عملیاتی نقدی از قبیل مواد اولیه نیروی انسانی آب وبرق وسوخت سرباربسته بندی توسعه و فروش تعمیرات ونگهداری وموجودی لوازم یدکی را برای یک فاصله زمانی معیین در نظر گرفت . این فاصله زمانی باید با یک دوره عملیاتی که سر مایه در گردش مورد نیاز در آن به جریان می افتد برابر باشد . معمو لا این فاصله زمانی دو تا چهار ماه در نظر گرفته می شود به عبارت دیگر چنانچه کلیه مخارج نقدی در سال 12ملیون واحد پولی باشد سر مایه در گرد ش مورد نیازمی تواند حدود 3 ملیون واحد پولی تعیین شود.

مطالعه شناسایی امکانات :

بر خلاف وضعیت موجود در کشورهای پیشرفته شنا سایی امکانات صنعتی که تواند به طرح های سرمایه گذاری بدل شود .برای کشور عای در حال توسعه به خصوص آن دسته که در مرحله ی اولیه رشد صنعتی هستند مشکل بزرگی است. همراه با افزایش رشد صنعتی شنا سایی این گونه امکانات بیش از پیش توسط بخش تجاری اعم از خصوصی وتجاری انجام می گیرد ولی بی تردید دخالت دولت وسایر مو سسات مسول در بخش صنعت در امر شناسایی این امکانات که ممکن است در مراحل مختلف توسعه اقتصادب وجود داشته باشدضروری است.
درکشور هایی که برنامه ریزی صنعتی وجود دارد عمل شناسایی اولیه پروژه به راحتی انجام پذیر است . زیرا ساز وکار برنامه ریزی در این کشور ها خود شاخص های دقیق اقتصادی را همراه با اولیت هربخش که مبتنی بر معیار های مشخص است عرضه می کند. درغیر این صورت می توان با انتخاب مطلوب ترین امکانات سر مایه گذاری ترتیبی اتخاذ کرد که سر مایه گذاری های صنعتی به بخش هایی هدایت شود که از اولویت برخوردار ویا دست به گریبان خلاء های احتمالی در زمینه ی تولید است .حتی در کشور هایی که درآنهاساز وکار بازاربه شکل آزاد تری عمل می کند.معمولا وزارتخانه های مسول به طور مستمر فهرستی ازامکانات بالقوه سرمایه گذاری تهیه و منتشرمیکنند. درپاره ای دیگر کشورهای در حال توسعه که بخش خصوصی در انها قوی نیست انتشار این گونه فهرست ها به تنهایی کافی نیست و برای جذب و جلب موثر تمایل بخش خصوصی به سرمایه گذاری به اطلاعات ومشخصات بیشتری نیاز است.
درمطالعات شناسایی امکانات فرصت های سرمایه گذاری و یا انگاره ها در زمینه های پروزه ها باید مشخص شود و در صورت لزوم با انجام تحلیل های زیر بیشتر مورد برسی قرار گیرد :
الف.منابع طبیعی که دارای ظرفیت بهره برداری است . مانند الواربرای کار خانه هایی که در صنعت چوب کار می کنند .
ب. الگوی کشاورزی موجود که در واقع اساس وپایه ی صنایع کشاورزی است .
ج.میزان تقاضای آتی برای برخی از کالا های مصرفی که در نتیجه ی افزایش جمعیت و یا ازدیاد قدرت خرید مردم برای آنها امکان رشد بالقوه وجود دارد.
د. واردات به منظور شنا سایی ویا میزان تقا ضا برای کالا های جدید و امکانات جای گزینی آنها
ه.بخش های موفق تولیدی در سایر کشور هایی که از نظر توسعه میزان سرمایه نیروی کار منابع طبیعی وزمینه اقتصادی با کشوری که پروژه در آن تحت بررسی است در یک سطح قرار دارند .
ح.امکان گسترش ظرفیت موجود صنعتی به منظور دستیابی به صرفه جویی های اقتصادی .
ط .امکان ایجاد تنوع .مثلا راه اندازی صنعت دارو سازی در کنار مجتمع پتروشیمی .
ک.سیا ست های صنعتی .
ل. هزینه ی تولید وقابلیت دسترسی به عوامل تولید .
م . امکان صادرات .

بررسی امکانات کلی:

این گونه بررسی ها دربرخی از کشور های در حال توسعه به وسیله ی مو سسات دولتی و با هدف مشخص کردن پیشنهاد های خاص سرمایه گذاری انجام می گیرد این بررسی ها را می توان به سه گروه تقسیم کرد .
الف . بررسی منطقه ای که امکانات سر مایه گذاری رادر یک منطقه خاص اعم از یک استان یا یک نا حیه عقب افتاده وبابرای مثال زمینهای پست یک بندر گاه مورد مطالعه وشناسا یی قرار می دهد.
ب . بررسی بخش های که امکا نات سرمایه گذاری را در یک بخش فرعی مشخص مثلا مصالح ساختمانی یا تولید مواد غذایی مورد مطالعه و شناسایی قرار می گیرد .
ج . بررسی مبتنی بر منابع که امکانات سر مایه گذاری را با تو جه به بهره برداری از منابع طبیعی کشاورزی ویا صنعتی مشخص می کند . در این مورد به عنوان نمونه می توان چوب .پتروشیمی یا صنایع ذوب فلز اشاره کرد .

شناسایی امکانات یک پروژه مشخص :

بررسی هایی از این دست باید در پی شنا سای امکانات کلی سر مایه گذاری بر مبنای محصو لاتی که به طور بالقوه در داخل تولید شوند انجام گردد. این زمینه لازم است فهرستی از سر مایه گذاری های مختلف بین سر مایه گذاران بالقوه توزیع گردد اگر چه در کشور های در حال تو سعه این گونه مطالعات از سوی یک سازمان دولتی انجام می شود در واقع در اغلب موارد این
سرمايه گذاران خصوصی و یا مدیران هستند که وظیفه انجام بررسی و اجرای سرمايه گذاريرا به عهده می گیرند.
شناسایی امکانات یک طرح مشخص را که متداول تراز بررسی امکانات کلی است می توان به صورت تبدیل انگاره ی اجرای پروژه به پیشنهاد گستر ده سر مایه گذاری در آن توصیف کرد .
تهیه وجمع آوری اطلاعات در مرحله بررسی امکانات پروژه نباید تضمین هزینه های گزاف باشد زیرا هدف اصلی این بررسی تنها شنا سایی جنبه های اصلی سرمایه گذاری در یک صنعت پیشنهادی همراه با تعیین سریع وکم هزینه حقایق برجسته یک سر مایه گذاری احتمالی است . هنگامی که بررسی امکانات اجرای یک پروژه به منظور ایجاد علاقه در سرمایه گذاران انجام می گیرد بررسی پیش از مطالعه امکان سنجی نیز باید در پی تقا ضا از جانب سر مایه گذار صورت پذیرد.
از آنجایی که هدف از انجام وارائه این بررسی ها تشویق سرمایه گذاری است این بررسی باید حاوی اطلاعات اساسی مشخصی باشد وتنها ارئه یک فهرست از محصو لاتی که به طور با لقوه می تواند در داخل تولید شود کافی نیست.بطور کلی مطالعات پیش سرمایه گذاری یکی از پیش نیازها برای تصمیم گیری درباره سرمایه گذاری است انتخاب طرح های مناسب برای هدایت منابع به منظور ارتقای رشد مورد نظر،دارای ارزش و اهمیت بسیار است . بررسی های قبل از سرمایه گذاری در یک دسته بندی کلی به سه طبقه تقسیم می شوند :
الف- بررسی اقتصادی طرح
ب- بررسی فنی طرح
ج- بررسی مالی طرح

الف – بررسی های اقتصادی طرح :

بررسی اقتصادی طرح نظیر طراحی ،انتخاب محل اجرای طرح ،تعیین میزان و ترکیب محصول و خدمات ،برنامه ریزی ،بازار یابی ،تحلیل آثارناشی ازاجرای طرح،میزان اشتغال،سطح قیمت ها ،بودجه عمومی ،تراز پرداخت ها ،و جریان های توزیع درآمد در جامعه است .شرط اول و لازم برای موقعیت یک طرح ،وجود بازار مناسب برای عرضه کالا یا خدمتی است که طرح ارائه می دهد .رقبا و خطر های احتمالی رقابت نیز لازم است ارزیابی شود .فرار از آسیب دیدن از یک طرف و برتری یافتن از سوی دیگر تنها از طریق کیفیت امکان پذیر است .البته در کنار کیفیت قیمت مناسب می تواند ضریب پیشرفت موفقیت طرح را بیشتر کند .میزان حمایت و کمک دولت (عمدتا”در صنایع نوزاد و نوپا)یکی از مهمترین پارامترهای قابل بررسی در مطالعات امکان سنجی اجراکردن طرح ها به شمار می رود.
معمولا”در تحلیل های اقتصادی موارد زیر مطرح می شود :
1 – پیش بینی میزان فروش و حجم و میزان نفوذ در بازار
2 – قابلیت دسترسی به نیروی انسانی ماهر
3 – بررسی کشش تقاضا با توجه به کالاهای جانشین و وضعیت رقبا
4 – چگونگی قیمت گذاری کالا
5 – بررسی شیوه های تبلیغات و بازاریابی
6 – بررسی نظام توزیع

ب – بررسی فنی طرح :

بررسی امکانات ساخت محصول با مشخصات فیزیکی و فنی مورد نظر با توجه به دسترسی به وسایل و ماشین آلات فنی لازم ،نیروی انسانی بل تخصص های مربوط،مواد اولیه به مقدار کافی و با کیفیت مناسب ،درجامعه مورد نظر جزءبررسی های فنی طرح است .این بررسی ها همچنین شامل تامین سوخت،آب ،برق،عوامل و خدمات مورد نیازو به طور کلی شامل تصمیم گیری درباره محل طرح ،مدیریت ظرفیت و استقرار بهینه تجهیزات فیزیکی طرح است .
در بررسی فنی طرح نکات ذیل ارزیابی می شود :
1- موجودی مواد اولیه و قطعات لازم
2- مدت زمان نصب و برپای و استقرار
3- مدت زمان اجرای آزمایشی و ورود به مرحله بهره برداری نهایی
4- روش تولید و تکنو لوپی مورد نظر در ساخت
5- ضایعات و وسایل قابل بازیافت
بعنوان مثال ار نظر بانک صنعت و معدن جمهوری اسلامی ایران بررسی فنی طرح به قرار زیر تعریف شده است ” منظور از برسی فنی طرح از نقطه نظر فنی عبارت است از حصول اطمینان از صحت مبانی و تعیین حدود و مشخصات فیزیکی و فنی طرح،برآورد صحیح هزینه های سرمایه ای و تولیدی ،برنامه های اجرایی طرح و قابلیت کارآیی مدیریت و عوامل اجرایی طرح ،دربرسی فنی طرح از نگاه بانک توسعه صادرات ایران موارد ذیل خصوصا” مورد توجه می باشند:
1- موضوع و هدف از اجرای طرح
2-نوع تولیدات و ظرفیت تولید
3-مواد اولیه
4-محل اجرای طرح
5-روش تواید و تکنو لوژی
6-برنامه و عوامل اجرایی برای ایجاد طرح
7-امکانات و تاسیسات مورد نیاز و برآورد هزینه های سرمایه ای طرح
8-برنامه تولید و برآورد هزینه های تولیدی
9-مدیریت منابع انسانی مورد نیاز

ج – بررسی مالی طرح :

اینکه آیا طرح ارزش آن را دارد که منابعی برای اجرای ان تخصیص داده شود یا خیر موضوع بررسی مالی طرح است .هدف غایی بررسی مالی،تعیین مطلوبیت اقتصادی طرح از طریق تحلیل هزینه و فایده های تحصیل شده و برای تمام طو ل عمر اقتصادی آن طرح است . در بررسی های مالی مشخص خواهد شد که چه فایده ها و چه هزینه های باید در تحلیل طرح وارد شود.از این رو تا حد امکان ،پیش بینی عواید و هزینه های عملیاتی پروژه ها،باید با دقت انجام شود. دربرسی مالی،هزینه های سرمایه ای (ثابت)طرح ،هزینه های بهره برداری (در گردش)طرح و کل سرمایه گذاری لازم (جمه هزینه های ثابت و در گردش )پیش بینی و محاسبه می شود. در پیش بینی مخارج مورد نیاز طرح هزینه های در گردش (مواد – دستمزد –سوخت و …)باید حداقل برای 6 ماه بعد پیش بینی شود.
برای بررسی مالی طرح موارد زیر بایذ بررسی شود :
کل هزینه های سرمایه گذاری و ارزش زمین و محل احداث طرح
1- هزینه های عملیاتی و مهندسی راه و ساختمان
2- هزینه های سرمایه گذاری قبل از تولید
3- هزینه های عملیاتی ،شامل هزینه های جاری،هزینه های اداری ، توزیع ،فروش و استهلاک
4-منابع تامین مالی طرح و وام ها
5-سیاست ها و مقررات عمومی دولت در زمینه تامین مالی
6-موسسات و بانک های تامین مالی
7-ارزش فعلی خالص
8-دوره برگشت سرمایه
9-تحلیل نقطه سربه سر و تحلیل حساسیت

بررسی وضع طرح در سال های آینده :

لازم است وضعیت طرح از نظر گسترش در آینده نیز بررسی و پیش بینی شودو با توجه به اوضاع آینده تا جایی که امکان پذیر است انعطاف پذیر باشد.اگر طرح فاقد انعطاف پذیری لازم باشد در آینده با مشکلات عدیده ای روبرو خواهیم شد.اگر در آینده طرح وضعیت خوبی در بازار کسب کند،به سبب عدم پیش بینی قبلی ،موفق به توسعه عملیات خود نخواهد شدواز سودآوری و نفوذ بیشتر محروم خواهدشد.توسعه فعالیت ها در آینده وقتی مطرح می شود که برنامه ریزان طرح بخواهند،میزان نفوذ محصول و سهم خود را در بازار گسترش دهند.
به هنگام سرمایه گذاری برای تاسیس یک طرح اقتصادی ،یکی از مهمترین بررسی ها از لحاظ فنی ،اقتصادی و مالی ،تعیین محل بنگاه یا مکان یابی است .مکان یابی یکی از مسائل زیر بنایی و پر اهمیت مدیریت واحد های اقتصادی است.این موضوع ابتدا در سرمایه گذاری اولیه برای تاسیس بنگاه ،سپس در موقع بهره برداری ،در قیمت تمام شده محصول تاثیر دارد.

موقعیت جغرافیایی :

توجه به موقعیت جغرافیایی کارخانه به لحاظ عوامل ذیل ضروری است :
1-میزان تقاضا و ظرفیت طرح
2-مواد اولیه مورد نیاز
3-طراحی واحد اقتصادی
4-تامین نیروی انسانی مورد نیاز
5-هزینه اجرای طرح
6-تجزیه و تحلیل های مالی
7-نحوه دسترسی به زیر ساخت ها
در انتخاب محل طرح شاید انتخاب محلی که از کلیه جهات مناسب باشد،آرمانی و رویا گونه باشدو در عمل تحقق نیابد.از این رو لازم است با یک دید باز و جامع،کلیه عوامل موثر بررسی و تحلیل شودو بین عوامل موثر مختلف تلفیق به عمل آید،سپس بهترین محل بین تمام محل های مورد نظر انتخاب شود.

تشریح روش مکان یابی :

معمولا برای انتخاب محل اطلاعات اولیه ازز محل های متعدد و مختلف گرفته می شود و این اطلاعات پس از بررسی و تحلیل به کمک کامپیوتر مقایسه می شود.سپس تعیین می شودکه کدام محل بر سایرین ارجحیت دارد .در این بررسی “مخارج سرمایه ای “و “مخارج بهره برداری یا عملیاتی “متفقا ارزیابی و سنجش می شود.باید محلی انتخاب شودکه هزینه تولید و تو زیع محصولات در حداقل ممکن باشد.
اشتباه در انتخاب و تعیین محل نتیجه ای جز ضرر از دست دادن سرمایه و اتلاف وقت به بار نمی آورد.اگر تصمیم گیری برای انتخاب محل اجرای طرح،که اولین مرحله سرمایه گذاری است ،نادرست باشد آنگاه وقوع زیان های سنگین مالی و از دست رفتن فصت ها حتمی خواهد بود.

دسته بندی کلی هزینه های سرمایه ای و هزینه های بهره برداری :

ملاحظات ضروری و لازم :

یک نقطه شروع خوب برای انتخاب محل طرح در مطالعه امکان سنجی تحلیل محل منابع مواد خام و نهاده ها یا مراکز اصلی مصرف در ارتباط بامحصولات و خدمات طرح مورد نظر است .ابتدا باید قابلیت کشش تقاضا و تونای کار در بازار و قدرت نفوذ در سهم موجود بررسی شود و سپس تسهیلات زیر بنایی باید مورد توجه قرار گیرد.ترکیبی از این جنبه ها تعیین هزینه های تولید و توزیع را در محل های مختلف مقدور می سازد.به این هزینه ها باید فوق العاده مربوط به عوامل اجتماعی –اقتصادی محیط را افزود.بهترین مکان محلی است که هزینه های تولید در پایین ترین سطح باشد.هرچند سایر عوامل اجتماعی و اقتصادی و محیطی از جمله وضعیت آب و هوایی و تسهیلات مربوط به رفاه اجتماعی نیز قابل بررسی می باشند.در طرح هایی که بطور معقولی بر منابع یا وضعیت بازار است ،محل مطلوب می تواند به نحوی ترکیبی از نزدیکی به منابع و بازار ها و شرایط محیطی و نیز امکان تامین نیرو های متخصص باشد .سرمایه ،پول و نیروی کار بعنوان سه ظلع اصلی توسعه فعالیت های اقتصادی همواره مورد نظر کارشناسان اقتصادی بوده است .
در تعیین رجحان اقتصادی یک محل نسبت به محل دیگر تنها در نظر گرفتن یکی از اقلام هزینه ،هر اندازه هم اساسی و مهم باشد کافی نیست.بلکه باید کلیه هزینه های سرمایه ای و هزینه های بهره برداری در نظر گرفته شوند و با توجه به اینکه هزینه های سرمایه ای غیر مستمر هستند و هزینه های بهره برداری مستمر ،لازم است هزینه های آتی (بهره برداری در آینده )را به ارزش فعلی تبدیل کرد و سپس مجموع مخارج را مقایسه نمود و محلی را که کم خرجترباشد انتخاب کرد.
غالبا موضوع تعیین محل اجرای طرح ، محدود به مقایسه دو یا سه محل نمی شود ،بلکه تا حد زیادی بستگی به ماهیت و پیچیدگی و تکنیک های آن دارد و باید مناسب ترین تکنولوژی برای کارخانه انتخاب شود.

عوامل موثر در انتخاب محل اجرای طرح :

عواملی که در انتخاب محل اجرای طرح موثرند و باید مورد توجه قرار گیرند،متنوع و متعدد هستند .برخی از این عوامل ثابت (ایستا ) و برخی دیگر متغییر (پویا)هستند .به این معنی که با گذشت زمان و تغییر شرایط در برخی عوامل تغییر حاصل نمی شود و در بعضی دیگر برعکس تغییر حاصل می شود .در عین حال ،برخی عوامل “عینی ” و قابل محاسبه ،کمی و قابل تشخیص است.و برخی “ذهنی “اند و جنبه سلیقه و نظر شخصی دارند.
به عبارت دیگر ،محل اجرای طرح به مقدار زیادی تابع عوامل کیفی و ذهنی است که خواست وعلایق شخصی را بدون هیچ گونه ضوابط منطقی شامل می شود تا جایی که حتی گاهی به انتخاب محل های نا مناسب می انجامد.
به طور کلی مهمترین عوامل عینی برای انتخاب محل کارخانه عبارتند از:

1-نزدیکی و دسترسی به مواد اولیه :
2-نزدیکی به بازار های فرو ش
3-آب و هوای مناسب
4-قیمت زمین و هزینه های ساختمان : (مخصوصا این هزینه ها نسبت به سایر هزینه ها ی طرح باید بیشتر بررسی و سنجش شوند)
5-قوانین و مقررات موجود
6-سابقه صنعتی و اقتصادی محل :(که به توجیه پذیر بودن طرح کمک خواهد کرد)
7-توسعه آتی
8-نزدیکی به وسایل حمل و نقل و سهولت امر حمل و نقل
9-فراهم بودن آب کافی
10-دسترسی به برق مورد نیاز
11-دسترسی به نیروی انسانی متخصص و کاردان
12-سایر عوامل : برخی دیگر از عواملی راکه در انتخاب محل طرح قابل بررسی هستند اما به اندازه موارد ذکر شده در بالا اهمیت ندارند به شرح ذیل قابل دسته بندی هستند:
13-دسترسی به مراکز تفریحی ،آموزشی
14-نزدیکی به محل اقامت کارکنان
15-نزدیکی به نیروهای انتظامی و امنیتی
16-حفاظت در مقابل حریق و خطر های طبیعی (سیل – زلزله و …)
17-پذیرش مردم محلی و برخورد مناسب آنها
18-داشتن حمایت مسئولان اجرایی
البته همانگونه که اشاره شد دسترسی به محلی که دارای تمامی شرلیط و امکانات فوق الذکر باشد رویا گونه و بسیار غیر محتمل است .باید با تجزیه و تحلیل تمام ابعاد و سنجش فرصت ها و امکانات محل های مختلف نسبت به انتخاب مکانی که دارای بیشترین امکانات است اقدام نمود.

مطالعات زيست محيطی :

در برخی موارد لازم است مطالعات اثرات زيست محيطی براي طرح انجام گيرد.اينگونه مطالعات كه از جنبه های بسيارمهم هستند تاثيرات محيط زيست و نيز نع زمين,خاك, زيرساخت ها و … رادربرمی گيرد.اصولادرانجام پروژه های صنعتی يكي از مهمترين نوع مطالعات همين بررسي هاي زيست محيطي خواهد بود.

ابعاد مورد بررسي اثرات زيست محيطي بطور كلی عبارتند از :

الف ) اثرات زيست محيطي بر محيط فيزيكي :
تاثير بر خاك (مورفولوژي و كيفيتي)
تاثير بر آب (كميت و كيفيت آب )
تاثير بر اقليم (هوا و صوت )
تاثيرات ثانويه بين آب و خاك و هوا

ب) اثرات زيست محيطی بر محيط طبيعی :

ج)اثرات زيست محيطي بر محيط هاي اجتماعي و فرهنگي :

اين اثرات شامل تاثير طرح بر سلامت و محيط بهداشت عمومي , اشتغال ,مسكن و آموزش است . اين اثرات طيف وسيعي از مطالعات جامع شناسي و مردم شناسي را در بر مي گيرد و واقعا لازم است اينگونه ملاحضات در نظر گرفته شود و به آن فقط بعنوان يك مرحله اي كاري براي گرفتن مجوز هاي لازم نگريسته نشود.

د) اثرات زيست محيطي بر طرح هاي توسعه:

توسعه طرح هاي توسعه ,كشاورزي , صنعتي , خدمات ,و ساير طرح ها چه در حال و چه درآينده مورد نظر مي باشد.

اشتباههاي متداول در مطالعات مکان‌يابي

اشتباه در تعيين محل ضررهاي جبران‌ناپذيري به دنبال خواهد داشت و گاهي منجر به تغيير محل كارخانه با صرف هزينه‌هاي زيادشده، يا به ركود و تعطيلي كامل كارخانه مي‌انجامد. عموماً اشتباه در تعيين محل، هنگامي پيش مي‌‌آيد كه تعريف درستي از آنچه از ما خواسته مي‌شود در دست نباشد. ولي اشتباههاي ديگري نيز وجود دارد كه حتي مديران زيرك نيز دچار آن مي‌شوند. برخي از اين نوع اشتباهها براي توجه بيشتر مديران، محققان و افراد کليدي و تصميم گيري در مسايل مكان‌يابي به اين شرح بيان مي‌شود‌:
1. فقدان بازرسي و شرح دقيق عوامل و نيازمندي‌ها.
2. چشمپوشي از بعضي شرايط موردنياز و بررسي‌ ناقص نيازمنديهاي طرح.
3. علايق شخصي يا تعصبات مسئولان در پذيرش حقايق و دلايل منطقي و علمي.
4. مقاومت مديران اجرايي در انتقال به محل جديد.
5. توجه بيش از اندازه به نواحي شلوغ و صنعتي و درنتيجه ناديده گرفتن ناحيه‌هايي كه به تازگي صنعتي شده و يا در شرف صنعتي‌شدن قرار دارند.
6. توجه بيش از اندازه به هزينه‌هاي زمين و در نتيجه انتخاب زمينهاي ارزان يا رايگان.
7. بي‌توجهي به هزينه حمل و نقل و عدم برآورد درست آن.
8. قضاوت در مورد نيروي انساي بالقوه بر مبناي نرخ دستمزد و بدون توجه به كارايي، مهارت، سابقه و تاريخچه كارگري و ساير عوامل مؤثر در انتخاب نيروي انساني.
9. انتخاب جامعه‌اي با سطح فرهنگ و تحصيلات پايين به گونه‌اي كه جذب نيروي متخصص بسيار مشكل باشد.
10. پافشاري در منافع آني و كوتاه‌مدت و بي‌توجهي به آينده.
11. كافي‌نبودن اطلاعات و يا نادرست ‌بودن آنها در مورد بازار، شيوه‌هاي حمل و نقل، مواد خام و ساير عوامل كه در برآورد هزينه‌ها تأثير دارند.
12. عوامل محيطي از جمله فشارهاي سياسي.
13. خطا در به كارگيري روشها و تكنيك‌هاي تصميم گيري مكان‌يابي.
14. عدم اولويت بندي (وزن دهي ) مناسب به معيارهاي تصميم گيري.
15. نبود اطلاعات دقيق و كافي در زمينه معيارهاي مورد نظر.
16. بي‌توجهي به استراتژيك بودن و اثرات بلندمدت تصميمهاي مكان‌يابي.
17. بي‌توجهي به تغيير و تحولات آينده (تهديدها، فرصتها، رشد تقاضا، به‌هم خوردن توازن مناطق و …)
18. در نظر نگرفتن تغييرات سازمانی لازمه مكان‌يابی.
گفتنی است كه عوامل يادشده بر اساس تجربه‌های مؤلفان در انجام پروژه هاي متعدد مكان‌يابي و تحليل عوامل شکست برخي از مراکز صنعتي به دست آمده است. توجه كافی به آن عوامل ، ريسك تصميم گيري در پروژه‌های مكان‌يابی را كاهش خواهد داد.

نتيجه گيری

مطالعات مكان‌يابی يکی از اقدامهای کليدي در فرايند احداث واحدهای صنعتی يا خدماتی محسوب می شود که توجه به اين مهم در موفقيت مراکز، نقش بسزايی دارد. اهميت اين مطالعات به اندازه‌اي است که به تازگی در مورد مراکز فعال نيز، اين مطالعات دوباره صورت می گيرد و در برخي از موارد منجر به تغيير محل واحد صنعتی نيز مي شود.
مسايل مكان‌يابی از تنوع بسيار زيادی برخوردارند و در هر يک از آنها، هدفهاي ويژه‌ای دنبال می شود. براي دستيابی به هدف هر مسئله، بايد از روشي ويژه براي حل آن مسئله استفاده كرد و هنگام مطالعات نيز از درستي اطلاعات مورد استفاده، اطمينان حاصل كرد.
درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: