طرح پرورش بز مرخز

از میان الیاف دامی تولید شده در جهان، بعد از پشم، موهر در رتبه دوم قرار دارد. الیاف موهر به وسیله بز آنقوره كه در ایران بز مرخز نام داردتولید میشود. بزهای آنقوره حیوانات چند منظورهای هستند، به عنوان مثال دركشور تركیه از موهر، گوشت و شیر تولیدی آ نها کسب درآمدم یشود. موهر الیافی است لطیف و براق كه بدلیل استحكام، قابلیت ارتجاع، غیر قابل اشتعال بودن، جذب سریع رطوبت و دیر از دست دادن آب، كمتر چروك شدن، براقیت، طول مناسب، جذب كامل رنگ و ثبات رنگ آن كاربردهای وسیعی پیدا كرده است. اندازه بدن و سرعت رشد دربزهای تولی دكننده موهر و كشمیر، نه تنها از نظر الیاف بلكه از نظر تولیدگوشت نیز اهمیت دارد.

خصوصیات ظاهری بز مرخز

مَرخُز تنها نژاد بز تك پوششی كشور و مولد الیافی براق، ظریف و نرم با نام محلی(مَه رَه ز) كه فقط توسط این نژاد تولید میشود. گسترش الیاف در این نژاد قابل توجه است به طوری كه زیر گردن، زیر شكم و دست و پاها نیز پوشیده از الیاف است. از ویژگی های برجسته الیاف بز مرخز خاصیت ضدسرطان پوست است چون آن الیاف از اشعه ماوراء بنفش خورشید جلوگیری میکنند و همچنین خواص عایقبندی مناسبی در برابر هوای سرد و گرم از خود نشان میدهد.

جمعیت و پراكنش جغرافیایی

براساس مطالعات انجام صورت گرفته مشخص شده است که این نژاد قبلا در جنوب غربی استان آذربایجان غربی، بخش های غربی استان كردستان و شمال غربی استان كرمانشاه حضور داشته ولی در حال حاضر فقط در تعدادی از روستاهای جنوب غربیا ستان آذربایجان غربی و بالاخص بخش های آلوت و آرمرده شهرستان بانه استان كردستان پراكنده است. طبق بررسی های مختلف در سالهای متعددی نشان از کاهش تعداد این نوع از بز دارد که در ذیل به صورت کامل بیان شده است.
– طبق برآورد سازمان جهاد سازندگی در سال 1375 نشان دادكه جمعیت بز مرخز در سه استان مذكور بالغ بر 22000 رأس و درمنطقه بانه 15387 رأس بوده است.
– بر اساس گزارش كارشناسان امور دام شهرستان بانه،جمعیت این نژاد در سال 1384 در حدود 5000 رأس و روند کاهشی آن همچنان ادامه دارد.
– در چند سال اخیر جمعیت آن به شدت کاهش یافته، بهطوری که در سال 1392 ، 1669 راس و در سال 1395 ، 804 راس بزدر زیستگاه آن سرشماری شده اند.

ویژگیهای تولیدات بز مرخز

هدف اصلی از پرورش بز مرخز به ترتیب اولویت عبارت است از؛
1.تولید الیاف
2.تولید گوشت
الیاف تولیدی به رنگهای سفید، طیف های مختلف رنگ قهو های،خاكستری و سیاه دیده میشود. بزها بیشتر قهوه ای رنگ بوده و الیاف خاكستری و سیاه مقبولیت و ارزش بیشتری دارند. همانطور که قبلا نیز گفته شد تولید گوشت نیز کیی از اهداف اصلی پرورش بز مرخز است.

فرآوری الیاف بز مَرخُز

الیاف تولیدی پس از فرآوری در كارگا ههای محلی واقع در شهرها و روستاهای منطقه به نخ تبدیل شده و نخ حاصله به دستكش، جوراب،كلاه، پارچ ههای نواری و سایر محصولات تبدیل م یشود. پارچه های نواری به عرض 15 – 10 سانتیمتر و به طول 40 – 30 متر تهیه شده و از بهم دوختن آ نها لباس كردی تهیه م یشود كه بسیارگران قیمت است. دیگر خصوصیات الیاف تولیدی بزمرخز در بیان شده است.
ضایعات حاصل از فرآوری نیز مورد استفاده قرار گرفته و از آنها محصولاتی تهیه م یشود. میزان تولید الیاف در محل پرورش برای بزغال هها در حدود 5/ 0ک‌یلوگرم، بزهای ماده بالغ 5/ 0-1كیلوگرم و بزهای نر بالغ 5/ 1- 1كیلوگرم است.

مهمترین چالش موجود در پرورش بز مَرخُز

در ده سال اخیر جمعیت بز مرخز در استان كردستان تقریبا 70 درصدكاهش یافته و به كمتر از 800 رأس رسیده است. شواهد نشان میدهد این روند كاهش جمعیت ادامه یافته و این نژاد در معرض نابودی قرارگرفته است. دلایل متعددی برای كاهش انگیز ههای اقتصادی، اجتماعیپرور شدهندگان وجود دارند، که مه مترین این دلایل عبارت است از:
– عدم حمایت دولت از تولید الیاف طبیعی دامی
– اجرای طرح صیانت از جنگل و برهم زدن سیستم بهره برداری موجود
– جایگزینی الیاف مصنوعی (با قیمت كمتر و تنوع محصولات)
– جایگزینی بز مویی (با تولید گوشت و شیر بیشتر)
– مشكلات فروش و بازاریابی الیاف تولیدی(با سنتی ماندن صنایع فرآوری)
– وجود مشاغل کاذب با درآمد بیشتر در منطقه

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: