طرح کشت و پرورش رازیانه

رازیانه گیاهی چند ساله می باشد که ، در دو نوع علفی و فلورسنسی تولید می شود . رازیانه دارای عطر تندی بوده و از آن به عنوان ادویه در آشپزی استفاده می شود . رازیانه علفی پیاز تولید نخواهد کرد ، هدف از کشت رازیانه علفی ، استفاده از برگ و دانه های آن می باشد . رازیانه فلورسنسی دارای پیاز می باشد ، از پیاز این رازیانه ها به صورت خام ، پخته و یا کبابی استفاده می شود . به علاوه ساقه هایی که از پیاز های رازیانه جوانه می زنند ، قابل استفاده می باشند . (طرح کشت و پرورش رازیانه)
نام انگلیسی : FOENICULUM VULGARE
خانواده : APIACEAE – چتریان
بومی : مدیترانه

مشخصات گياه دارويي رازيانه

گلها به رنگ زرد و مجتمع به صورت چتر مرکب است. پهنای گل آذین در حدود ۱۵ سانتی متر می باشد. میوه کوچک به طول ۶-۱۲ میلی متر و عرض ۲-۴ میلی متر و دارای بوی معطر می باشد. سطح دانه بی کرک ، شیاردار به رنگ سبز روشن و در بعضی نمونه ها زرد روشن است . مریکارپ آن ارتباط کمی با هم دارند به طوری که گاهی اوقات از هم جدا می باشند. طعم آن معطر ، کم و بیش شیرین، بوی آن ملایم و به حالت تازه ناپسند است .ریشه گیاه ضخیم، دوکی شکل و به رنگ مایل به سفید و دارای بوی معطر و مطبوع است.
واریته های وحشی رازیانه میوه های با طعم تلخ دارند. تیره چتریان حدود ۲۷۵ جنس و ۲۸۵۰ گونه دارد که در کشور ما ۱۰۰ جنس و ۴۵۰ گونه از این خانواده وجود دارد. رازیانه دارای انواع مختلفی می باشد مانند رازیانه تلخ، رومی و رازیانه فلورنس که هر کدام دارای ویژگیهای خاصی می باشند.

گونه های گیاه رازیانه

در ایران برای جنس foeniculum فقط چند گونه علفی چند ساله ی دارویی گزارش شده که به صورت خودرو و زراعی به نامهای مترادف Anethum foeniculum f.vulgare و f.officinalis وجود دارند. در دیگر کشورها واریته ها و کولتیوارهایی برای گونه ی f.vulgare معرفی شده است که واریته رازیانه شیرین (sweet dulce fennel) و کولتیوار purpureum از آن جمله اند.واریته مذکور دارای غده های زیرزمینی بوده و بعنوان سبزیجات مصرف می شود.
رازیانه فلورسنسی : که برای استفاده از پیاز آن کشت می شود و می توان آن را به صورت خام، پخته و یا کبابی مصرف کرد. همچنین می توان از ساقه هایی که از پیاز رازیانه جوانه می زنند، نیز استفاده کرد. این ساقه ها شبیه کرفس هستند.(طرح کشت و پرورش رازیانه)
رازیانه علفی: این رازیانه پیاز تولید نمی کند. این رازیانه برای مصرف برگ های آن کشت می شود. رازیانه علفی همچنین تولید دانه می کند که طعم و مزه ای شبیه به شیرین بیان دارد و به عنوان چاشنی هم استفاده می شود.
کاشت هر دو نوع رازیانه شبیه یکدیگر است. بعد از آخرین سرمای بهاری، دانه باید مستقیما در زمین کاشته شود. بذرهای رازیانه را در یک خاک حاصلخیز با زهکشی خوب بکارید. در صورت لزوم قبل از کاشت خاک را نرم کنید.
دانه های رازیانه را با فاصله 13 سانتی متر و با عمق 3 میلیمتر بکارید. می توانید چند دانه را باهم در یک گودال قرار داد و بعد از جوانه زنی، آن ها را تنک کنید. رازیانه را دور از شوید و گشنیز بکارید. زیرا باعث کاهش تولید دانه در رازیانه و تغییر در طعم رازیانه می شود.

محل رویش و پراکندگی گیاه رازیانه

این گیاه بیشتر بر روی شیب های صخره ای و کوهستانهای خشک ، آهکی، آفتابگیر، قابل نفوذ و فاقد رطوبت زیاد می روید.سرزمین اصلی این گیاه در نواحی دریای مدیترانه و در بسیاری از کشورهای گرمسیر اروپایی است. اغلب بصورت وحشی در اروپای غربی و مرکزی,. چین, ژاپن, اتیوپی, آفریقای جنوبی, آمریکای شمالی و جنوبی و نیوزیلند دیده می شود. رازیانه در زمینهای بایر, تاکستانها و در کنار جاده ها و مسیرهای راه آهن در آب و هوای گرمتر رشد می کند. در ایران بیشتر در نواحی شمالی و مناطق مختلف البرز در ارتفاعات ۷۰۰-۷۵۰ متری پراکندگی دارد.

دوره حیات گیاه رازیانه

رازیانه دوره رویشی تقریباً طولانی دارد ، بذر آن ۲-۳ سال قوه رویشی خود را حفظ کرده و در شرایط مناسب ۱۴-۲۰ روز پس از کشت سبز می شود. رشد اولیه گیاه بسیار کند است به طوری که رویش دانه تا تشکیل ساقه ۲-۲٫۵ ماه به طول می انجامد. در سال اول رویش گلها در اواسط تیر و زمان مناسب برداشت اوایل مهر است.
در سالهای بعد معمولاً این زمان جلو می افتد و به طور معمول عمر گیاه ۴-۵ سال می باشد. بذور ۲ ساله و به ندرت ۳ ساله از کیفیت خوبی از نظر قوه نامیه برای کشت برخوردارند. به طور کلی مراحل رشدی رازیانه را می توان به ۵ مرحله تقسیم نمود که این مراحل عبارتند از :
۱- مرحله جوانه زنی Germination: مرحله است که با جذب آب و متورم شدن بذر شروع شده و با ورود ریشه چه به داخل خاک و خروج ساقه چه از خاک تمام می شود.رازیانه گیاهی اپی جیل است.
۲- سبز شدن Emerging or Regitative : پس از ظهور برگهای لپه ای ابتدا یک برگ رشته ای ظاهر شده و مابقی برگهای رشته ای پس از چند روز ظاهر می شود در این مرحله حدود ۷-۱۳ روز برگ رشته ای ظاهر می شود.
۳- طویل شدن Elongation : هنگامی که برگهای رشته ای به طور انبوه بر روی گیاه ظاهر شدند سپس میان گره های بالاتر سریع تر طویل شده و طول بیشتری پیدا می کند در این مرحله غلاف هر برگ کاملاً مشخص شده و برجستگی در محل هر گره نمایان می شود. درمرحله طویل شدن معمولاً ۷-۱۰ گره نمایان شده و ۵-۷ میان گره نیز طویل می شود.
۴- گلدهی Flowering : در این مرحله با متورم شدن آخرین غلاف که حاوی گل آذین است شروع می شود سپس گل آذین ظاهر شده و دمگل شروع به طویل شدن می کند پس از خاتمه طویل شدن دمگلها شروع به باز شدن می کند که باز شدن گلها از خارج به داخل است.
۵- دانه بندی یا رسیدن: در این مرحله مواد فتوسنتزی به دانه انتقال پیدا می کند و بذر همزمان با پر شدن ، طویل تر و حجیم تر می شود. در مراحل اولیه سرعت طویل شدن از سرعت رشد عرضی بیشتر است و لذا بذر طول بیشتری دارد. با خاتمه ی انتقال مواد فتوسنتزی بذرها کم کم قهوه ای رنگ شده ، رطوبت از دست داده و آماده ی برداشت می شود.

شرایط کاشت و پرورش گیاه رازیانه

نیازهای زیستی گیاه رازیانه

دستیابی به محصول رضایت بخش رازیانه به شناخت نیازهای طول دوره زندگی گیاه بستگی دارد و لازم است در برنامه ریزی کشت این محصول مورد توجه قرار گیرد این نیازهادر قسمتهای زیر به تفکیک صورت گرفته است:
کشت رازیانه یابد در زمینهایی صورت بگیرد که دارای آب کافی باشد. آبیاری در زمان مناسب تأثیر مثبتی بر روی کمیت و کیفیت مواد موثره گیاه دارد. بهترین زمان برای کار ابتدای رویش گیاه، مرحله تشکیل ساقه و همچنین مرحله نمو گل می باشد به همین منظور آبیاری در ابتدای رشد هر دو هفته یکبار و پس از شروع طویل شدن ساقه هر هفته یکبار انجام می گیرد .(طرح کشت و پرورش رازیانه)

نیازهای اقلیمی و حرارتی گیاه رازیانه

هوای گرم برای رشد و نمو این گیاه مطلوب می باشد و رشد این گیاه در مناطقی که دارای تابستان طولانی و زمستان سرد نباشد موفقیت آمیز است. جوانه زنی بذور در دمای ۶-۸ درجه سانتی گراد انجام می گیرد. ولی درجه حرارت مطلوب برای جوانه زنی بین ۱۵ تا ۱۶ درجه و دمای مطلوب در طول رویش و طی زمان تشکیل میوه ۲۰-۲۲ درجه می باشد که اپتیمم آن ۲۵ درجه معرفی شده است. طبق گزارشات موجود پائین ترین و بالاترین درجه حرارت قابل تحمل برای رازیانه به ترتیب ۷ و ۲۷٫۵ درجه سانتی گراد بیان گردیده است و بالاترین درجه حرارت قطع کنندگی جوانه زنی ۲۷٫۲-۲۹٫۴ درجه سانتی گراد است . در زمستانهای بسیار سخت و طولانی ریشه ی گیاه دچار سرمازدگی و خشک شدگی می گردد.

خاک مورد نیاز گیاه رازیانه

رازیانه گیاهی است که روی صخره های دریایی ، راه های ساحلی و زمینهای شخم نزده می روید و بهترین خاک برای زراعت این گیاه خاکهای لومی-رسی با مواد و عناصر غذایی و ترکیبات هوموسی کافی می باشد. خاکهای سبک و عاری از مواد آلی تأثیر منفی در عملکرد دارد.خاک رازیانه باید دارای عمق کافی ۲۵-۳۰ سانتی متر و دامنه ی عمق این گیاه از نظر PH در محدوده ی ۴٫۸-۸ می باشد.(طرح کشت و پرورش رازیانه)

نیاز نوری گیاه رازیانه

مزارع کشت رازیانه باید آفتابگیر باشد زیرا کمبود نور رشد رویشی و رشد زایشی گیاه را به تأخیر می اندازد.

کوددهی گیاه رازیانه

رازیانه در طول دوره رویش به مواد غذایی نسبتاً زیادی احتیاج دارد. کودهای دامی کاملاً نپوسیده نیز تأثیر نامناسبی بر رشد ریشه دارد از این رو باید در افزودن این کودها در زراعت رازیانه دقت نمود.
کود ازته یکی از کودهای مورد نیاز گیاه می باشد زیرا به مقدار زیاد سبب تحریک رشد رویشی و رشد زایشی شده و رشد زایشی را مختل می کند و سبب کاهش شدید عملکرد می شود. ضمناً افزایش کود ازته در خاک علاوه بر کاهش عملکرد سبب کاهش مقاومت گیاه در مقابل سرمای زمستانه نیز می شود. کاهش ازت نیز باعث زرد شدن رنگ برگها و توقف رشد برگ و کاهش رشد بوته می شود.
فسفر نیز از عناصر مهم و ضروری گیاه بوده و باعث می شود دانه بندی و رشد دانه بهتر شده همچنین باعث زودرسی گیاه می شود. فسفر را در پاییز به زمین اضافه می کنند. درصورتیکه در طول رویش گیاه میزان فسفر کم باشد برگها به رنگ سبز تیره درآمده ، رشد گیاه کم شده و نبات به ارتفاع کامل نمی رسد و مقدار عملکرد نیز کم می شود. میزان فسفر مورد نیاز گیاه بین ۸۰-۱۲۰ کیلوگرم در هکتار تجویز می گردد.
پتاس نیز یکی از عناصر مورد نیاز گیاه می باشد که باعث افزایش مقاومت گیاه در مقابل بیماریهای قارچی و عوامل نامساعد جوی می شود. کمبود این عنصر سبب می شود که رنگ برگها زرد مایل به سبز شده و حاشیه برگها خشک و سیاهرنگ (ابتدا قهوه ای سپس سیاه) می شود و برگها شروع به ریزش می نمایند. پس بهترین مقدار پتاس با توجه به آزمایش خاک بین ۴۰ تا ۶۰ کیلوگرم در هکتار می باشد که قبل از کشت در زمان شخم پاییز همواره با فسفر به زمین داده می شود.

زمان و فواصل کاشت گیاه رازیانه

رازیانه دوره رویشی نسبتاً بلندی دارد. لذا کاشت این گیاه باید اوایل سال( اواخر زمستان، اوایل بهار) انجام پذیرد. البته بعضی از محققین کشت رازیانه را در فصل پاییز (مهر یا آبان) توصیه می کنند .
در کشت ردیفی بذرها را در ردیفهایی به فواصل ۳۶-۴۸ سانتی متر کشت می کنند به طوری که عملکرد در سال بعد در ردیفهای ۳۶-۴۸ سانتی متر ۰٫۹ تن در هکتار و در ردیفهایی به فواصل ۲۴ سانتی متر به ۰٫۴ تن در هکتار کاهش می یابد.بعضی از محققین نیز اصرار داشتند که بهترین فاصله بین ردیفها ۶۰ سانتی متر و فاصله بین بوته ها ۲۵ سانتی متر ( بر اساس تراکم ۶۷ هزار بوته در هکتار ) می باشد.عمق بذر رازیانه در موقع کاشت ۲-۳ سانتی متر باید باشد. تعدادبذر در هر متر طول ردیف ۶۰-۸۰ عدد و مقدار بذر برای هر هکتار زمین ۸-۱۰ کیلوگرم مناسب است.

روش کاشت گیاه رازیانه

از آنجا که بذور رازیانه از قوه رویشی مناسبی برخوردارند کشت مستقیم در زمین اصلی نتایج خوبی دربرخواهد داشت و در اکثر کشورها این از این روش استفاده می شود. کشت ردیفی رازیانه با استفاده از ردیف کار غلات انجام می گیرد پس از انجام عملیات تسطیح و آماده سازی زمین در اواخر زمستان یا اوایل بهار عملیات کاشت انجام می شود پس از کشت زمین را آبیاری می کنند.

تناوب کاشت گیاه رازیانه

رازیانه را می توان با اکثر گیاهانبه تناوب کشت نمود ولی بهتر است این کار با گیاهانی که سبب افزایش مواد غذایی و بهبود بافت خاک گردند ، انجام گیرد . تناوب کاشت رازیانه با گیاهانی نظیر گوجه فرنگی ، ذرت و یونجه مناسب نیست. به واسطه بیماریهای مشترک بین رازیانه و اکثر گیاهان تیره چتریان نظیر هویج ، انیسون، شوید و زیره سیاه تناوب کاشت با آنها نیز مناسب نمی باشد و ممکن است سبب گسترش آفات و بیماریها شده و خسارات سنگینی به محصول وارد آورد. حداکثر ۳-۴ سال پس از برداشت رازیانه مجدداً می توان آن را در همان زمین کشت نمود.

آبیاری گیاه رازیانه

بهترین زمان برای آبیاری ابتدای رویش گیاه ، مرحله ی تشکیل ساقه و مرحله نمو گلها می باشد به همین دلیل آبیاری در ابتدای رشد هر دو هفته یکبار و پس از شروع طویل شدن ساقه هر هفته یکبار انجام می گیرد که بسیار مطلوب می باشد.( دوره آبیاری غالباً در این گیاه به طور متوسط ۹-۱۱ روز یکبار است).(طرح کشت و پرورش رازیانه)

مبارزه با آفات و بیماریهای گیاه رازیانه

آفات در طول رویش ممکن است خسارت سنگینی به گیاه رازیانه وارد کند این خسارت عمدتاً از جانب سن های لکه دار ( lygaeas) وارد می شود. این حشرات با مکیدن شیره گیاه سبب ضعف آن و کاهش عملکرد می شود. برای مبارزه با این آفات می توان از دیتریفون Ditrifon و یا فاتوکس استفاده نمود. ضمناً آفت کشها و علف کشها را می توان به صورت مخلوط با هم به کار برد.

جمع آوری محصول رازیانه

میوه های رازیانه به طور همزمان نمی رسند و پس از رسیدن از گیاه جدا و به اطراف پراکنده می شوند از این رو قبل از ریزش باید محصول را برداشت نمود.برداشت این گیاه به دلیل ساقه های بلند آن مشکل است و با استفاده از ماشین برداشت غلات می توان دانه های رازیانه را برداشت نمود. بخش های جمع آوری شده میوه ها می باشند. گیاهان را قبل از رسیدگی کامل میوه برداشت می کنند و بصورت دسته ای قرار داده و تا رسیدگی کامل آنها را رها می کنند. سپس آنها را برای کوبیدن روی پارچه های کتانی قرار می دهند.
زمان برداشت محصول در سال اول اواخر شهریور ماه یا اوایل مهر است در حالی که در سال دوم و سوم این زمان به اوایل شهریور تغییر می یابد. محصول را می توان در دو مرحله برداشت کرد. در مرحله اول شاخه و سرشاخه های حامل چتر به طول ۳۰-۵۰ سانتی متر را برداشت می کنند به مدت ۷-۱۴ روز روی زمین باقی می مانند این مدت به وضعیت آب و هوایی منطقه بستگی دارد. در مرحله دوم این اندامها را با کمباین برداشت نموده و بذور را از سایر قسمتها جدا می کنند.
برداشت گیاهان در دو مرحله بستگی به اوضاع اقلیمی محل کشت گیاه دارد در صورت نامساعد بودن هوا و رطوبت بالا در دو مرحله توصیه نمی گردد زیرا ممکن است در طول مدتی که اندامها روی زمین قرار دارند مورد حمله ی قارچها و باکتریها قرار گیرند و اثرات نامطبوعی بر روی کمیت و کیفیت مواد موثره آن بگذارند. پس برداشت در موارد بیان شده بهتر است در یک مرحله صورت گیرد که در این مرحله شاخه ها و سرشاخه های حامل چتر برداشت می شود.(طرح کشت و پرورش رازیانه)
محصول برداشت شده را با احتیاط در حرارت ۲۵-۴۰ درجه سانتی گراد همراه با جریان هوا خشک می کنند. محصول خشک شده نباید بیش از ۱۲ درصد رطوبت و حداکثر ۲ درصد ناخالصی داشته باشد زیرا رطوبت بیش از حد مجاز بذور رازیانه مناسب نبوده و بر کیفیت مواد موثره تأثیر منفی داردبذور را می توان در سایه یا توسط خشک کنهای الکتریکی خشک نمود. درجه حرارت خشک کنها نباید بیش از ۴۰ درجه سانتی گراد باشد زیرا ترکیبات اسانس رازیانه نظیر آنتول و استراگول فرار بوده و تحت تأثیر درجه حرارتهای بالای ۴۰ درجه تبخیر می شوند و از کیفیت دارویی گیاه کاسته می شود. عملکرد رازیانه با توجه به شرایط اقلیمی محل رویش متفاوت می باشد عملکرد گیاه در سال دوم ۱-۲ تن در هکتار و در سال سوم رویش به ۰٫۶-۱٫۵ تن در هکتار می رسد.

زمان بهره برداری رازیانه

زمان برداشت محصول در سال اول اواخر شهریور ماه یا اوایل مهر است در حالی که در سال دوم و سوم این زمان به اوایل شهریور تغییر می یابد.

نياز هاي اكولوژيكي مناسب کاشت رازیانه

رازيانه گياهي مديترانه اي است و هواي گرم براي رشد و نمو آن مطلوب مي باشد، بـه طـور كلـي كشـت ايـن گيـاه درمناطق با هواي گرم ( كه تابستان طولاني و زمستان زياد سرد نداشته باشند ) موفقيت آميز است . جوانه زنـي بـه زودي در دماي ۶ تا۸ درجه سانتي گراد به خوبي انجام مي گيرد ولي درجه حرارت مطلوب براي جوانـه زنـي ۶۵ تـا ۱۶ درجـه سانتي گراد مي باشد. PH خاك براي رازيانه بين ۸/۴ تا ۸ مناسب است. خاك هاي لوم رسي با مـواد و عناصـر غـذايي و تركيبات هوموسي كافي، خاك هاي مناسبي براي رويش اين گياه مي باشند. كشت بايد در زمين هایي با آب كـافي باشـد.
دماي مطلوب در طول رويش و درطي زمان تشكيل ميوه ۲۰تا۲۲ درجه سانتي گراد است. در زمستان هاي طولاني و بسـيار سرد، ريشه گياه دچار سرمازدگي مي شوند . آبياري در زمان مناسب تاثير مثبتي بر كميت و كيفيت مواد موثر رازيانه دارد.
بهترين زمان براي اين كار، ابتداي رويش گياه، مرحله تشكيل ساقه و همچنين مرحله نمو گل ها مي باشد.
اين گياه بيشتر بر روي شيب هاي صخره اي و كوهستاني خشك،آهكي، آفتاب گير، قابل نفوذ و فاقد رطوبت مي رويد.
تحمل به يخ زدگی اكوتيپ هاي رازيانه رشد يافته در مزرعه،تحت شرايط كنترل شده
به منظور بررسي تحمل به يخ زدگي رازيانه رشد يافته در مزرعه تحت شرايط آزمايشگاهي، آزمايشي در سـال ۱۳۸۳ در دانشكده كشاورزي، دانشگاه فردوسي مشهد به صورت فاكتوريل و در قالب طرح كاملا تصادفي با سه تكرار به مرحله اجرا در آمد . تيمارهاي مورد بررسي شامل دو توده بومي رازيانه (خراسان و كرمان) ، ۶ سطح تنش يخ زدگي ( ۰ ,۳- ۶- ۹-۱۲ – و ۱۵ درجه سانتي گراد) و دو سطح تاريخ كشت ( ۱۷ مهر و ۸ آبان ماه) بودند. گياهان در تـاريخ ۱۶ /۹ /۱۳۸۳ از مزرعه برداشت،
به آزمايشگاه منتقل شده و در معرض تيمارهاي دمايي در شرايط كنترل شده قرار گرفتند. سپس درصد بقاء و رشد مجدد گياهان پس از بيست و يك روز در شرايط گلخانه و پس از شش روز در شرايط آزمايشگاه در داخل لوله آزمايش به صورت دو آزمايش مجزا مورد بررسي قرار گرفت. نتايج نشان داد كه در شرايط گلخانـه ،دو تـوده خراسـان و كرمان از نظر درصد بقا، ارتفاع و تعداد گره اختلاف معني داري با هم نداشتند اما توده كرمان داراي تعداد برگ بيشـتري در مقايسه با توده خراسان بود .
تاريخ كاشت تاثير معني داري بر درصد بقا، ارتفاع،تعداد برگ، تعداد گره و درصـد وزن خشك گياه داشت به طوري كه تاريخ كاشت ۸ آبان ماه در كليه خصوصيات مذكور در مقايسه با تاريخ كاشت ۱۷ مهرمـاه برتري داشت. همچنين با كاهش دما، درصد بقا، ارتفاع، تعداد برگ،تعداد گره و وزن خشك رازيانه روند كاهشي داشت. در شرايط آزمايشگاه ميزان نكروز شدن گياهان در روز ششم بعد از يخ زدگي در تاريخ كاشت هاي مختلف از نظر آمارياختلاف معني داري داشت.
درجه نكروز شدن در تيمارهاي مختلف دمايي در روز ششم نيز از نظر اماري معني / ۳ و ۸ / و در تاريخ كاشت ۱۷ مهرماه و ۸ آبان ماه به ترتيب۲و ۴ بود. بيشـترين درجـه نكـروز در تيمـار يـخ زدگـي ۱۵ – درجـه سانتيگراد مشاهده شد كه تقريبا معادل ۲ برابر درجه نكروز در دماي صفر درجه سانتيگراد بود.

فنولوژي گیاه رازیانه

دوره رويش رازيانه بسيار طولاني است. بذور ۲ تا ۳ سال قوه ناميه خود را حفظ مي كنند. در شرايط مناسب ۱۴ تـا ۲۰ روز پس از كاشت سبز مي شوند. رشد اوليه بسيار كند است به طوري كه از رويش دانه تا تشكيل ساقه ۲ تا ۵/۲ ماه طول مي كشد. در سال اول رويش گل در اواسط تير و زمان مناسب برداشت اوايل مهر است. اما در سال هاي بعد اين زمان جلو مي افتد. عمر مفيد اين گياه ۴ تا ۵ سال است. بذور دو ساله (به ندرت سه سال) از كيفيت خـوبی بـرای كشـت برخـوردارهستند.

آماده سازي خاك جهت کاشت گیاه رازیانه

رازبانه در طول رويش به مواد غذايي نسبتاً زيادي نياز دارد، كود حيواني كاملا نپوسيده تاثير نامناسـبي بر ريشـه ايـن گياه دارد. از اين رو رعايت نهايت دقت در افزودن كودهاي حيواني به زمين هايي كه در آنها رازيانه كشت مي شود، الزامـي است. دقت در اضافه كردن كودهاي از ته به اين گياه نيز ضرورت دارد زيرا كود ازته به مقدار زياد، سـبب تحريـك رشـد رويشي گياه شده و رشد زايشي (گل دهي و تشكيل ميوه) گياه را مختل ساخته و سبب كاهش شديد عملكرد مـي گـردد.
ضمناً افزايش نامناسب ازت خاك، علاوه بر كاهش عملكرد سبب كاهش مقاومت گياه در مقابل سرماي زمستان نيز خواهد شد. بنابراين اواخر تابستان كودهاي كاملاً پوسيده را به زمين افزوده، سپس شخم عميقي زده شده و كودهـاي شـيميايي مورد نياز گياه را به خاك افزوده و آن را به وسيله ديسك به عمق ۲۰ تا ۲۵ سانتي متري خاك مي فرستند، سپس زمين را تسطيح نموده و بستر خاك را براي كاشت آماده مي نمايند.(طرح کشت و پرورش رازیانه)

مواد و عناصر غذايي مورد نياز

رفع نيازهاي غذايي رازيانه نظير ازت، فسفر، پتاس و …از طريق افزودن كودهاي شيمايي انجـام مـي گيـرد. كمبـود عناصر و مواد غذايي خاك نه تنها مقاومت گياهان را در برابر آفات و امراض مختلف كاهش مي دهد، بلكه به طـور بـارزي سبب كاهش مقاومت آنها در برابر سرماي زمستان مي شود. در فصل پاييز ۱۰ تا ۱۵ تن كود حيواني كاملاً پوسـيده ، ۸۰ تـا ۱۰۰ كيلوگرم در هكتار اكسيد فسفر و ۴۰ تا ۶۰ كيلوگرم در هكتار اكسيد پتاس به زمين مي افزايند. در فصل بهار به خاك هايي كه فاقد ازت هستند، ۴۰ تا ۵۰ كيلوگرم در هكتار ازت به عنوان سرك در اختيار گياه گذاشته مي شود.
افزودن ۴۰ تا ۶۰ كيلوگرم در هكتار اكسيد فسفر و ۲۰ تا ۳۰ كيلوگرم در هكتار ازت در پـاييز سـال اول رويـش تـاثيرعمده اي در افزايش عملكرد در سال دوم خواهد داشت. چنانچه رويش گياه در سال دوم به كندي انجام گيرد بايد در بهار سال دوم ۲۰ تا ۴۰ كيلوگرم در هكتار ازت به خاك افزوده مي شود .
افزودن ۲۰۰ كيلوگرم در هكتار ازت پس از سبز شدن موجب افزايش محصول به مقدار ۶۹/۵۱ درصد و افزايش اسانس آن به مقدار ۵/۳۳ درصد مي گردد، اما افزايش بيشتر مقدار ازت از مقدار آنتول دانه مي كاهد.

جدول زير تاثير عناصر غذايي در عملكرد ميوه و مقدار اسانس ميوه رازيانه را نشان مي دهد.

تاثير كودهاي شيميايي بر عملكرد كمي و كيفي رازيانه

طبق آزمايشي كه توسط اميد بيگي و همكاران انجام شد نشان داده شد كه كود نيتروژن باعث افزايش عملكرد بـذر ، وزن هزار دانه و ميزان اسانس گرديد. زماني كه ميزان نيتروژن مصرفي ۵۰ كيلوگرم در هكتار بود، بالاترين عملكـرد بـذرهنگامي به دست آمد كه به صورت دو تقسيط ۲۵ كيلوگرمي در هكتار استفاده شد. اما براي مقادير ۱۲۰ تـا ۲۰۰ كيلـوگرم نيتروژن در هكتار، مصرف كود بعد از جوانه زني توصيه گرديد. طبق همين گـزارش زمـان كـوددهي بـر مقـدار اسـانس موثربوده ولي بر تركيب هاي موجود در اسانس تاثير خاصي نداشت.
لازم به ذكر است كه رازيانه در طول مـدت رشـد بـه مقدار مناسبي از كودهاي دامي نيازمند است. در اين رابطه كودهاي حيواني كـه بـه طـور كامـل نپوسـيده باشـد تـاثير نامناسبي بر ريشه گياه داشته و سبب سوختگي ريشه و خشك شدن رازيانه مي شود. در مـورد رازيانـه،دادن كـود ازت سبب افزايش محصول ميوه گياه به مقياس بيش از ۵/۱ برابر مي گردد. هم چنين وجود ازت بـه مقـدار ۲۰۰ كيلـوگرم درهكتار سبب افزايش مقدار اسانس مي شود.

بررسي تاثير كود هاي بيولوژيك و آلي بر عملكرد دانه و ميزان اسانس گياه رازيانه

به منظور بررسي واكنش عملكرد، اجزاي عملكرد، درصد و مقدار اسانس گياه رازيانه بـا اسـتفاده از كودهـاي آلـي وبيولوژيك، آزمايشي به صورت طرح بلوك هاي كامل تصادفي و در ۳ تكرار انجام شد. تيمارهاي آزمـايش شـامل ۴ كـود بيولوژيك و تلفيق هاي دوگانه آنها به شرح زير بود :
۱- تيمار شاهد (بدون هيچ تيمار كودي)
۲- بـاكتري سـودوموناس
۳- باكتري ازتوباكتر
۴- كمپوست
۵- ورمي كمپوست
۶- تركيـب سـودوموناس و ازتوبـاكتر
۷- تركيـب سـودوموناسوكمپوست
۸- تركيب سودوموناس و ورمي كمپوست
۹- تركيب ازتوباكتر و كمپوسـت
۱۰- تركيـب ازتوبـاكتر و ورمـيكمپوست
۱۱- تركيب كمپوست و ورمي كمپوست.
تأثير اين تيمارها بر صفات و ويژگي هاي ارتفاع، تعداد شـاخه ی اصـلي و فرعي، تعداد چترك در چتر،تعداد دانه در چتر، شاخص برداشت، عملكرد دانه در هكتار، عملكرد بيولوژيـك و عملكـرد اسانس، وزن دانه در بوته و تعداد دانه در چترك معني داري بود و تيمارها از نظر وزن هزار دانه و وزن دانه در چتر اختلاف معني داري نداشتند.
نتايج نشان داد كه بيشترين ارتفاع بوته (۸۶.۸۳ سانتيمتر) در تيمار مخلوط ازتوباكتر و كمپوست و تعداد چتر در بوته (۳۰ چتر) ، وزن هزار دانه (۴-۳ گرم)، عملكرد بيولوژيكي (۵۴۴۴ كيلوگرم در هكتار) و عملكرد دانـه(۱۰۵۸.۹۹ كيلوگرم در هكتار) در تيمار استفاده توأم از كمپوست و ورمي كمپوست حاصل شد امـا شـاخص برداشـت در مقايسه با شاهد كاهش يافت. كاربرد اين تيمارها در سيستم هاي زراعي،مي تواند نتايج اميـدوار كننـده اي در راسـتاي كشاورزي پايدار به همراه داشته باشد.

تنظيم كننده هاي شيميايي در پرورش گیاه رازیانه

استفاه از تنظيم كننده هاي شيميايي نه تنها سبب افزايش محصول گياهان دارويي مي گردد بلكه بـر كيفيـت مـواد حاصله نيز تاثير مي گذارند، از جمله مواد تنظيم كننده مي توان از هورمون اكسين، اسيد ژيبرليك، سيستوكنين، اسيد هومين، رگلون، واكسال و كاميوسان نام برد. رگلون سبب ريزش برگها شده و هنگام جمع آوري محصول گياهاني نظيـر خردل، خشخاش و رازيانه به حالت اسپري به كاربرده شده و جمعآوري محصول را تسريع ميكنند.

تاريخ كاشت جهت کاشت گیاه رازیانه

رازيانه دوره رويش نسبتاً بلندي دارد، لذا كاشت اين گياه بايد در اوايل سال ( اواخر زمسـتان – اوايـل بهـار) انجـام پذيرد. بذوري كه در پاييز كاشته شده اند، در بهار سال بعد در درجه حرارت ۶ تا ۸ درجه سانتي گراد و در شرايط مناسـب ازنظر رطوبت خاك و… رويش مي نمايند.

كاشت

تكثير رازيانه از طريق كاشت بذر آن در بهار انجام مي گيرد .ممكـن اسـت ابتدا بذر را در خزانه بكارند و پس از اين كه گياه چند برگه شد به زمين اصـلي منتقل نمايند.گاهي نيز مستقيما در زمين اصلي مي كارند.زمين آفتـابگير و بـا زهكش خوب را دوست داشته و به آبياري زياد در فصل گرما احتياج دارد.(طرح کشت و پرورش رازیانه)
ازآنجایی كه بذر رازبانه ازقوه رويشـي مناسـبي بر خـوردار اسـت، كشـت مستقيم در زمين اصلي نتايج مطلـوبي دارد و در اكثـر كشـورها بـراي كشـترازيانه از روش كشت مستقيم استفاده مي شود. كشت رازيانه به صورت مستقيم در اواسط اسفند ماه به صورت رديفي و با استفاده از رديف كار غلات صورت مي گيرد .پس از كشت، زمين را بايد آبياري نمود. فاصله دو رديف ۳۶ تا ۴۸ سـانتيمتر ، فاصله دو بوته ۳۰-۲۵ سانتي متر مي باشد، چنانچه فاصله رديف ها كمتر از اندازه ذكر شده باشـد ، نقـش مـوثري دركاهش عملكرد دارد. بذور در عمق ۳-۲ سانتي متر كشت مي گردند. تعداد بذردرهرمتر طول رديـف ۶۰تـا ۸۰ عـدد است.
مقدار بذر براي يك هكتار زمين ۸ تا ۱۰ كيلوگرم در نظر گرفته مي شود.

رازيانه را هيچگاه نبايد در مجاورت گياهان سمي مانند بذرالبنج و گياهاني از اين قبيل كشت نمود زيرا هنگام برداشـت ممكن است بذر رازيانه با بذور اين گياهان مخلوط شوند و استفاده از آن ايجاد مسموميت نمايد .

تناوب كاشت در گیاه رازیانه چگونه است؟

رازيانه را مي توان با اكثر گياهان به تناوب كشت نمود ولي بهتر است اين كار با گياهاني كه سبب افزايش مواد غذايي و بهبود خاك مي گردند، انجام گيرد. تناوب كاشت رازيانه با گياهاني نظير گوجـه فرنگي،ذرت و يونجه همچنين به واسطه بيماري هاي مشترك بـين رازيانه و اكثر گياهان تيره چتريان نظير هويج، انيسون،شويد و زيره سياه تناوب كشت با آن هـا مناسـب نبـوده و ممكـن اسـت سـبب گسترش آفات و بيماري ها شده و خسارت سـنگيني بـه محصـولوارد آورد.

پیش بینی وضعیت سرمایه گذاری طرح کشت و پرورش رازیانه

عملکرد سالیانه : 2 تن در هکتار
نرخ برابری دلار : 30000 تومان
مساحت زیر کشت : 1 هکتار
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 1 نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : 19 میلیون تومان (بدون احتساب هزینه زمین)
تعداد دفعات مورد نیاز آبیاری : 10 بار
قابل قبول ( ec ) : 5000
کود شیمیایی مورد نیاز : 300 کیلوگرم کود کامل
کود دامی پوسیده : 20 تن
زمان کاشت: بهار (نشاء)
میزان بذر/ نشاء/ قلمه / پیاز در هکتار : 15 کیلوگرم بذر
زمان برداشت: سال اول مهرماه و سالهای بعد شهریور ماه
عملکرد: 2 تن
قسمت مصرفی : بذر
قیمت تقریبی فروش هر کیلو : 100 هزار تومان


درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: