طرح تولید و بسته بندی اسانس از گیاهان دارویی

اسانس (وام‌ واژه از زبان فرانسوی) یا عطرمایه محلول یا عصارهٔ الکلی همراه با روغن است. اسانس ترکیبی فرار است که مجموعه‌ای از اجزای ترپنی را دارا می‌باشد. اسانس‌ها و سایر مواد معطر گیاهی به وسیله روش‌های مختلفی همچون: استخراج با فشار سرد، تقطیر، استخراج بوسیلهٔ حلال، تقطیر در شرایط خلأ بوسیلهٔ مایکروویو، خیساندن در روغن و استخراج با روغن‌ های جاذب از مواد گیاهی استحصال می‌شوند. محصولات حاصل از استخراج معمولاَ به نام‌های عصاره تام (کانکرت)، ابسولوت، پماد یا رزینوئید خوانده شده و اسانس نامیده نمی‌شوند. عنوان «اسانس» فقط برای روغن‌های تقطیر شده یا استخراج شده به کار می‌رود.
اسانس یا همان عطرمایه یک عصاره ی الکلی است که با روغن مخلوط شده است. این ترکیب خاصیت فرار داشته و از مجموعه ای از مواد عالی که در طبیعت به صورت گسترده وجود داد و با نام ترپن شناخته می شوند، تشکیل شده است. اسانس با استفاده از مواد مختلفی تهیه می شود، مانند اسانس گل سرخ، اسانس گل محمدی، اسانس کشمش و … .اسانس ها با توجه به نوع تولید و همچنین موادی که از آن به دست می آیند و طعم و بویی که دارند، دارای کاربردهای متعددی بوده و میزان فروش متفاوتی دارند. اسانس ها در بازار فروش گیاهان دارویی و عطاری ها دارای متقاضیان زیادی می باشد؛ زیرا دارای خواص درمانی متعددی هستند
اسانس ها ترکیبات معطری هستند که در گیاه های مختلف یافت می شوند. اسانس مخلوطی از مواد مختلف با ترکیبات شیمیایی مختلف بوده که بو و عطر قوی دارند و با نام عطرمایه نیز شناخته می شوند.
اسانس ها در سلول ها و کرک های ترشحی منفرد و یا مجتمع، غده های ترشحی، مجاری ترشحی در قسمت های سطحی و درونی اندام های مختلف برگ ها، میوه ها، جوانه ها و شاخه های گیاهان وجود دارند. سلول ها و بافت های ترشحی مذکور ممکن است تنها در یک اندام گیاه وجود داشته باشند (مثلاً تنها در گل یا میوه) و یا ممکن است در اندام های مختلف گیاه پراکنده باشند. در این صورت اسانس های حاصله از نظر کمیت، کیفیت و همچنین عناصر و اجزای تشکیل دهنده از اندامی به اندام دیگر تفاوت دارند، به طوری که مثلاً تولیدکنندگان عطر و ادکلن به خوبی می دانند که اسانس های حاصل از گل نارنج تلخ در مقایسه با اسانس های استخراج شده از پوست و میوه این گیاه از کیفیت و ارزش بیشتری دارند. از این رو یکی از مهمترین مسائل گیاهان دارویی مطالعه درباره اسانس موجود در اندام های مختلف یک گیاه و مقایسه آن ها از نظر میزان کیفیت و کمیت با یکدیگر است.
اسانس ها معمولاً در داخل سلول های گیاهی به شکل قطرات کروی و گلبول مانند جای گرفته اند. وجود اسانس تنها در حدود 2.000 گونه از 25.0000 گونه گیاه گل دار گزارش شده که تاکنون شناخته شده است. مهمترین گیاهان دارویی حاوی اسانس متعلق به خانواده ها ی نعناع، سراب، مورد، گشنیز، کاسنی، سرو و تعداد کمی از گیاهان دیگر است. اسانس ها معمولاً متعلق به ترپن ها، سزکویی ترپن ها، الکل ها، آلدئیدها، استرها، فنل ها، اترها و پراکسیدها هستند. این مواد به طور غالب مانع رشد باکتری میشوند و خاصیت ضد تورم، ضد دل درد، آرام بخش، ضد نفخ، اشتها آور و گاهی خاصیت خلط آوری دارند. ممکن است با موادی نظیر صمغ ها و رزین ها همراه شوند، که در این صورت ترکیبات شیمیایی حاصل بسیار پیچیده میشوند. این ترکیبات معمولاً در دمای پایین به صورت جامد بوده و در دمای بالا ذوب و مایع میشوند.

اسانس چیست ؟

اسانس‌ها در مجاورت هوا تبخیر می شود؛ از این رو به آن ها روغن های فرار، روغن استری و روغن معطر اضافه می کنند که به آن ها اسانس های روغنی نیز می گویند. اسانس ها به دو دسته اسانس خوراکی و اسانس شیمیایی یا اسانس عطر (اسانس غیر خوراکی) تقسیم می شوند و طبیعتا اسانس عطر با اسانس خوراکی متفاوت است و مواد تشکیل دهنده اسانس خوراکی متفاوت است. زیرا اسانس غیر خوراکی در مصارفی مانند تهیه شمع و استفاده در خوشبو کننده های حمام و فضا استفاده می شود .اسانس ها تداعی گر عطر و رایحه ی انواع محصولات در صنایع مختلف به ویژگی صنایع غذایی بوده و عطر و طعم واقعی و متنوع از میوه ها (پرتقال، توت فرنگی، لیمو، بلوبری و…)، مغزها (گردو، پسته، بادام و…) و دانه ها (هل، قهوه، کاپوچینو و…) را دارا هستند. همچنین اسانس های نارگیل، توت فرنگی، پرتقال، هل، وانیل و… که مناسب با ذائقه مشتریان در بازار موجود هستند. مصرف کنندگان می توانند طعم مورد علاقه خود را در هر فصل از سال با اسانس داشته باشند. در این مقاله ما به شما می گوییم اسانس چیست ، اسانس خوراکی چیست و انواع اسانس خوراکی را به شما معرفی کرده تا بسته به نوع نیاز آن ها را بشناسید.

موارد استفاده از اسانس :

کاربرد اسانس غالبا برای طعم دار کردن و معطر کردن محصولات غذایی است. به طور کلی امروزه اسانس ها یکی از پرکاربردترین و پرمصرف ترین افزودنی های خوراکی، بهداشتی، دارویی، آرایشی و … هستند و کمتر محصولی را می توان یافت که در ترکیبات آن اسانس به کار نرفته باشد. بسیاری از فرآورده های خوراکی که بو و طعم مطبوع دارند، شامل اسانس می باشند. مانند انواع آب میوه که با طعم های مختلف در بازار موجود است. به طور کلی از انواع گیاهان، میوه ها و خشکبار اسانس تهیه می شود. مصرف اسانس سابقه دیرینه دارد و مصریان باستان از اسانس در مناسک مذهبی، درمان و مومیایی کردن فراعنه استفاده می کردند. یکی از بیشترین موارد استفاده از اسانس، اسانس به عنوان مواد اولیه آرایشی و بهداشتی است. در مواد اولیه آرایشی و بهداشتی غالبا از اسانس استفاده می شود.

فرق اسانس و عصاره:

عصاره در واقع تعريف كلي تر از اسانس است و اسانس جزئي از عصاره است. در مطلب «عصاره چيست» مي‌توانيد مفصل درباره آن بخوانيد.

اسانس خوراکی چیست ؟

از دیگر موارد مصرف اسانس های خوراکی می توان به استفاده ی آن ها در انواع نوشیدنی، بستنی، شکلات، روغن، انواع نان و پیراشکی، انواع ژله و پاستیل و دیگر محصولات طعم دار اشاره کرد. امروزه شکل و نوع مصرف اسانس ها با گذشته تفاوت دارد و در صنایع مختلفی آن ها را بکار می گیرند. اسانس های خوراکی، اسانس های غیر خوراکی، اسانس میوه ای، اسانس صنعتی و اسانس شیمیایی که به صورت پودر اسانس، اسانس مایع و اسانس روغنی برای تولید انواع مواد مصرفی استفاده می شوند.
به طور کلی اسانس های خوراکی در سه نوع اسانس محلول در آب، اسانس محلول در روغن و اسانس محلول در الکل وجود دارند که نوع اول به صورت اسانس مایع بیشترین مصرف را در صنایع غذایی دارد. اسانس های روغنی نیز یکی از پرکاربردترین اسانس ها هستند. استفاده از اسانس های روغنی نیز در خمیردندان ها و محصولات آرایشی و بهداشتی رایج است. طرز استفاده از اسانس خوراکی بسته به نوع آن متفاوت است.

کاربرد اسانس

اسانس ها با توجه به نوع تولید و همچنین موادی که از آن به دست می آیند و طعم و بویی که دارند، دارای کاربردهای متعددی بوده و میزان فروش متفاوتی دارند. اسانس ها در بازار فروش گیاهان دارویی و عطاری ها دارای متقاضیان زیادی می باشد؛ زیرا دارای خواص درمانی متعددی هستند. همچنین برخی از این اسانس ها به علت داشتن بوی خوش در صنایع عطرسازی مورد استفاده قرار گرفته و برخی دیگر نیز به علت خواص آنها و همچنین عطر و طعم شان در بازار لوازم قنادی به فروش می رسند. در ضمن علاوه بر این موارد، فروش اسانس برای صنایع داروسازی و تهیه ی لوازم آرایشی بهداشتی نیز مورد استقبال صاحبان این صنایع قرار می گیرد زیرا از خواص آنها در ساخت بسیاری از داروها و برای درمان انواع بیماری ها می توان بهره گرفت.

خصوصیات شیمیایی اسانس

اسانس ها از یک سری ترکیبات پیچیده ای ساخته شده اند که از نظر ترکیبات شیمیایی با یکدیگر اختلاف دارند و در حقیقت انواع ترکیبات آلی از قبیل هیدروکربن ها،الکل ها،کتون ها،آلدئیدها،اترها،استرها،اکسیدها و غیره در روغن فرار یافت می شود.به طور کلی ۵۰۰ نوع ترکیب شیمیایی ساخته شده است مثل روغن بادام تلخ ،بنزآلدئید ومتیل سالسیلات. باید توجه داشت که بو و مزه اسانس ها مربوط به ترکیبات اکسیژنه موجود در آنها می باشد(مثل الکل ها،آلدئیدها،استون ها و اترها).قسمت اعظم ساختمان اسانس ها را ترپن ها تشکیل می دهند.لغت ترپن از کلمه آلمانی به معنی تربانتین مشتق شده است و دارای فرمول مولکولی C۱۰H۱۶ می باشد. بیشتر اسانس ها از منوترپن ها،سزکوئی پرپن ها و سزکوئی ترپنوئید ها تشکیل شده اند که دارای نقطه جوش پایین می باشند.

وضعیت گیاهان معطر در ایران

در ایران گیاهان بسیار زیادی وجود دارند که بسیار معطر بوده و از آن اسانس تهیه می‌شود. شاید این موضوع در کشورمان هنوز به درستی و آنطور که باید جانیفتاده است. در صورتی که در جهان این موضوع بسیار باارزش بوده و مورد استفاده قرار می‌گیرد. مثلا در کشوری مانند فرانسه که مهد عطر و ادکلن است، از این فناوری به نحو عالی استفاده می‌کنند. اسانس‌هایی که از این گیاهان معطر بدست می‌آیند به سه دسته تقسیم می‌شوند:
اسانس‌هایی که در صنایع غذایی و دارویی مورد استفاده قرار می‌گیرند.
اسانس‌هایی که در صنایع بهداشتی و پاک‌کننده و ضدعفونی‌ کننده‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند.
اسانس‌هایی که در صنایع آرایشی و عطر و ادکلن کاربرد دارند.

 

کد آیسیک مرتبط با صنعت تولید و بسته بندی اسانس از گیاهان دارویی

کد آیسیک مخفف International Standard Industrial Classification (سیستم بین المللی طبقه بندی استاندارد صنایع) است. کد گذاری به عنوان روش ساده و دقیق برای تعیین هویت کالا، قطعات ، مدارک و اموال ، سالها است که در سطح شرکت هاو زنجیره های تأمین مورد استفاده قرار می گیرد.
کد آیسیک اسانس گیاهان دارویی 2423516080
کد آیسیک بسته بندی اسانس دارویی خوراکی 7495412388
کد آیسیک بسته بندی اسانس دارویی غیر خوراکی 7495412387

کد تعرفه گمرکی مرتبط با صنعت تولید و بسته بندی اسانس از گیاهان دارویی

تعرفه یا به عبارت دیگری(TARIFF) یک نوع معیار رقمی و یا عددی می باشد برای شناسی و تعیین جایگاه کالا در ترخیص کالا .
تعرفه گمرکی میزان حقوق ورودی قابل پرداخت برای ورود کالا می باشد.تعرفه گمرکی در بستر تاریخ مبتنی بر سیستم و روش های خاصی از قبیل اداره گمرک،آمار،حمل و نقل،بیمه و غیره طراحی و مورد استفاده قرار می گیرد.
کد تعرفه گمرکی اسانس گیاهان دارویی 3301 / 33012920 میباشد.

فرآِیند تولید اسانس گیاهان دارویی

در ابتدا گیاه بایستی قبل از ورود دستگاه تقطیرمورد بازبینی قرار گیرد. سپس گیاه به نسبت خاص بدرون سبد توری دار واریز و سبد بدرون مخزن تقطیر حاوی آب نرم انتقال می یابد. درب سبد بسته شده و شیر بخار مستقیم باز تا دمای آب به نقطه تبخیر برسد.سپس بخار ورودی قطع وبخار وارد کویل غیرمستقیم شده و به جوشیدن آب می پردازد. بخارات ایجاد شده در سیستم موجب جدا سازی مواد معطر ( آروما)و هدایت انها بسمت کنداسور دستگاه میگردد. بخارات کندانس شده پس از عبور از کندانسور دوم به آرامی وارد دکانتورشده و دوفاز میگردد. اسانس اول گیاه که همان اسانس غیر محلول در آب است و بر اثر ماند زمان در سطح آب جمع میگردد، توسط اپراتور جدا و آب معطر نیز بسمت تانک ذخیره موقت متصل به دستگاه منتقل میشود. این سیستم تقطیر که به سیستم تقطیر اول معروف است در ظرفیت هابی بارگیری 300، 500 و 1000 کیلو گیاه قابل عرضه است.آب معطر خروجی این سیستم که حاوی اسانس محلول در آب است به منظور جداسازی اسانس آن به سیستم تقطیر دوم که به سیستم تقطیر برج بلند معروف است منتقل میگردد.
در این سیستم مایع معطر تا حد نقطه جوش مواد آرومایی گرم شده که موجب تبخیر آرومای آب میگردد. آرومای تبخیر شده از درون یک برج تقطیر بلند حاوی سینی های مشبک عبور و پس از پالایش وارد یک کندانسور غیر مستقیم جهت تقطیر میگردد. سپس مایع کندانس شده وارد کندانسور کویلی دوم گردیده و بمنطور استحصال اسانس وارد دکانتور میشود. در این فرایند مقداری آب هم بناچار تبخیر شده و وارد دکانتور میگردد که مجددا به مخزن حرارتی سیستم برگشت میشود. خروجی این سیستم یک اسانس محلول در آب است که در صورت ترکیب با اسانس سیستم تقطیر اول تشکیل دهنده اسانس تام گیاه است. در استخراج اسانس از گیاهانی همچون گل محمدی ، پسآب خروجی سیستم تقطیر دوم نیز ارزشمند است که به عنوان مثال در گل محمدی پسآب سیستم دارای ماده معطر فنیل اتیل است. متاسفانه تمامی واحد های تولید اسانس و گلاب در کشور این پسآب را دور ریز میکنند. این قسمت از اسانس بقدری فرار است که بمحض حرارت دهی تبخیر و بمحض کندانس درون آب معطر قرار میگیرد و بوسیله سیستم تبخیر و تقطیر قابل استحصال نیست. لذا در صورت تمایل به استحصال این جزء از اسانس پسآب سیستم تقطیر برج بلند در تعامل با یک سری رزین قرار گرفته که پس از باردار کردن رزین ها این جزء اسانس به گلوله های رزین میچسبد. عمل جدایش و شستشوی رزین ها با یک محلول الکلی صورت میگیرد. سپس این محلول الکلی وارد دستگاه تغلیظ کننده گردیده که الکل آن جدا و آنچه که باقی میماند محلولی است بنام “فنیل اتیل الکل” این سیستم به سیستم تقطیر سوم و یا سیستم اسانس گیر الکلی معروف است.
به عنوان یک آپشن در صورت تمایل به تولید نوشیدنی ،آب معطر تولیدی از سیستم تقطیر اول، از تانکهای ذخیره بوسیله یک پمپ وارد مخزن پروسس همزن دارشده ، به نسبت میزان غلظت عرق ورودی، آب نرم و شیرین کننده بهمراه افزودنی های مجاز نیز وارد و با یک دمای ملایم مخلوط و تشکیل محلول شیرین شده و آماده مصرف را میدهد. بهنگام بسته بندی محلول بوسیله پمپ وارد یک پاستوریزاتور شده و سپس بااستفاده از کلکلتور و ولوله کشی های استیل وارد خط بسته بندی می شود.محصول بسته بندی شده نوشیدنی در اشکال پاکت های آلومنیومی خود ایستا(Standup – Doy pack) و یا بطری های فرم یافته(PET) دراوزان 300 سی سی الی 1500 سی سی ویا قوطی های آلومنیومی استوانه ای(CAN) ارائه خواهندشد.. سیستم تاسیسات مکانیکی شامل دستگاه سختی گیر، اسمزمعکوس، دیگ بخار و کمپرسور باد به ترتیب آب نرم، بخار و هوای فشرده سیستم را تامین میکنند.

روش تولید

روغن های اسانسی در برگها و گلها ؛ پوست و ساقه ؛ بذرها و میوه ها ؛ چوب و ریشه ها و ساقه های زیر زمینی و در برخی از گیاهان در صمغ روغنی یافت میشود .
روش‌های استخراج اسانس با توجه به نوع گیاه، نوع اسانس و کیفیت مورد نظر در اسانس‌گیری متفاوت است. برای استخراج اسانس از روش‌هایی چون تقطیر با بخار آب، استفاده از حلال‌های شیمیایی، پرس سرد، استفاده از فشار بخار آب، گاز دی‌اکسیدکربن، آب جوش و خلا و… استفاده می‌شود.
از نظر فنی، روش آب جوش و خلا برای اسانس‌گیری از بسیاری از گیاهان دارویی مناسب است چون با این روش هم کیفیت اسانس به دست آمده مطلوب است و به علت ایمنی بیشتر، برای مشاغل خانگی نیز توصیه می‌شود.
یک واحد اسانس گیری بسته به نوع فعالیتش باید حداقل دارای بخش‌هایی مثل انبار مواد اولیه، خشک‌کن، دستگاه اسانس‌گیری و تجهیزات پس از اسانس‌گیری باشد که دستگاه اسانس‌گیری خودش باید دارای بخش‌هایی مثل منبع تولید حرارت، دیگ آب‌جوش، پمپ خلا، جداکننده و شیر تخلیه باشد.

توصیف بازار گیاهان دارویی

گرایش جهانیان به استفاده از داروهایی با منشا گیاهی به دلیل نداشتن عوارض جانبی و سوء، زیاد است. تاکید سازمان بهداشت جهانی در جایگزینی تدریجی مواد طبیعی به جای مواد شیمیایی موجب شده تا کشورهای مختلف جهان نسبت به سرمایه‌گذاری، برنامه‌ریزی کشت و تولید انبوه گیاهان دارویی در سطوح صنعتی و استفاده از آن در صنایع دارویی، بهداشتی و غذایی اقدام کنند. چنین رویکردی به گیاهان دارویی، کشت و تجارت آن را در جایگاه اقتصادی مناسبی قرار داده است.

وضعیت واحد های فعال تولید و بسته بندی اسانس از گیاهان دارویی

در نمودار زیر تعداد و ظرفیت واحدهای تولید و بسته بندی اسانس از گیاهان دارویی در کشور به تفکیک استان آمده است .

 

وضعیت واردات و صادرات اسانس از گیاهان دارویی

نمودار واردات و صادرات اسانس از گیاهان دارویی در کشور به تفکیک سال در شکل زیر آمده است.

 

خلاصه بررسی فنی، مالی و بازار طرح تولید و بسته بندی اسانس از گیاهان دارویی

ظرفیت تولید سالیانه : 20 تن
نرخ برابری دلار : 17000 تومان
مساحت زمین موردنیاز : 5000 مترمربع
زیربنای کل : 2500 مترمربع
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 12 نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : 2 میلیارد تومان
ارزش ماشين آلات و تجهيزات : 1.36 میلیارد تومان
نرخ بازده داخلی : 60 درصد

 

نکته مهم

اين طرح صرفا به عنوان يک ايده سرمايه گذاري مطرح مي شود. جداول و نمودارها تقريبي است.

امکان سرمايه گذاري با ظرفيتهاي مختلف و به تبع آن سطح سرمايه گذاري کمتر و بيشتر از ميزان اعلام شده نيز وجود دارد.

درصورت نياز به تدوين طرح توجيهي مي توانيد با شرکت تماس حاصل فرماييد يا فرم اوليه سفارش طرح را تکميل نمائيد.