طرح کشت و پرورش کرفس کوهی

مراتع یکی از مهمترین منابع تجدید شونده و در عین حال از گرانبهاترین سرمایه هاي طبیعی هر کشور محسوب میشوند و نقش بسیار ارزنده اي در تولید فرآورده هاي دامی، داروئی، صنعتی، تلطیف هوا و حفاظت آب و خاك دارند، مراتع علاوه بر تولید علوفه، داراي محصولات فرعی دیگري مانند گیاهان دارویی و صنعتی هستند. گیاهان دارویی یکی از بزرگترین مواهب خداوند است و ایران به دلیل موقعیت مناسبی که از ذخایر فیلوژنتیکی (بیش از 7500 گونه گیاهی)، آب و هوایی ( 11 اقلیم از 13 اقلیم جهان) و جغرافیاي سیاسی که دارد، قادر است به جایگاه مهمی در زمینه گیاهان دارویی دست یابد. شناخت و معرفی گیاهان دارویی بومی کشور جزو اولین گام هایی است که باید در زمینه گیاهان دارویی صورت گیرد. همچنین شناخت و معرفی گیاهان در مدیریت استفاده از گیاهان نقش اساسی را دارد. گیاهان دارویی و صنعتی بیشتري را شامل میشوند از میان خانواده هاي مختلف گیاهی، تیره چتریان تعداد گونه هاي خانواده چتریان در ایران بسیار وسیع است و حدود 114 جنس و 420 گونه دارد که اکثراً در نیم کره شمالی رویش دارند و از نظر بیوشیمیایی گیاهان این تیره محتوي اسانس ها، الئورزین ها، هتروزید ها و آلکالوئید هاي فراوان می باشند از گونه هاي گیاهی خانواده چتریان که علاوه بر استفاده هاي علوفه اي داراي استفاده هاي غیر علوفه اي نظیر دارویی، خوراکی، صنعتی و … هستند. کرفس کوهی با نام محلی «کلوس» و نام علمی “Kelussia odoratissima” که به نامهای علمی دیگری همچون “Apium graveolens” نیز خوانده شده است. گیاهی علفی، چندساله، از خانواده چتریان، “Umbelliferae” دارای ساقه منشعب، توخالی شیاردار به ارتفاع 20 تا 60 سانتی متر که ارتفاع گل آن گاهی تا 200 سانتی متر می رسد. این گیاه دارای ریشه راست و دوکی شکل غده ای بطول 6 تا 7 سانتی متر می باشد که محل ذخیره مواد غذایی مورد نیاز گیاه برای شروع رشد رویشی مجدد در فصل رویشی بعدی می باشد و از اطراف آن ریشه های جانبی متعدد خارج می گردد. برگها دارای ظاهر شفاف، کمی ضخیم ومرکب از 3 تا 7 برگچه لوزی شکل، دندانه دار و معطر که در قاعده دارای دمبرگهای بلند و بدون غلاف است. طول عمر برگهای گیاه بطور متوسط 75 روز می باشد که بعد از خشک شدن کامل آنها شاخه گل دهنده ظاهر می گردد. گلهای کرفس کوهی کوچک و زرد رنگ بوده و تشکیل گل آذین چتری با انشعابات 2 تا 8 شعاعی می دهد. بذر این گیاه نسبتاً درشت، بیضوی صفحه ای شکل که رنگ ان در محدوده طیف های زرد، سبز و قهوه ای نیز تغییر می کند. از جمله صفات بارز بذور کرفس وجود سه رگه مشخص در تمام نمونه های بذر جمع آوری شده در رویشگاههای مختلف این گونه درمنطقه زاگرس مرکزی می توان نام برد. این بذرها حساسیت بسیار زیادی به آفات و بیماریهای گیاهی داشته و انتخاب بذر سالم از بذر بیمار و آفت زده گاه نیاز به تجربه فراوان دارد. زمان رسیدن بذور با توجه به شرایط محیطی و رویشگاه متفاوت ولی بطور معمول نیمه های مرداد ماه است.
زمان رویشی گیاه بسته به وضعیت توپوگرافی رویشگاه و شرایط آب و هوایی سال مورد نظر متفاوت بوده بطوریکه در سالهایی که بارش بیشتر بصورت باران می باشد ، این گیاه از نیمه اول اسفندماه شروع به رشد می کند. همچنین در شیب های رو به جنوب رشد زودتر و سریعتر است. بطور کلی در سالهای برفی کرفس کوهی همراه با ذوب برفها رشد رویشی خود را شروع می نماید.(طرح کشت و پرورش کرفس کوهی)

نیازهاي اکولوژیکی

این گیاه در ارتفاعات و مناطق برف گیر ناحیه زاگرس مرکزي و با حداقل ارتفاع 2500 متر از سطح دریا و بارش سالیانه حدود 400 میلیمتر که اغلب به صورت برف است، رویش مییابد دوره یخبندان در رویشگاه هاي کرفس کوهی حداقل 130 روز در سال میباشد و حداقل دماي هوا 15 – درجه سانتیگراد، حداکثر دماي هوا در طول رشد رویشی گیاه به ندرت از 20 درجه سانتیگراد تجاوز میکند. رویش این گیاه محدود به جهت هاي شمالی دامنه ها و ارتفاعات میشود که هم برفگیر بوده و هم از درجه حرارت پایین تري برخوردار هستند. اما در مناطق مرتفع و مناطقی که برف دائمی دارند، رویشگاه هاي طبیعی کرفس کوهی در جهت هاي شیب هاي مختلف دیده میشود. رویشگاه هاي طبیعی کلوس بر روي خاك هاي کم عمق تا بسیار عمیق با بافت متوسط تا سنگین که ظرفیت نگهداري آب بالایی داشته و فاقد شوري و قلیائیت میباشند، دیده میشود شروع رشد گونه کرفس کوهی از اوایل تا اواسط اسفند ماه (همراه با افزایش دما)، رشد رویشی از اواسط اسفندماه تا اوایل خرداد ماه، مرحله گلدهی از اوایل خردادماه تا اوایل تیرماه، مرحله بذردهی از اوایل تا اواخر تیرماه و در نهایت مرحله ریزش بذر از اوایل تا اواسط مرداد ماه ادامه ادامه دارد و الگوي پراکنش گونه کرفس کوهی به صورت تصادفی با گرایش به حالت کپه اي خفیف تا متراکم میباشد.

رویشگاه کرفس کوهی

رویشگاه طبیعی این گیاه مرتعی و بومی ایران شامل ارتفاعات و مناطق برفگیر ناحیه زاگرس مرکزی با ویژگیهای زیر می باشد:
· حداقل ارتفاع از سطح دریا 2500 متر با بارش سالیانه 450 میلی متر که غالباً بصورت بارش برف است.
· دوره یخبندان حداقل 130 روز وحداکثر دما برای دوره رویشی گیاه کمتر از 20 درجه سانتی گراد می باشد و در مناطق با ارتفاع کمتر رویش این گیاه محدود به شیب های رو به شمال است.
· از لحاظ ادافیکی کرفس کوهی برروی خاکهای کم عمق تا عمیق و بافت متوسط تا سنگین که فاقد شوری می باشد. مستقر میگردد. در حال حاضر رویشگاههای طبیعی کرفس کوهی در قطعات کوچکی در استانهای اصفهان و به طور عمده شهرستان فریدونشهر، چهارمحال و بختیاری، کهکیلویه و بویراحمد، فارس و لرستان بصورت محدود دیده می شود. این در حالیست که در گذشته ای نه چندان دور بخشهای وسیعی از ارتفاعات و مراتع ییلاقی – کوهستانی واقع در ناحیه زاگرس در استانهای مذکور رویشگاه کرفس کوهی بوده است، بطوریکه جوامع محلی در این مناطق به طور عمده از آن به عنوان علوفه دامی استفاده می کردند. در دو دهه گذشته با احداث جاده ها و امکان دسترسی آسان به این مناطق، افزایش جمعیت عشایری و روستایی و به تبع آن افزایش تعداد دام و دامدار و عدم رعایت اصول بهره برداری صحیح چرای زودرس، بی رویه و ریشه کنی)، افزایش تقاضای جوامع روستایی و شهری برای استفاده خوراکی از اندام سبز گیاه و افزایش قیمت آن از یکطرف و فقر شدید اقتصادی و فرهنگی بهره برداران بومی از طرف دیگر، موجب شده است رویشگاه های این گونه به شدت تخریب شود. بنابراین در حال حاضر گونه کرفس کوهی را می توان دردسته گیاهان در حال انقراض قرار داد چرا که کاهش مداوم سطح رویشگاههای این گونه و وجود عوامل تهدید کننده، در آینده ای نه چندان دور باعث تخریب کامل رویشگاه های این گونه گیاهی با ارزش و به تبع آن انقراض کرفس کوهی خواهد شد، مگر آنکه اقدامات حفاظتی ویژه ای در مورد آن اعمال گردد.

تکثیر و ازدیاد کرفس

تکثیر این گونه دارویی با استفاده از بذر صورت میگیرد. بذر جهت جوانه زدن نیاز به گذراندن یک دوره سرمایی دارد. بذر کرفس داراي نوعی خواب می باشد که براي شکسته شدن این خواب بذر احتیاج به سرما دارد و اگر آن را در درجه حرارت بالا بالاتر از 8 درجه سانتی گراد قرار گیرد، هیچگاه سبز نخواهد شد. ولی اگه از ابتدا آن را در درجه حرارت بین 1+ تا 4+ کشت شود جوانه خواهد زد و به رشد خود ادامه می دهد. در طبیعت چنین نیازي به سرما به وسیله سرماي زمستان برآورده خواهد شد. مزیت این خواب در این است که چون این گیاه باید در پاییز کشت شود بلافاصله پس از جذب و یا رسیدن آب به بذر جوانه نمی زند و تا بهار آینده جوانه زدن به تعویق می افتد

تهیه بذر مناسب کرفس کوهی

براي تهيه بذر مناسب در زمان كامل شدن بذر گياه (مرداد ماه) اقدام به جمع‌آوري بذر از پايه‌هاي قويتر نموده و پس از بوجاري و جدا كردن كاه و كلش، آن را در شرايط مناسب تا زمان كاشت نگهداري مي نمايند. بذر خوب بايد داراي قوه ناميه و قدرت جوانه‌زني بالا باشد. بذر گياه كرفس كوهي نگهداري شده در شرايط انبار در سال اول به خوبي جوانه مي‌زند ولي در سالهاي بعد از قدرت جوانه‌زني آن كاسته مي‌شود. به نظر مي‌رسد پس از گذشت 3 سال بذر انبار شده اين گياه در بيش از 80 درصد موارد فاقد قدرت جوانه‌زني ‌باشد. به طور كلي بذر بايد در محل سرد و خشك نگهداري شود تا قوه ناميه آن از بين نرود. در مواردي كه درجه حرارت و رطوبت محل نگهداري بذر بالا باشد، قسمت اعظم مواد غذايي ذخيره شده در بذر به علت فعاليت و تنفس يشتر آن مصرف شده و پس از كشت، بذر قادر به جوانه زدن نمي‌باشد. آفت انباري بذر گياه كرفس كوهي نوعي مگس بذرخوار مي‌باشد كه بايد از فعاليت آن توسط سموم مناسب جلوگيري نمود. اين آفت ذخيره مواد غذايي موجود در بذر را مصرف نموده و به اين ترتيب بذر را فاقد قدرت جوانه‌زني مي‌نمايد.
با توجه به اينكه بذرهاي جمع‌اوري شده از پايه‌ها قوي و سالم داراي جنين بزرگتر و مواد ذخيره‌اي بيشتري مي‌باشند، توصيه مي‌گردد بذر مورد نياز هميشه از گياهان سالم، قوي و شاداب جمع‌آوري شود. همچنين بذر بسياري از گونه‌هاي وحشي پس از بلوغ احتياج به يك دوره استراحت دارد تا تركيبات بازدارنده جوانه‌زني با گذشت زمان و در شرايط انبار تجزيه شده و گياه آماده جوانه‌زني شود. حال آنكه براساس تجربه‌هاي موجود، بذرهاي كشت شده كرفس كوهي در سال اول به خوبي جوانه زده و به نظر مي‌رسد كه نيازي به دوره استراحت براي بذر اين گياه نباشد.

ميزان بذر مورد نياز

ميزان بذر مورد نياز در هر هكتار تابعي از درصد خلوص بذر، قوه ناميه بذر، وزن هزار دانه (يا تعداد در يك كيلوگرم بذر)، تراكم كشت (فاصله رديف‌ها و فاصله كشت در هر رديف)، روش بذركاري، كيفيت زمين، نوع كشت و درصد استقرار بذر مي‌باشد. براساس نمونه‌گيريهاي انجام شده وزن هزار دانه كرفس كوهي به طور متوسط 35 گرم است. بنابراين تعداد بذر در يك كيلوگرم بذر خالص و داري قوه ناميه آن، حدود 28500 عدد مي‌باشد. با توجه به اينكه قطر متوسط تاج گياه كرفس كوهي 40 سانتي‌متر است، فاصله مناسب كاشت در هر رديف 50 سانتي‌متر توصيه مي‌گردد تا از ايجاد رقابت بين پايه‌هاي اين گياه جلوگيري شود. با فرض استقرار كامل بذرهاي كشت شده، كاشت بذر كرفس يه صورت تك‌كشتي در رديف‌هايي با فاصله 50 سانتي‌متر و قرار دادن 4 عدد بذر در هر گودال حفر شده، ميزان بذر خالص و سالم مورد نياز براي ايجاد يك هكتار زراعت كرفس كوهي تقريباً 3500 گرم است. بايد توجه نمود كه در صورت كاهش كيفيت بذر (قوه ناميه و درصد خلوص) ميزان بذر مورد نياز به همان نسبت افزايش مي‌يابد. اگرچه در كشت ديم براي جلوگيري از رقابت پايه‌هاي گياه بايد تراكم كاشت كمتر گرفته شود، اما بايد ميزان بذر بيشتري را براي هر گودال حفر شده استفاده نمود تا درصد موفقيت و استقرار بذرهاي كشت شده افزايش يابد. روشن است كه در كشت مخلوط به نسبت كاشت كرفس با بذر گياهان ديگر، ميزان بذر مورد نياز كاهش مي‌يابد. ميزان بذر مورد نياز در كپه‌كاري مرتع يا كاشت در قالب نظام جنگل زراعي نيز به همين ترتيب و براساس تراكم كاشت قابل محاسبه مي باشد.

آماده كردن صحيح زمين

موفقيت در زراعت كرفس كوهي بستگي زيادي به چگونگي آماده كردن زمين دارد كه بايد در زمان صحيح و با وسايل مناسب انجام شود. براي تهيه بستر مناسب براي كاشت كرفس كوهي بايد تيمارهاي زير را بر روي زمين اعمال نمود:
– شخم چپ و راست زمين با استفاده از دنده يا شخم با گاوآهن و تراكتور به منظور اصلاح رابطه آب و خاك و از بين بردن علف‌هاي هرز
– تقويت خاك با استفاده از كودهاي شيميايي حاوي تركيبات فسفر (مانند فسفات آمونيوم) و يا با كودهاي حيواني. براي اين كار در شرايط كشت آبي 20 كيلوگرم و در شرايط كشت ديم 10 كيلوگرم كود فسفات‌دار به ازاي هر جريب (1000 مترمربع) توصيه مي‌شود.
– زدن ديسك يا دنده و سپس ماله به ميزان كافي به منظور خرد كردن كلوخه‌ها به طور كامل و تسطيح زمين. البته اگر عمليات شخم در شرايط مناسب رطوبتي خاك (گاورو) انجام شود، كلوخه‌هاي زيادي ايجاد خواهد شد. به هر حال حذف كلوخه‌ها نقش مؤثري در جوانه‌زني بهتر بذر اين گياه دارد.
– ايجاد شيارهايي به عمق حداقل 15 سانتي‌متري و با فاصله 50 سانتي‌متر با استفاده از دستگاه شيار زن. تجربه كشت‌هاي انجام شده نشان مي‌دهد كه در اين روش كاشت علاوه بر آبياري راحت‌تر (در كشت آبي) و يا نگهداري بهتر آب (در كشت ديم) كنترل علفهاي هرز نيز ساده‌تر است. در كشت ديم ممكن است انجام مراحل فوق با محدويت روبرو باشد ولي توصيه مي‌شود تا حد امكان در آماده‌سازي زمين به موارد فوق توجه شود.

نوع كشت کرفس کوهی

كشت كرفس كوهي به هر دو صورت مخلوط و تك‌كشتي امكان‌پذير است، اما با توجه به مدت كه طول مي‌كشد تا گياه كرفس كوهي به محصول برسد (حداقل 3 سال) و بدون استفاده بودن زمين در اين مدت، مي‌توان كشت اين گياه را به همراه گياهان دارويي كه زودتر به محصول مي‌رسند و يا گياهان علوفه‌اي كه امكان برداشت آنها به وسيله دست وجود دارد، انجام داد.
بعد از انجام كشت پاييزه بذر كرفس كوهي، جوانه‌هاي گياه در فروردين ماه از زير خاك بيرون مي‌آيند. برگ هاي اوليه بعد از چند روز كامل مي‌شوند. در اين مرحله ريشه گياه هنوز به حالت دوكي شكل خود نرسيده و عمق آن حداكثر به 5 سانتي‌متر مي‌رسد. بعد از گذشت حدود 20 روز برگ جديد را با حاشيه مضرس و بريده بريده مي‌توان ديد. در اين مرحله ريشه گياه، دوكي شكل شده و عمق آن بالغ بر 15 سانتي‌متر مي‌شود. در صورتي كه آبياري انجام نشود، رشد گياه از اين مرحله به بعد چندان زياد نبوده و گياه تقريباً در پايان ارديبهشت ماه شروع به زرد شدن مي‌كند. در اين مرحله ريشه گياه بسته به بافت خاك حداكثر 20 سانتي‌متر عمق پيدا كرده است.
اما در شرايط كشت آبي وضعيت متفاوت است. در كشت‌هاي انجام شده در سال اول اجراي پروژه توسط پيام سبز، در اراضي كه به طور مداوم در طول فصل رويشي رطوبت خاك آن حفظ شده بود، برگ شانه‌اي كه از سه قسمت با حاشيه مضرس و بريده بريده تشكيل مي‌شود، نيز در سال اول ايجاد گرديد. در واقع به نظر مي‌رسد در صورتي كه آب مورد نياز پايه‌هاي گياه كرفس كوهي تأمين شود، اين گياه تا اواخر خرداد ماه در سال اول خزان نمي‌كند و در اين مدت مي‌تواند به رشد ريشه و اندامهاي هوايي خود ادامه دهد. البته قابل ذكر است در پايان فصل رويش، تفاوت محسوسي بين عمق ريشه پايه‌هاي سبز شده در شرايط آبي با عمق ريشه پايه‌هاي سبز شده تحت شرايط كشت ديم مشاهده نگرديد.
اگر به زمان رويش كرفس كوهي نيز دقت شود، اين زمان مطابق با شروع زمان ذوب شدن برف ها بوده و تا زماني كه آب حاصل از ذوب برفها وجود داشته باشد، اين گياه سبز است و به رشد رويشي خود ادامه مي‌دهد. پس از گرم شدن هوا و با تمام شدن رطوبت سطحي خاك، گياه به گل مي‌رود. در زمان گلدهي برگهاي گياه كاملا خشك شده‌اند.
اما در سال دوم، رشد رويشي گياه كرفس كوهي با ظهور 2 يا 3 برگ شانه‌اي آغاز شده و تا پايان فصل رويش، ارتفاع اين برگها حداكثر به 10 تا 15 سانتي‌متر مي‌رسد. در طول سال دوم قطر ريشه گياه به حداكثر يك سانتي‌متر و عمق آن با توجه به شرايط خاك حداكثر به 30 سانتي‌متر مي‌رسد. در سال سوم، رشد رويشي گياه كرفس كوهي با برگهاي شانه‌اي آغاز و ارتفاع گياه به حدود 20 تا 25 سانتي‌متر بالغ مي‌گردد. در يان مرحله اندام غده مانند در قسمت يقه گياه ديده مي‌شود. در اين هنگام مي‌توان با نزديك شدن به پايان رشد رويشي گياه كرفس كوهي، برگها و ساقه گياه را از ارتفاع نزديك به يقه قطع كرد و مورد استفاده قرار داد. البته قابل ذكر است اين مراحل از تغييرات محيطي و آب و هوايي و شرايط خاك متأثر شده و ممكن است شرايط رشد رويشي گياه كرفس كوهي در طول سالهاي اول تا سوم با شرايط فوق‌الذكر متفاوت باشد.

مراحل زراعت کرفس کوهی

تهیه بذر مناسب

براي تهیه بذر مناسب باید در زمان کامل شدن بذر گیاه (مرداد ماه) اقدام به جمع آوري بذر از پایه هاي قوي تر نموده و پس از بوجاري و جدا کردن کاه و کلش آن را در شرایط مناسب تا زمان کشت نگهداري نمود.

آماده کردن صحیح زمین (کشت در دیم زارهاي کم بازده)

– شخم چپ و راست زمین با استفاده از دنده یا شخم با گاو آهن.
– تقویت خاك با استفاده از کودهاي شیمیایی حاوي ترکیبات فسفر (مانند فسفات آمونیوم) و یا با استفاده از کودهاي حیوانی.
– دیسک یا دنده و سپس ماله زدن جهت خرد کردن کلوخه ها.
– ایجاد شیارهایی به عمق حداقل 15 سانتی متر و با فاصله 5 سانتی متر با استفاده از دستگاه شیارزن

زمان صحیح کاشت

این گیاه به یک دوره سرما دهی حداقل به مدت 4 یا 5 ماه در سال با دوره یخبندان نیاز دارد، بنابراین بذر این گیاه را باید در فصل پاییز و قبل از شروع دوره یخبندان و بارندگی هاي پاییزه کشت نمود.

میزان بذر مورد نیاز

وزن هزار دانه ي کرفس به طور متوسط 35 گرم است. بنابراین تعداد بذر در یک کیلوگرم بذر خالص وارداتی و داراي قوه نامید آن، حدود 28500 عدد می باشد. با توجه به این که قطر متوسط تاج گیاه کرفس کوهی 40 سانتی متر است.
فاصله ي مناسب کاشت در هر ردیف 5 سانتی متر توصیه می گردد. با فرض استقرار کامل بذرهاي کشت شده، کاشت بذر کرفس به صورت تک کشی در ردیف هایی با فاصله 5 سانتی متر و قرار دادن 4 عدد بذر در هر گودال حفر شده، میزان بذر خالص و سالم مورد نیاز براي ایجاد یک هکتار زراعت کرفس کوهی تقریبا 3500 گرم است.

عمق صحیح کاشت

کاشت بذر کرفس کوهی با توجه به اندازه متوسط بذر آن (طول یک سانتی متر و عرض 7 میلی متر) در خاک هاي با بافت سنگین تا متوسط در عمق 3 تا 5 سانتی متري و در خاک هاي سبکتر تا عمق حداکثر 10 سانتی متري توصیه می شود.

نوع کشت

کشت کرفس کوهی به هر دو صورت مخلوط و تک کشتی امکان پذیر است.

کاشت کرفس

کرفس کوهی از طریق بذر تکثیر می‌شود. بذر این گیاه را پس از کامل شدن در اواسط فصل تابستان از پایه‌های قوی کرفس کوهی تهیه کنید و پس از جدا کردن کاه تا زمان کاشت آن را در مکان مناسب نگهداری کنید. بذرها این گیاه قوه نامیه و جوانه زنی بالایی دارد. توجه داشته باشید که بذرها در سال اول نگهداری خوب جوانه‌ می زند و در سال‌های بعد از میزان جوانه زنی گیاه کاسته می‌شود. باید بذر کرفس را در محیطی سرد و خشک نگهداری کنید تا قوه نامیه آن از میان نرود. نگهداری بذر آن شرایط خاصی دارد که از حوصله این بحث خارج است. در کشت بذری پس از آماده نمودن زمین سطح کشت بذر را در فصل پاییز بکارید چرا که بذرها این گیاه نیاز به یک دوره سرما برای جوانه زنی دارند. پس از کاشت گیاه را آبیاری کنید. توجه داشته باشید که شما می‌توانید کرفس کوهی را به دو صورت مخلوط با سایر گیاهان و تکی کشت کنید چرا که کرفس کوهی 3 سال طول می کشد تا به محصول برسد و در طول این مدت زمین بلااستفاده می‌ماند برای همین منظور بهتر است با سایر گیاهان به خصوص گیاهان دارویی و علوفه‌ها به صورت مخلوط کشت شود. اگر بذرها را پاییز کشت کنید در فصل فروردین بذرها جوانه می زنند و سر خاک بیرون می‌آورند و رشد خود را آغاز می‌کنند و در سال سوم به محصول می‌نشیند.

ترکیبات شیمیایی

مهمترین ترکیبات شیمیایی در اسانس کرفس کوهی شامل: سیس- لیگوستیلید، 3- ترانس- بوتیلیدن فتالید، ترانس- لیگوستیلید، کسان، اسپاتولنول، 2- اکتن – 1- ال استات، گلوبولول، 3 ان- بوتیل فتالید، بتا- سلینن، پنتیل بنزن، کوپارن، سیس- کاریوفیلن، ترانس- بتا- فارنسن، آلفا- کوپاان، ان- نونانال و لیمونین میباشند بیان داشت بیش از 90 درصد اسانس برگ هاي جوان و زرد رنگ گیاه کرفس کوهی را فتالیدها تشکیل میدهند و ترکیبات دیگر ناچیز میباشند. بذور گیاه کرفس کوهی حاوي 25 درصد روغن بوده و مهم ترین اسیدهاي چرب آن، اولئیک اسید 35/71، لینولئیک اسید 14/19 درصد، پالمتیک اسید 65/6 درصد، استئاریک اسید 9/1 درصدو لینولنیک اسید 95 درصد میباشد.

ارزش اقتصادي و اکولوژیکی

کرفس کوهی به علت عطر و اسانس خوبی که دارد میتوان از آن در صنایع غذایی و بهداشتی استفاده کرد.
از برگ گیاه کلوس جهت خوشبو یا طعم دهنده فرآورده هاي تخمیري شیر به خصوص ماست و دوغ مورد استفاده قرار میگیرد از ساقه ها و برگ ها و سایر اندام هاي رویشی گیاه کرفس کوهی در تهیه انواع ترشی، شوريجات و خورشت استفاده میشود. همچنین از دیدگاه اکولوژیکی این گیاه با تاج پوشش وسیع و ریشه ضخیم خود باعث حفاظت خاك شده و از فرسایش خاك جلوگیري به عمل می آورد، بنابراین میتواند تأثیر بسزایی در حفظ آب و خاك نیز ایفا کند این گیاه در اوایل دوره رویشی به دلیل فشردگی برگ هاي قاعده اي، به شکل غنچه میباشد و به شدت توسط مردم محلی برداشت و در بازار به قیمت زیادي (100000 تا 150000 ریال به ازاي یک کیلوگرم) به فروش میرسد علاوه بر اثرات دارویی، اسانس موجود در بذور و ریشه گیاه باعث جذب حشرات و تسهیل عمل گردهافشانی، دور نمودن بعضی حیوانات و آفات گیاهی و محافظت در برابر آسیب هاي ناشی از افزایش گرما میشود اندام هاي تر کرفس کوهی که در اردیبهشت ماه به بازار عرضه میشود، داراي ارزش اقتصادي فراوان بوده و به عنوان یک منبع درآمد محسوب میشود. همچنین میتوان محصول خشک آن را بسته بندي نموده و به بازار عرضه کرد. این گیاه داراي ارزش علوفه اي است و چون به صورت خشک مورد استفاده دام (بیشتر گوسفند) قرار میگیرد قادر به تأمین علوفه زمستانه می باشد، همچنین رویشگاه هاي کرفس کوهی مناظر زیبایی دارد که میتواند در توسعه اکوتوریسم نقش مهمی را ایفا نماید همچنین کرفس کوهی از نظر تنوع زیستی و ژنتیک داراي اهمیت فراوان بوده و جلوگیري از انقراض آن باعث حفظ تنوع زیستی سایر گونه هاي وابسته به آن می باشد
گیاه کرفس کوهی جزء گیاهان مرتعی با ارزشی است که داراي خواص دارویی، علوفه اي، خوراکی و حفاظتی میباشد و به دلیل استفاده هاي بیرویه اي که از آن میشود شدیداً در معرض خطر نابودي قرار گرفته است لذا به دلیل اهمیت این گیاه باید تلاشی مضاعف صورت گیرد تا از برداشت بیرویه این گیاه جلوگیري بعمل آید. همچنین لازم است که تحقیقات بیشتري براي کشت و تکثیر و زادآوري این گیاه در سایر نقاط کشور که شرایط اکولوژیکی مطلوب براي رشد این گونه مرتعی را دارند، صورت گیرد تا علاوه بر تولید انبوه این گیاه، زمینه اشتغال تعداد افراد زیادي به توجه به ارزش قیمتی که این گیاه دارد، فراهم گردد.
استان گلستان با داشتن زیست بوم هاي مستعد براي کشت این گیاه مناسب است. مراتع ییلاقی استان بخصوص در ارتفاعات چهارباغ، رامیان، خوش ییلاق و جهان نما به دلیل دارا بودن شرایط رویشگاهی گیاه کلوس، میتواند به صورت کپه کاري و دیم زارهاي کم بازده، مورد کشت قرار گیرد. گیاه کلوس در مقایسه با گیاهان دیم دیگر مثل گندم، جو و حبوبات، مقاوم به خشکی بوده و میتواند عملکرد قابل ملاحظه اي تولید نماید که از نظر درآمد و اشتغال مقرون به صرفه باشد. ضمن اینکه کلوس بعلت عدم استفاده یا استفاده محدود از کودهاي شیمیایی و سموم مختلف، یک محصول سالم از لحاظ زیست محیطی خواهد بود

پراکنش کرفس کوهی در ایران

کرفس کوهی بومی استان هاي چهارمحال و بختیاري و اصفهان میباشد و اغلب در ارتفاعات استان مانند کوه قارون منطقه لردگان و دوآب صمصامی منطقه چلگرد (کوهرنگ) و منطقه فریدون شهر اصفهان یافت میشود. همچنین این گونه در محدوده هاي کوچکی از استان هاي کهکیلویه و بویراحمد، فارس و لرستان نیز وجود دارد.


درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: