طرح گلخانه آکواپونیک

استفاده مطلوب از منابع آبی ، مسئله ای است که در حال حاضر در كشور ايران از اهميت ويژه‌اي برخوردار است و وضعیت اقلیمی کشورمان اقتضا می کند که حداکثر بهره برداری از منابع آبی صورت گیرد . از دیرباز روشهایی برای جمع آوری و ذخیره آب در مخازن مرسوم بوده که برای امور کشاورزی و غیره به مصرف می رسد. باتوجه به وجود این مخازن ذخیره آب و شبکه های آبیاری و زهکشی به وضوح مشاهده می کنیم که منابع خوبی از آب بصورت ارزان و اقتصادی در اختیار ما قرار دارد و با اندکی تغییرات می توان برای پرورش ماهی استفاده کرد ولي با توجه به كم بودن حجم آب قابل تعويض در اين مخازن و اينكه سیستم پرورش ماهی در استخرها نیاز به آب زیادی دارد ، چاره انديشي براي يافتن راهكاري كه بتواند اين معضل را برطرف نمايد ضروري مي‌ باشد.  بشر امروز با بهره گیری از علوم مختلف و در موارد بسیاری،توأم نمودن هوشمندانه  جنبه های متنوع علوم با یکدیگر، تلاش می کند تا از حداقل امکانات، بیشترین بهره وری را کسب نماید.این مقوله در جنبه های گوناگونی از زندگی مدرن نمود داشته و دامنه آن بطور مستمر رو به افزایش است. یکی از نمونه های مثال زدنی و جالب در این خصوص،آکواپونیک به معنی تلفیق آبزی پروری(Aquaculture) با هیدروپونیک (Hydroponics) به مفهوم کشت گیاه بدون استفاده از خاک می باشد. آکواپونیک به روشی‌ از کشت محصولات کشاورزی گفت می شود که تلفیقی‌ست از کشت هیدروپونیک(Hydroponics) و پرورش ماهی(Aquaculture)‌

نحوه اخذ جواز تاسیس گلخانه آکواپونیک

نحوه صدور پروانه های گلخانه آکواپونیک بر اساس ابلاغيه های شماره 21192/020 مورخ 22/8/96 وزير محترم جهاد كشاورزي « دستورالعمل ساماندهی و تاسیس واحدهای گلخانه ای کوچک مقیاس در اراضی داخل محدوده روستایی، شهرها و شهرک های مسکونی» و « دستورالعمل نظام صدور پروانه واحدهاي گلخانه اي و قارچ خوراكي » ابلاغيه شماره 20703/020 مورخ 7/7/94 وزير محترم جهاد كشاورزي مورد عمل و اقدام قرار گيرد.

معرفی تولیدات گلخانه آکواپونیک

الف) ماهی‌:

در سیستمهای آکوا پونیک امکان پرورش ماهی‌ و کشت محصولات کشاورزی در یک چرخه وجود دارد ولی‌ در عمل بیش از ۹۰% فروش به محصولات کشاورزی برمی گردد. پرورش ماهی‌ به عنوانه یک منبع درآمد جداگانه محاسبه می شود که میتواند به تنهایی‌ جواب گوی هزینه‌های قسمت پرورش ماهی‌ باشد. در قسمت پرورش ماهی به دو قسمت ماهی های زینتی و خوراکی تقسیم می شود. در قسمت تزئینی می توان از ماهی گلدفیش و کوی (koi) به دلیل توان بالا در تحمل سرما و راحتی پرورش و نگهداری استفاده کرد. و در قسمت خوراکی از ماهی کپور ،گربه ماهي، ماهي بس، قزل‌آلاي‌رنگين‌كمان استفاده نمود.

 ب) محصولات کشاورزی:

بیشتر در آمد در سیستم‌های آکوا پونیک از فروش محصولات کشاورزی به دست می‌‌آید و ماهی‌ به عنوان تامین کننده ی نیتروژن مورد نیاز این محصولات نقش آفرینی می‌کند. این مواد مغذی محلول در آب به طور دائم در دسترس ریشه‌ی گیاهان می‌باشد و باعث سرعت گرفتن رشد نسبت به کشت در خاک می شود.

در نتیجه یک سیستم آکوا پونیک زمان سریعتری به برداشت می‌رسد که خود باعث بوجود آمدن دوره های برداشت بیشتری در سال می شود. همچنین مقدار محصول بیشتری در واحد سطح به دست می‌‌آید . به طور مثال میزان سبزیجات برداشتی در سیستم آکواپونیک3-4 برابر مقدار مشابه در کشت خاکی می‌باشد. محصولات قابل کشت در این طرح عمدتا شامل انواع سبزیجات و صیفی جات (از جمله اسفناج, انواع کاهو, انواع ریحان ,نعنا ,جعفری ,تره و انواع کلم ,گوجه ,خیار ,فلفل دلمه ای و فلفل سبز و…. )، گیاهان زینتی ، گیاهان دارویی و… می باشد.

چگونگی کار سیستم آکواپونیک

ارتباط بین پرورش ماهی‌ و تولید محصولات کشاورزی به وسیله یک اکوسیستم طبیعی برقرار میشود. در این اکوسیستم باکتری‌های خاصی‌  شروع به روش و نمو می کنند که باعث تجزیه مواد سنگین بوجود آماده توسط ماهی‌ در آب  به مواد معدنی مورد نیز گیاه می شود. و این آب بعد از تصفیه شدن کامل توسط ریشه‌ی گیاه از این مواد معدنی به چرخه‌ پرورش ماهی‌ برمیگردد تا مجددا غنی‌ سازی صورت گیرد.

ضوابط احداث گلخانه هاي آکواپونیک

 مکان یابی:

  • دسترسی به آب کافی متناسب با ظرفیت تولید و توسعه آتی.
  • دسترسی به برق صنعتی، اولویت دسترسی به خطوط انتقال گاز و سایر امکانات ارتباطی وجود داشته باشد.

نکته۱: بهتراست                                                                          

–  دسترسی آسان به بازار عرضه محصول.

– امکان توسعه آتی واحد از نظر مکان و توسعه تاسیسات.

مساحت گلخانه آکواپونیک

اجرای گلخانه آکواپونیک در هر مساحتی امکان پذیر است اما بر اساس محاسبات توجیه اقتصادی مساحت احداث گلخانه آکواپونیک  1000 مترمربع توجیه پذیری بهتری دارد.

ظرفیت اقتصادی تولید گلخانه آکواپونیک

ظرفیت اقتصادی تولید بر اساس توجیه فنی و اقتصادی طرح مورد تایید مشاور ذی صلاح می باشد.

مساحت ابنیه و تجهیزات مورد نیاز گلخانه آکواپونیک

الف- مساحت ابنیه مورد نیاز برای یک گلخانه آکواپونیک با سطح 1000 متر مربع ، به شرح جدول زیر پیشنهاد می گردد اما مطابق طرح مورد تایید مشاور، موارد زیر قابل تغییر می باشد :

شرح واحد میزان
ساختمان نگهبانی و کارگری، سرویس بهداشتی مترمربع 15
استخر ذخیره آب مترمکعب 150
سالن بسته بندی و انبار سرد مترمربع 15

 

ب- الزامات اختصاصی گلخانه آکواپونیک

گلخانه آکواپونیک باید مجهز به ماشین آلات و تجهیزات به شرح زیر باشد:

  • دستگاه ازن ساز
  • سیستم فیلتراسیون
  • سیستم هوادهی مرکزی
  • دستگاههای کنترل کیفی آب
  • سیستم برگشت آب
  • ادوات صید
  • فن دمپردار
منابع انرژی (آب، برق و سوخت ) مورد نیاز گلخانه آکواپونیک با سطح 1000 مترمربع
شرح واحد ميزان
*آب مترمکعب 1000
**برق مصرفی کیلووات ساعت/ هکتار 1
سوخت گاز مترمکعب 20000
سوخت با حمل لیتر 1000

* آب مورد نیاز مي تواند از منابع آبی مختلف و دائمی از جمله: قنات ، چشمه ، رودخانه ، آب سدها و چاه هاي كشاورزي پس از تایید حقابه توسط شرکتهای سهامی آب منطقه ای استان و یا شهرستان، تامين گردد .

 

** میزان برق مصرفی با توجه به طرح تهیه شده باید توسط مشاور ذیصلاح تعیین گردد.

 

ضوابط فنی گلخانه اکواپونیک

* در خصوص موارد فني و عمومي احداث گلخانه (سازه ، تجهيزات و تأسيسات ملزوم )  مي بايست  بر اساس « دستورالعمل و مقررات اجرايي گلخانه ها  (نظام گلخانه اي كشور، نشريه شماره 472 معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور)  »  مورد عمل و اقدام قرار گيرد.

 بستر كشت  محصولات کشاورزی

*بسترکشت بايد عاري از هر گونه عوامل بيماري زا ، آفات   و بذور علف هاي  هرز باشد.

تغذيه

* مديريت تغذيه مي بايست بر اساس نظر مسئول فني گلخانه آکواپونیک باشد.

شرایط کمی و کیفی آب در گلخانه آکواپونیک

* آب مورد استفاده در گلخانه آکواپونیک، مي بايست از نظر كمي و كيفي و با توجه به ظرفیت واحد تولیدی ، سطح گلخانه و مصارف جانبي جوابگوي نياز واحد توليدی باشد. انجام آزمايش فيزيكي ، شيميايي و پاتولوژيكي آب در آزمايشگاه هاي معتبر الزامي است.

 

اصول و ضوابط  بهداشتي

الف- ملاحظات بهداشتی در گلخانه آکواپونیک:

  • رعايت شرايط و ضوابط بهداشتي براي واحدهاي گلخانه آکواپونیک الزامي است و در اين گلخانه ها موارد بهداشتي مي بايست بر اساس نظام گلخانه اي كشور  (سیستم بهداشتی ، نشريه شماره 472 ، مباني و ضوابط توسعه گلخانه ها و دستورالعمل و مقررات اجرايي گلخانه ها، انتشار معاونت برنامه ريزي و نظارت راهبردي رئيس جمهور )  مورد عمل و اقدام قرار گيرد.
  • نصب توری های ۵۰ مش در محل ورودی ها ، پنجره های جانبی و سقفی و نیز در جلوی پدها الزامی می باشد.
  • استفاده از فن های دمپردار الزامی می باشد.
  • از نشای عاری از آفات و بیماریها استفاده شود.

ب- ملاحظات بهداشتی در استخرهای ذخیره آب کشاورزی

در سيستم استخرهاي ذخيره آب كشاورزي موارد ذيل باید رعایت شود :

– لجن کف بستر و ضدعفونی استخر قبل از آبگیری خارج شود.

– سالم بودن بچه ماهی و ضدعفونی آن با نمک طعام قبل از رهاسازی.

– استفاده از غذاهای مناسب و عاری از هر نوع آلودگی و فساد.

– سالم و تمیز بودن آب ورودی.

– طراحي مناسب سيستم خروج آب در جهت خروج فضولات ماهی از استخر.

سایر موارد:

  • گلخانه آکواپونیک ، مي بايست مجهز به تجهيزات سنجش دما، رطوبت و نور باشد.
  • كف گلخانه آکواپونیک ، مي بايست شن ريزي شده يا از بتون باشد.
  • سطح زمين اطراف گلخانه بايد حداقل تا فاصله 5 متري عاري از هر گونه گياه باشد و همچنين تا فاصله 50 متري عاري از گياهان ميزبان آفات شايع منطقه باشد. ضمنا” تا فاصله 2 متري اطراف گلخانه توسط شن ،  ماسه ، آسفالت يا سيمان پوشيده شده باشد.
  • گلخانه بايد دارای دو در ورود و خروج،  از نوع دوتايي و به فاصله 2 متر از هم باشد كه درها مي بايست توسط فنر   (يا تجهيزات مشابه) به طور خودكار بسته شوند. در فاصله بين دو در ، يك حوضچه محتوی مواد ضدعفوني حداقل به ابعاد 100 * ۷۰ سانتي متر و به عمق 10 سانتي متر احداث گردد كه در آن گوني يا ساير موارد مشابه آغشته به محلول هاي ضدعفوني (نظير وايتكس ) قرار داده شود و در تمام دوره توليد نسبت به تداوم آن اقدام شود.