خط تولید دمنوش گیاهی

1-تهیه مواد اولیه

ويژگي هاي گياهان دارويي:به نوشیدنی هایی که از دم کردن گیاهان دارويي مختلف به دست می آیند،دمنوش گفته می شود. دمنوش ها اجزای گياهان دارويي قابل حل در آب مانند گل، برگ، ساقه، ريشه، دانه و پوست ميوه هستند. این دمنوش ها معمولاً خاصیت دارویی دارند. انواع دمنوش ها به صورت تکی و یا تر یکبی تولید می شوند. آویشن، زیره، چای سبز، بابونه و گل گاوزبان مهم ترين گیاهان دارویی مورد استفاده در كشور ما هستند.گياهان دارويي، اغلب داراي سلول هايي با ديواره هاي مقاوم و مستحكم هستند كه بدن ما به سبب نداشتن آنزيم هاي تجزيه كنندۀ این تر یکبات، قادر به هضم و دسترسي به تركيبات مفيد آنها نيست.
بنابراين براي دسترسی به اين تركيبات سودمند بايد از روش هايي مانند دم كردن و يا جوشاندن استفاده كرد. دم کردن و جوشاندن گیاهان دو روش مختلف است و نوشیدنی حاصل از هر روش، خاصیت و تأثیر جداگانه ای بر بدن می گذارد.
اصول انتقال و شرايط نگهداري گياهان دارويي
فرايند انتقال گیاهان دارویی از مزرعه تا کارخانه برای تهیة دمنوش و عرق گیری مشابه هم است.
این محصولات به صورت فله منتقل می شوند و انتقال باید در کوتاه ترین فاصله زمانی انجام گیرد و زمان انتقال گیاه در هنگام خنکی هوا (اوایل صبح و یا غروب) باشد.

2- مرحلة خشك كردن

اصول خشك كردن: در صورت استفاده از برگ گياهان براي توليد دمنوش؛ اين قسمت بايد شست وشو داده شود درحالي كه قسمت هاي ديگر مثل گل ها يا ميوه ها نيازي به شست وشو ندارند و تنها قسمت هاي نامناسب آنها توسط الك جداسازي مي شوند و بعد از ورود به کارخانه به بخش خش ک کن منتقل می شوند. عملیات خشک کردن باید در دمای 35 30 درجه سلسیوس دور از نور مستقيم انجام شود؛ زیرا ترکیبات مؤثر در گیاهان دارویی فرّار بوده و در دمای بالاتر، از گیاه خارج می شوند. در روش سنتی عملیات خشک کردن باید به صورت سایه خشک انجام گیرد؛ زیرا قرار گرفتن در معرض آفتاب مستقیم سبب خروج تر یکبات فرّار و تغ ییر رنگ محصول می شود. عوامل مؤثر بر خشک کردن شامل دمای خشک کن، حجم و سرعت تهويه و ضخامت محصول در خشك كن است.

3- مرحلة سورتينگ و خرد كردن

بعد از خشک کردن، ابتدا عمليات بوجاری صورت م یگیرد. به این ترتیب گیاهان خشک روی نقاله های مشبک لرزان حرکت میک نند؛ در این مرحله از سمت بالا يا پايين، باد به روی آنها دمیده می شود و خاک آنها را جدا میکند. عملیات درجه بندی با الکهای لرزان با مش های مختلف انجام می شود. به این ترتیب که بالاترین بخش دارای قطر 25 5 میلی متر بوده و برای دمنوش استفاده می شود.
آنچه روی الک دومی جمع می شود؛ قطر کمتر از 5 میلی متر داشته و برای چاشنی استفاده میشود و آنچه قطر کمتر از 3 2 میلی متر دارد، کم کیفیت ترین بخش است و به صورت دمنوش های کیسه ای 1 استفاده می شود.

4- مرحلة فرمولاسيون

اصول اختلاط دم نوش هاي گياهي: در دمنوش هاي تركيبي معمولاً چند گياه به منظور هدفي خاص با هم تركيب مي شوند. براي مثال گروهي از دمنوش هاي تركيبي انرژي زا، بعضي كم كننده فشار خون و گروهي ديگر آرام بخش هستند.
در هنگام اختلاط دمنوش های گیاهی باید کاملاً محتاط بود و عاقلانه رفتار کرد. در این مورد باید به مواردی مثل طبیعت و مزاج افراد، تأثیر روی فشار خون، اثرات و تداخل گیاهان دارویی نسبت به هم توجه كرد؛ بنابراین نم یتوان هر نوع گیاهی را با هم مخلوط کرد.
در هنگام اختلاط هرگز نباید تعداد زیادی گیاه دارویی را با هم مخلوط کرد و نیز نباید در مصرف گياهان دارويي زياده روي كرد. برخی از این تر یکبات می تواند، به صورت زیر باشد:
آویشن و چای سبز و گل گاوزبان
دارچین و بابونه
آویشن، زیره، دارچین و چای سبز
بايد توجه داشت كه گياهان دارويي جايگزين داروهاي شيميايي براي درمان بيماري ها نيستند؛ بلكه بيشتر به عنوان تركيباتي براي پيشگيري و افزايش مقاومت عمومي بدن به شمار مي آيند. طي فرايند مخلوط كردن، یک گیاه، به عنوان پایه انتخاب شده و رعایت نسبت مناسب بین گیاهان اهميت بسيار دارد.
برخی از نسبت ها به شرح زیر می باشد:
1 چای سبز (گیاه پایه) 50 درصد + گل گاوزبان 30 درصد + آویشن 20 درصد
2 بابونه (گیاه پایه) 70 درصد + دارچین 30 درصد
3 زیره 15 درصد + دارچین 15 درصد + چای سبز 40 درصد + آویشن 30 درصد

5- مرحلة بسته بندي

بسته بندی، باید گیاه دارویی را در مقابل رطوبت و تابش مستقیم نور خورشید محافظت کند. براي دمنوش ها مي توان از دو نوع بسته بندي استفاده كرد. يكي بسته بندي به صورت فله در ظروف با وزن هاي مختلف كه مصرف كننده در هر وعده مقدار دلخواه از دمنوش را به وسيله پيمانه براي مصرف بر دارد، در اين صورت جنس بسته بندي بايد نسبت به رطوبت غيرقابل نفوذ باشد. نوع ديگر بسته بندي، كيسه هاي سلولزي است؛ كيسه ها بايد در بسته بندي ثانويه از جنس كاغذ قرار گرفته و سپس در يك جعبه مقوايي قرار گيرند. روي جعبة نهايي به منظور جلوگيري از آلودگي پوشش پليمري مقاوم در مقابل رطوبت قرار مي گيرد.

6- مرحلة انبارش

اصول انبارداري و كنترل كيفيت محصول نهايي: انبار نگهداری دمنوش های بسته بندی شده دارای دمای معمولی و رطوبت نسبی پا یین است. نحوه چیدمان بسته ها باید به گونه ای باشد؛ که جریان هوا در اطراف آنها به خوبی صورت گيرد. در اين مرحله دمنوش ها را بايد از نظر ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي مورد بررسي قرار داد. ويژگي هاي فيزيكي شامل عطر، طعم و رنگ، شفافيت و عدم وجود مواد خارجي است. براي بررسي عطر، رنگ و شفافيت ابتدا بايد نمونه ها را به مدت 5 دقيقه در آب جوش قرار داده و سپس مورد بررسي قرار داد.