روغن پایه چیست ؟

روغن پایه به روغنی گفته میشود به عنوان یک پایه برای روانکار محسوب میشود. پس از اضافه کردن مواد افزودنی به روغن پایه ،روانکار نهایی بدست می آید. روغن پایه ها از لحاظ حجمی مهمترین جز تشکیل دهنده روانکار ها میباشند و از لحاظ وزنی بطور متوسط بیش از 95درصد فرمولاسیون یک روانکار را تشکیل میدهد.

بیشتر روغن پایه مصرفی در جهان امروزه از پالایش نفت خام بدست می آید. از آنجا که بخش عمده از روغن پایه های مورد استفاده در تولید روانکارها از منابع نفتی بدست می آید ،صنعت روغن پایه به عنوان قسمتی از صنایع نفتی بشمار میرود. ویژگی های روغن پایه بدست آمده از نفت وابسته به نوع نفت خام و چگونکی عملیات پالایش است.

روغن پایه های نفتی اجزا شیمیایی خود را چه مطلوب و چه نا مطلوب از نفت خامی که طی فرآیند پالایش بدست آمده است، به ارث میبرند. از آنجا که نفت خام حاوی ترکیبات مختلفی از قبیل هیدروکربنهای پارافینیک ،نفتنیک، آروماتیک و همچنین ترکیبات گوگرد دار میباشد، روغن پایه ها نیز متشکل از ترکیبات هستند.

عمده ی ترکیبات تشکیل دهنده روغن پایه های نفتی که روی خواص روغن نیز تاثیر می گذراند، ترکیبات پارافینیک ،نفتنیک و آروماتیک هستند .
فناوری روانکاری از زمان بسیار دور پیدایش آن ،بیش از 3000سال پیش ،تاکنون دستخوش مراحل تکامل بسیاری بوده است.هرچه این فناوری تکامل بیشتری می یابد،تاثیر کیفیت روغن پایه ها بر کیفیت و کارایی روانکار نهایی بیشتر میشود.با گذشت زمان وپیشرفت صنایع روانکاری ،صنعت روغن پایه ها از دیگر زیر شاخه های صنعت نفت جدا شده است.

پیدایش و نحوه استفاده روغن پایه

قدمت روغن کاری به اندازه حمل و نقل است. واگن‌های اسب‌کشی دوران قدیم از چربی‌های گوشت و پیه باقی‌مانده برای روغن کاری محورهای چوبی استفاده می‌کردند. بعدها قطران کاج و چربی گراز برای استفاده به عنوان روان کننده با هم مخلوط شدند. در نهایت، روغن بذر کتان که در اصل به عنوان نگهدارنده چوب ساخته شده بود، روان کننده انتخابی برای مربیان شد.

موتورهای اولیه خودرو از روغنی استفاده می کردند که از طریق پالایش نفت خام به دست می آمد و روغن پایه مدرن متولد شد. با پیشرفت تکنولوژی موتور، قطعات پیچیده و سریع و دماهای بالا نیاز به روانکاری بهتر داشتند. افزودنی هایی برای کاهش اصطکاک و سایش، افزایش ویسکوزیته و بهبود مقاومت در برابر خوردگی معرفی شدند.

با این حال، روغن پایه عامل اساسی در عملکرد محصول نهایی است. در روغن های موتور خودروهای سواری امروزی، روغن پایه 75 تا 80 درصد محصول نهایی را تشکیل می دهد. بسته افزودنی 10 تا 20 درصد دیگر را تشکیل می دهد. یک بهبود دهنده شاخص ویسکوزیته که برای کاهش درجه کاهش ویسکوزیته به دلیل دماهای بالا اضافه می شود، 5 تا 10 درصد دیگر را اشغال می کند. بازدارنده های مختلف کمتر از 1 درصد باقی مانده را تشکیل می دهند.

روغن پایه از طریق پالایش نفت خام تولید می شود. یک بشکه 42 گالن نفت خام در واقع می تواند تقریباً 45 گالن فرآورده نفتی تولید کند، اما تنها حدود 4/4 گالن یا کمتر از 1 درصد آن صرف ساخت روان کننده ها می شود. بخش عمده ای از آن به بنزین، سوخت دیزل و سوخت جت از نوع نفت سفید اختصاص می یابد.

تفاوت در گروه های روغن پایه چیست؟

همه روان کننده ها از یک روغن پایه تشکیل شده اند. به طور معمول، روان کننده ها از 90٪ روغن پایه و 10٪ مواد افزودنی تشکیل شده اند. موسسه نفت آمریکا (API) روغن های پایه را به پنج گروه طبقه بندی کرده است که با سطح اشباع، سطح گوگرد و شاخص ویسکوزیته مشخص می شوند.

سطح اشباع

اشباع‌ها نوعی مولکول هستند که معمولاً در روغن پایه یافت می‌شوند. آنها به طور طبیعی در روغن پایه وجود دارند، اما در طول فرآیند پالایش سطوح بالاتری از اشباع به دست می‌آیند. اگر سطح اشباع بیشتر باشد، پیوند مولکولی روغن قوی تر است. این باعث افزایش مقاومت در برابر شکست و اکسیداسیون یا از دست دادن ویسکوزیته می شود.

سطح گوگرد

گوگرد یک عنصر معدنی طبیعی است که در نفت خام وجود دارد. از آنجا که با اکسیژن واکنش نشان می دهد می تواند برای عملکرد روغن مضر باشد. همچنین می تواند به اگزوز دستگاه های پس از درمان آسیب برساند. علاوه بر این جنبه های منفی گوگرد، برخی از جنبه های مثبت نیز وجود دارد. گوگرد می تواند یک آنتی اکسیدان موثر باشد که پایداری اکسیداتیو را بهبود می بخشد. زمانی که میزان گوگرد کمتر باشد، خلوص آن بهتر است که احتمال خوردگی و اکسیداسیون را کاهش می دهد.

شاخص ویسکوزیته

شاخص ویسکوزیته به تغییرات ویسکوزیته در مقایسه با دمای روغن اشاره دارد. ویسکوزیته در 40 درجه سانتی گراد و 100 درجه سانتی گراد اندازه گیری می شود. هنگامی که شاخص ویسکوزیته بالا باشد، تغییرات با اختلاف دما کمتر می شود. تمام روغن ها با کاهش دما ویسکوزیته افزایش می یابد و با افزایش دما ویسکوزیته کاهش می یابد.

انواع روغن های پایه و معیار گروه بندی آنها براساس استاندارد API 1509 است. این استاندارد،روغن های پایه را به پنج گروه تقسیم کرده است که سه گروه اول آن مستقیما حاصل پالایش برشی نفت خام بوده و عملا مینرال محسوب می شوند. اما، گروه چهارم شامل روغن های پایه سینتتیک (پلی آلفا اُلفین ها) بوده، و گروه پنجم به روغن های پایه ای اختصاص دارد، که ما در اینجا فقط روغن های پایه گروه II و III بررسی میکنیم.

گروه II

روغن‌های پایه گروه دوم با استفاده از فرآیند تصفیه آب برای جایگزینی فرآیند تصفیه حلال سنتی ایجاد می‌شوند. گاز هیدروژن برای حذف اجزای نامطلوب از نفت خام استفاده می شود. این منجر به یک روغن پایه شفاف و بی رنگ با ساختارهای گوگرد، نیتروژن یا حلقه بسیار کمی می شود.
ساختار شیمیایی این گروه از روغن های پایه در زمینه اشباع از 90 درصد فراتر رفته و مقدار گوگرد آنها نیز از 0.03 درصد پایینتر می رود. اما، بازه تغییرات شاخص ویسکوزیته آنها با گروه I یکی است. این تیپ از روغن ها با توسل به Hydrocracking تولید می شوند که نسبت به Solvent-Refining فرآیند پیچیده تری بوده و از آنجا که تمامی ملکول های هیدروکربن موجود در ساختار شیمیایی این گروه اشباع هستند، روغن های گروه II از مقاومت بهتری نسبت به اکسیداسیون برخوردارند. رنگ این دسته از روغن ها نیز روشن تر و شفاف تر بوده و قیمت بالاتری نسبت به گروه I دارند. البته این اختلاف قیمت چندان زیاد نیست.

گروه III

روغن‌های پایه گروه III دوباره با استفاده از فرآیند گاز هیدروژن برای تمیز کردن نفت خام ایجاد می‌شوند، اما این بار این فرآیند شدیدتر است و در دما و فشار بالاتری نسبت به روغن‌های پایه گروه دوم استفاده می‌شود. روغن پایه به دست آمده شفاف و بی رنگ است اما دارای VI بالاتر از 120 است. علاوه بر این، نسبت به روغن های گروه I در برابر اکسیداسیون مقاوم تر است.

قیمت روغن های پایه گروه III بیشتر از گروه I و II است. روغن های پایه گروه سوم توسط بسیاری از افراد فنی روغن های معدنی در نظر گرفته می شوند زیرا مستقیماً از پالایش نفت خام به دست می آیند. با این حال، این روغن‌ها توسط افراد دیگر برای اهداف بازاریابی به عنوان روغن‌های پایه مصنوعی در نظر گرفته می‌شوند، زیرا این باور وجود دارد که فرآیند سخت‌تر هیدروژن، ساختارهای روغن شیمیایی جدیدی را ایجاد کرده است که قبل از فرآیند وجود نداشتند. این ساختارهای هیدروکربنی جدید را سنتز (ایجاد) کرده است. بخش روغن های پایه مصنوعی را در این کتاب ببینید.

روغن های پایه گروه I، II و III اساساً منعکس کننده تحول در فناوری پالایش در 70 یا 80 سال گذشته هستند.

ساختار شیمیایی این دسته از روغن های پایه همانند گروه II است. با این تفاوت که شاخص ویسکوزیته آنها از 120 فراتر می رود. روغن های پایه ای که قرار است در این گروه جای داده شوند باید شرایط سختتری از فشار و دما را طی فرآیند Hydrocracking پشت سر بگذارند. هدف از طولانی و سختتر کردن شرایط پالایش، استحصال روغنی خالصتر است. هرچند روغن های گروه III همچنان محصول پالایش نفت خام محسوب می شوند، اما گاه بدلیل مشخصات عملکردی خوبی که از خود به نمایش می گذارند در برخی منابع از آنها با عنوان هیدروکربن های سینتتیک یاد می شود.
ین دسته از روغن ­های پایه بالاترین عملکرد را در میان روغن‌های معدنی حاصل شده از نفت خام دارند. این گروه، از فناوري توليد Hydroprocessing بهره مي ­برد و شاخص گرانروي آن­ها بالاتر از 120 است. روغن‌های پایه گروه III که به روش هیدروکراکینگ شدید و یا هیدروایزومریزاسیون تولید می‌گردند خواصی بسیار نزدیک به روغن‌های سینتتیک گروه IV دارند.

 انواع روغن‌های پایه بر اساس تقسیم بندی API

با توجه به داده‌های جدول مشخص می‌شود با حرکت از گروه I به گروه III درصد پارافین‌ها بیشتر می‌شود. روغن‌های پایه گروه I با II متفاوت است و روغن‌های گروه III در مقایسه با این دو گروه به طور قابل ملاحظه‌ای دارای ناخالصی کم‌تری می‌باشند. روغن‌های گروه III به حدی خالص هستند که تقریبا بی‌رنگ می‌باشند. این گروه از روغن‌ها را روغن‌های نامتداول یا روغن‌های پایه دارای شاخص گرانروی بسیار بالا (VHVI) نیز نامیده می‌شوند.

گروه IV شامل همه‌ی پلی‌آلفااولفین‌ها می‌شود که به صورت خالص و همچنین مخلوط با روغن‌های پایه معدنی، برای بهبود شرایط روانکاری، به کار برده می‌شود. گروه V شامل همه‌ی روغن‌های پایه نفتنیک، روغن‌های پارافنیک با اندیس گرانروی متوسط و مایعات سنتزی مانند استرها، سیلیکون‌ها، پلی‌گلیکول‌ها و روغن‌های گیاهی می‌باشد.

کد آیسیک مرتبط با طرح احداث مجتمع تولید روغن های پایه گروه II و III

کد آیسیک مخفف International Standard Industrial Classification (سیستم بین المللی طبقه بندی استاندارد صنایع) است. کد گذاری به عنوان روش ساده و دقیق برای تعیین هویت کالا، قطعات ، مدارک و اموال ، سالها است که در سطح شرکت ها و زنجیره های تأمین مورد استفاده قرار می گیرد.
با توجه به بررسی های انجام شده کد آیسیک طرح احداث مجتمع تولید روغن های پایه گروه II و III به شرح جدول ذیل می باشد.

Product Name

کد تعرفه گمرکی مرتبط با طرح احداث مجتمع تولید روغن های پایه گروه II و III

تعرفه یا به عبارت دیگری(TARIFF) یک نوع معیار رقمی و یا عددی می باشد برای شناسی و تعیین جایگاه کالا در ترخیص کالا .
تعرفه گمرکی میزان حقوق ورودی قابل پرداخت برای ورود کالا می باشد.تعرفه گمرکی در بستر تاریخ مبتنی بر سیستم و روش های خاصی از قبیل اداره گمرک،آمار،حمل و نقل،بیمه و غیره طراحی و مورد استفاده قرار می گیرد.
با جستجو در اطلاعات گمرک تا امروز تعرفه گمرکی اختصاصی به این محصول اختصاص نیافته لذا میزان واردات و صادرات آن نا مشخص میباشد.

وضعیت واحد های فعال طرح احداث مجتمع تولید روغن های پایه گروه II و III

در جدول زیر تعداد و ظرفیت واحدهای فعال طرح احداث مجتمع تولید روغن های پایه گروه II و IIIدر کشور به تفکیک استان آمده است .

وضعیت واحد های فعال طرح احداث مجتمع تولید روغن های پایه گروه II و III

در نمودار زیر تعداد و ظرفیت واحدهای فعال طرح احداث مجتمع تولید روغن های پایه گروه II و IIIدر کشور به تفکیک استان آمده است .

پیش بینی وضعیت سرمایه گذاری طرح احداث مجتمع تولید روغن های پایه گروه II و III

ظرفیت تولید سالیانه :70000 تن
نرخ برابری دلار : 26000 تومان
میزان سرمایه گذاری ثابت : 29 میلیون یورو
ارزش ماشين آلات و تجهيزات : 17 میلیون یورو
نرخ بازده داخلی در سال مبنا : 27 درصد

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: