طرح کشت و پرورش کرفس کوهی

مراتع یکی از مهمترین منابع تجدید شونده و در عین حال از گرانبهاترین سرمایه های طبیعی هر کشور محسوب میشوند و نقش بسیار ارزنده ای در تولید فرآورده های دامی، داروئی، صنعتی، تلطیف هوا و حفاظت آب و خاک دارند، مراتع علاوه بر تولید علوفه، دارای محصولات فرعی دیگری مانند گیاهان دارویی و صنعتی هستند. گیاهان دارویی یکی از بزرگترین مواهب خداوند است و ایران به دلیل موقعیت مناسبی که از ذخایر فیلوژنتیکی (بیش از ۷۵۰۰ گونه گیاهی)، آب و هوایی ( ۱۱ اقلیم از ۱۳ اقلیم جهان) و جغرافیای سیاسی که دارد، قادر است به جایگاه مهمی در زمینه گیاهان دارویی دست یابد. شناخت و معرفی گیاهان دارویی بومی کشور جزو اولین گام هایی است که باید در زمینه گیاهان دارویی صورت گیرد. همچنین شناخت و معرفی گیاهان در مدیریت استفاده از گیاهان نقش اساسی را دارد. گیاهان دارویی و صنعتی بیشتری را شامل میشوند از میان خانواده های مختلف گیاهی، تیره چتریان تعداد گونه های خانواده چتریان در ایران بسیار وسیع است و حدود ۱۱۴ جنس و ۴۲۰ گونه دارد که اکثراً در نیم کره شمالی رویش دارند و از نظر بیوشیمیایی گیاهان این تیره محتوی اسانس ها، الئورزین ها، هتروزید ها و آلکالوئید های فراوان می باشند از گونه های گیاهی خانواده چتریان که علاوه بر استفاده های علوفه ای دارای استفاده های غیر علوفه ای نظیر دارویی، خوراکی، صنعتی و … هستند. کرفس کوهی با نام محلی «کلوس» و نام علمی “Kelussia odoratissima” که به نامهای علمی دیگری همچون “Apium graveolens” نیز خوانده شده است. گیاهی علفی، چندساله، از خانواده چتریان، “Umbelliferae” دارای ساقه منشعب، توخالی شیاردار به ارتفاع ۲۰ تا ۶۰ سانتی متر که ارتفاع گل آن گاهی تا ۲۰۰ سانتی متر می رسد. این گیاه دارای ریشه راست و دوکی شکل غده ای بطول ۶ تا ۷ سانتی متر می باشد که محل ذخیره مواد غذایی مورد نیاز گیاه برای شروع رشد رویشی مجدد در فصل رویشی بعدی می باشد و از اطراف آن ریشه های جانبی متعدد خارج می گردد. برگها دارای ظاهر شفاف، کمی ضخیم ومرکب از ۳ تا ۷ برگچه لوزی شکل، دندانه دار و معطر که در قاعده دارای دمبرگهای بلند و بدون غلاف است. طول عمر برگهای گیاه بطور متوسط ۷۵ روز می باشد که بعد از خشک شدن کامل آنها شاخه گل دهنده ظاهر می گردد. گلهای کرفس کوهی کوچک و زرد رنگ بوده و تشکیل گل آذین چتری با انشعابات ۲ تا ۸ شعاعی می دهد. بذر این گیاه نسبتاً درشت، بیضوی صفحه ای شکل که رنگ ان در محدوده طیف های زرد، سبز و قهوه ای نیز تغییر می کند. از جمله صفات بارز بذور کرفس وجود سه رگه مشخص در تمام نمونه های بذر جمع آوری شده در رویشگاههای مختلف این گونه درمنطقه زاگرس مرکزی می توان نام برد. این بذرها حساسیت بسیار زیادی به آفات و بیماریهای گیاهی داشته و انتخاب بذر سالم از بذر بیمار و آفت زده گاه نیاز به تجربه فراوان دارد. زمان رسیدن بذور با توجه به شرایط محیطی و رویشگاه متفاوت ولی بطور معمول نیمه های مرداد ماه است.
زمان رویشی گیاه بسته به وضعیت توپوگرافی رویشگاه و شرایط آب و هوایی سال مورد نظر متفاوت بوده بطوریکه در سالهایی که بارش بیشتر بصورت باران می باشد ، این گیاه از نیمه اول اسفندماه شروع به رشد می کند. همچنین در شیب های رو به جنوب رشد زودتر و سریعتر است. بطور کلی در سالهای برفی کرفس کوهی همراه با ذوب برفها رشد رویشی خود را شروع می نماید.(طرح کشت و پرورش کرفس کوهی)

نیازهای اکولوژیکی

این گیاه در ارتفاعات و مناطق برف گیر ناحیه زاگرس مرکزی و با حداقل ارتفاع ۲۵۰۰ متر از سطح دریا و بارش سالیانه حدود ۴۰۰ میلیمتر که اغلب به صورت برف است، رویش مییابد دوره یخبندان در رویشگاه های کرفس کوهی حداقل ۱۳۰ روز در سال میباشد و حداقل دمای هوا ۱۵ – درجه سانتیگراد، حداکثر دمای هوا در طول رشد رویشی گیاه به ندرت از ۲۰ درجه سانتیگراد تجاوز میکند. رویش این گیاه محدود به جهت های شمالی دامنه ها و ارتفاعات میشود که هم برفگیر بوده و هم از درجه حرارت پایین تری برخوردار هستند. اما در مناطق مرتفع و مناطقی که برف دائمی دارند، رویشگاه های طبیعی کرفس کوهی در جهت های شیب های مختلف دیده میشود. رویشگاه های طبیعی کلوس بر روی خاک های کم عمق تا بسیار عمیق با بافت متوسط تا سنگین که ظرفیت نگهداری آب بالایی داشته و فاقد شوری و قلیائیت میباشند، دیده میشود شروع رشد گونه کرفس کوهی از اوایل تا اواسط اسفند ماه (همراه با افزایش دما)، رشد رویشی از اواسط اسفندماه تا اوایل خرداد ماه، مرحله گلدهی از اوایل خردادماه تا اوایل تیرماه، مرحله بذردهی از اوایل تا اواخر تیرماه و در نهایت مرحله ریزش بذر از اوایل تا اواسط مرداد ماه ادامه ادامه دارد و الگوی پراکنش گونه کرفس کوهی به صورت تصادفی با گرایش به حالت کپه ای خفیف تا متراکم میباشد.

رویشگاه کرفس کوهی

رویشگاه طبیعی این گیاه مرتعی و بومی ایران شامل ارتفاعات و مناطق برفگیر ناحیه زاگرس مرکزی با ویژگیهای زیر می باشد:
· حداقل ارتفاع از سطح دریا ۲۵۰۰ متر با بارش سالیانه ۴۵۰ میلی متر که غالباً بصورت بارش برف است.
· دوره یخبندان حداقل ۱۳۰ روز وحداکثر دما برای دوره رویشی گیاه کمتر از ۲۰ درجه سانتی گراد می باشد و در مناطق با ارتفاع کمتر رویش این گیاه محدود به شیب های رو به شمال است.
· از لحاظ ادافیکی کرفس کوهی برروی خاکهای کم عمق تا عمیق و بافت متوسط تا سنگین که فاقد شوری می باشد. مستقر میگردد. در حال حاضر رویشگاههای طبیعی کرفس کوهی در قطعات کوچکی در استانهای اصفهان و به طور عمده شهرستان فریدونشهر، چهارمحال و بختیاری، کهکیلویه و بویراحمد، فارس و لرستان بصورت محدود دیده می شود. این در حالیست که در گذشته ای نه چندان دور بخشهای وسیعی از ارتفاعات و مراتع ییلاقی – کوهستانی واقع در ناحیه زاگرس در استانهای مذکور رویشگاه کرفس کوهی بوده است، بطوریکه جوامع محلی در این مناطق به طور عمده از آن به عنوان علوفه دامی استفاده می کردند. در دو دهه گذشته با احداث جاده ها و امکان دسترسی آسان به این مناطق، افزایش جمعیت عشایری و روستایی و به تبع آن افزایش تعداد دام و دامدار و عدم رعایت اصول بهره برداری صحیح چرای زودرس، بی رویه و ریشه کنی)، افزایش تقاضای جوامع روستایی و شهری برای استفاده خوراکی از اندام سبز گیاه و افزایش قیمت آن از یکطرف و فقر شدید اقتصادی و فرهنگی بهره برداران بومی از طرف دیگر، موجب شده است رویشگاه های این گونه به شدت تخریب شود. بنابراین در حال حاضر گونه کرفس کوهی را می توان دردسته گیاهان در حال انقراض قرار داد چرا که کاهش مداوم سطح رویشگاههای این گونه و وجود عوامل تهدید کننده، در آینده ای نه چندان دور باعث تخریب کامل رویشگاه های این گونه گیاهی با ارزش و به تبع آن انقراض کرفس کوهی خواهد شد، مگر آنکه اقدامات حفاظتی ویژه ای در مورد آن اعمال گردد.

تکثیر و ازدیاد کرفس

تکثیر این گونه دارویی با استفاده از بذر صورت میگیرد. بذر جهت جوانه زدن نیاز به گذراندن یک دوره سرمایی دارد. بذر کرفس دارای نوعی خواب می باشد که برای شکسته شدن این خواب بذر احتیاج به سرما دارد و اگر آن را در درجه حرارت بالا بالاتر از ۸ درجه سانتی گراد قرار گیرد، هیچگاه سبز نخواهد شد. ولی اگه از ابتدا آن را در درجه حرارت بین ۱+ تا ۴+ کشت شود جوانه خواهد زد و به رشد خود ادامه می دهد. در طبیعت چنین نیازی به سرما به وسیله سرمای زمستان برآورده خواهد شد. مزیت این خواب در این است که چون این گیاه باید در پاییز کشت شود بلافاصله پس از جذب و یا رسیدن آب به بذر جوانه نمی زند و تا بهار آینده جوانه زدن به تعویق می افتد

تهیه بذر مناسب کرفس کوهی

برای تهیه بذر مناسب در زمان کامل شدن بذر گیاه (مرداد ماه) اقدام به جمع‌آوری بذر از پایه‌های قویتر نموده و پس از بوجاری و جدا کردن کاه و کلش، آن را در شرایط مناسب تا زمان کاشت نگهداری می نمایند. بذر خوب باید دارای قوه نامیه و قدرت جوانه‌زنی بالا باشد. بذر گیاه کرفس کوهی نگهداری شده در شرایط انبار در سال اول به خوبی جوانه می‌زند ولی در سالهای بعد از قدرت جوانه‌زنی آن کاسته می‌شود. به نظر می‌رسد پس از گذشت ۳ سال بذر انبار شده این گیاه در بیش از ۸۰ درصد موارد فاقد قدرت جوانه‌زنی ‌باشد. به طور کلی بذر باید در محل سرد و خشک نگهداری شود تا قوه نامیه آن از بین نرود. در مواردی که درجه حرارت و رطوبت محل نگهداری بذر بالا باشد، قسمت اعظم مواد غذایی ذخیره شده در بذر به علت فعالیت و تنفس یشتر آن مصرف شده و پس از کشت، بذر قادر به جوانه زدن نمی‌باشد. آفت انباری بذر گیاه کرفس کوهی نوعی مگس بذرخوار می‌باشد که باید از فعالیت آن توسط سموم مناسب جلوگیری نمود. این آفت ذخیره مواد غذایی موجود در بذر را مصرف نموده و به این ترتیب بذر را فاقد قدرت جوانه‌زنی می‌نماید.
با توجه به اینکه بذرهای جمع‌اوری شده از پایه‌ها قوی و سالم دارای جنین بزرگتر و مواد ذخیره‌ای بیشتری می‌باشند، توصیه می‌گردد بذر مورد نیاز همیشه از گیاهان سالم، قوی و شاداب جمع‌آوری شود. همچنین بذر بسیاری از گونه‌های وحشی پس از بلوغ احتیاج به یک دوره استراحت دارد تا ترکیبات بازدارنده جوانه‌زنی با گذشت زمان و در شرایط انبار تجزیه شده و گیاه آماده جوانه‌زنی شود. حال آنکه براساس تجربه‌های موجود، بذرهای کشت شده کرفس کوهی در سال اول به خوبی جوانه زده و به نظر می‌رسد که نیازی به دوره استراحت برای بذر این گیاه نباشد.

میزان بذر مورد نیاز

میزان بذر مورد نیاز در هر هکتار تابعی از درصد خلوص بذر، قوه نامیه بذر، وزن هزار دانه (یا تعداد در یک کیلوگرم بذر)، تراکم کشت (فاصله ردیف‌ها و فاصله کشت در هر ردیف)، روش بذرکاری، کیفیت زمین، نوع کشت و درصد استقرار بذر می‌باشد. براساس نمونه‌گیریهای انجام شده وزن هزار دانه کرفس کوهی به طور متوسط ۳۵ گرم است. بنابراین تعداد بذر در یک کیلوگرم بذر خالص و داری قوه نامیه آن، حدود ۲۸۵۰۰ عدد می‌باشد. با توجه به اینکه قطر متوسط تاج گیاه کرفس کوهی ۴۰ سانتی‌متر است، فاصله مناسب کاشت در هر ردیف ۵۰ سانتی‌متر توصیه می‌گردد تا از ایجاد رقابت بین پایه‌های این گیاه جلوگیری شود. با فرض استقرار کامل بذرهای کشت شده، کاشت بذر کرفس یه صورت تک‌کشتی در ردیف‌هایی با فاصله ۵۰ سانتی‌متر و قرار دادن ۴ عدد بذر در هر گودال حفر شده، میزان بذر خالص و سالم مورد نیاز برای ایجاد یک هکتار زراعت کرفس کوهی تقریباً ۳۵۰۰ گرم است. باید توجه نمود که در صورت کاهش کیفیت بذر (قوه نامیه و درصد خلوص) میزان بذر مورد نیاز به همان نسبت افزایش می‌یابد. اگرچه در کشت دیم برای جلوگیری از رقابت پایه‌های گیاه باید تراکم کاشت کمتر گرفته شود، اما باید میزان بذر بیشتری را برای هر گودال حفر شده استفاده نمود تا درصد موفقیت و استقرار بذرهای کشت شده افزایش یابد. روشن است که در کشت مخلوط به نسبت کاشت کرفس با بذر گیاهان دیگر، میزان بذر مورد نیاز کاهش می‌یابد. میزان بذر مورد نیاز در کپه‌کاری مرتع یا کاشت در قالب نظام جنگل زراعی نیز به همین ترتیب و براساس تراکم کاشت قابل محاسبه می باشد.

آماده کردن صحیح زمین

موفقیت در زراعت کرفس کوهی بستگی زیادی به چگونگی آماده کردن زمین دارد که باید در زمان صحیح و با وسایل مناسب انجام شود. برای تهیه بستر مناسب برای کاشت کرفس کوهی باید تیمارهای زیر را بر روی زمین اعمال نمود:
– شخم چپ و راست زمین با استفاده از دنده یا شخم با گاوآهن و تراکتور به منظور اصلاح رابطه آب و خاک و از بین بردن علف‌های هرز
– تقویت خاک با استفاده از کودهای شیمیایی حاوی ترکیبات فسفر (مانند فسفات آمونیوم) و یا با کودهای حیوانی. برای این کار در شرایط کشت آبی ۲۰ کیلوگرم و در شرایط کشت دیم ۱۰ کیلوگرم کود فسفات‌دار به ازای هر جریب (۱۰۰۰ مترمربع) توصیه می‌شود.
– زدن دیسک یا دنده و سپس ماله به میزان کافی به منظور خرد کردن کلوخه‌ها به طور کامل و تسطیح زمین. البته اگر عملیات شخم در شرایط مناسب رطوبتی خاک (گاورو) انجام شود، کلوخه‌های زیادی ایجاد خواهد شد. به هر حال حذف کلوخه‌ها نقش مؤثری در جوانه‌زنی بهتر بذر این گیاه دارد.
– ایجاد شیارهایی به عمق حداقل ۱۵ سانتی‌متری و با فاصله ۵۰ سانتی‌متر با استفاده از دستگاه شیار زن. تجربه کشت‌های انجام شده نشان می‌دهد که در این روش کاشت علاوه بر آبیاری راحت‌تر (در کشت آبی) و یا نگهداری بهتر آب (در کشت دیم) کنترل علفهای هرز نیز ساده‌تر است. در کشت دیم ممکن است انجام مراحل فوق با محدویت روبرو باشد ولی توصیه می‌شود تا حد امکان در آماده‌سازی زمین به موارد فوق توجه شود.

نوع کشت کرفس کوهی

کشت کرفس کوهی به هر دو صورت مخلوط و تک‌کشتی امکان‌پذیر است، اما با توجه به مدت که طول می‌کشد تا گیاه کرفس کوهی به محصول برسد (حداقل ۳ سال) و بدون استفاده بودن زمین در این مدت، می‌توان کشت این گیاه را به همراه گیاهان دارویی که زودتر به محصول می‌رسند و یا گیاهان علوفه‌ای که امکان برداشت آنها به وسیله دست وجود دارد، انجام داد.
بعد از انجام کشت پاییزه بذر کرفس کوهی، جوانه‌های گیاه در فروردین ماه از زیر خاک بیرون می‌آیند. برگ های اولیه بعد از چند روز کامل می‌شوند. در این مرحله ریشه گیاه هنوز به حالت دوکی شکل خود نرسیده و عمق آن حداکثر به ۵ سانتی‌متر می‌رسد. بعد از گذشت حدود ۲۰ روز برگ جدید را با حاشیه مضرس و بریده بریده می‌توان دید. در این مرحله ریشه گیاه، دوکی شکل شده و عمق آن بالغ بر ۱۵ سانتی‌متر می‌شود. در صورتی که آبیاری انجام نشود، رشد گیاه از این مرحله به بعد چندان زیاد نبوده و گیاه تقریباً در پایان اردیبهشت ماه شروع به زرد شدن می‌کند. در این مرحله ریشه گیاه بسته به بافت خاک حداکثر ۲۰ سانتی‌متر عمق پیدا کرده است.
اما در شرایط کشت آبی وضعیت متفاوت است. در کشت‌های انجام شده در سال اول اجرای پروژه توسط پیام سبز، در اراضی که به طور مداوم در طول فصل رویشی رطوبت خاک آن حفظ شده بود، برگ شانه‌ای که از سه قسمت با حاشیه مضرس و بریده بریده تشکیل می‌شود، نیز در سال اول ایجاد گردید. در واقع به نظر می‌رسد در صورتی که آب مورد نیاز پایه‌های گیاه کرفس کوهی تأمین شود، این گیاه تا اواخر خرداد ماه در سال اول خزان نمی‌کند و در این مدت می‌تواند به رشد ریشه و اندامهای هوایی خود ادامه دهد. البته قابل ذکر است در پایان فصل رویش، تفاوت محسوسی بین عمق ریشه پایه‌های سبز شده در شرایط آبی با عمق ریشه پایه‌های سبز شده تحت شرایط کشت دیم مشاهده نگردید.
اگر به زمان رویش کرفس کوهی نیز دقت شود، این زمان مطابق با شروع زمان ذوب شدن برف ها بوده و تا زمانی که آب حاصل از ذوب برفها وجود داشته باشد، این گیاه سبز است و به رشد رویشی خود ادامه می‌دهد. پس از گرم شدن هوا و با تمام شدن رطوبت سطحی خاک، گیاه به گل می‌رود. در زمان گلدهی برگهای گیاه کاملا خشک شده‌اند.
اما در سال دوم، رشد رویشی گیاه کرفس کوهی با ظهور ۲ یا ۳ برگ شانه‌ای آغاز شده و تا پایان فصل رویش، ارتفاع این برگها حداکثر به ۱۰ تا ۱۵ سانتی‌متر می‌رسد. در طول سال دوم قطر ریشه گیاه به حداکثر یک سانتی‌متر و عمق آن با توجه به شرایط خاک حداکثر به ۳۰ سانتی‌متر می‌رسد. در سال سوم، رشد رویشی گیاه کرفس کوهی با برگهای شانه‌ای آغاز و ارتفاع گیاه به حدود ۲۰ تا ۲۵ سانتی‌متر بالغ می‌گردد. در یان مرحله اندام غده مانند در قسمت یقه گیاه دیده می‌شود. در این هنگام می‌توان با نزدیک شدن به پایان رشد رویشی گیاه کرفس کوهی، برگها و ساقه گیاه را از ارتفاع نزدیک به یقه قطع کرد و مورد استفاده قرار داد. البته قابل ذکر است این مراحل از تغییرات محیطی و آب و هوایی و شرایط خاک متأثر شده و ممکن است شرایط رشد رویشی گیاه کرفس کوهی در طول سالهای اول تا سوم با شرایط فوق‌الذکر متفاوت باشد.

مراحل زراعت کرفس کوهی
تهیه بذر مناسب

برای تهیه بذر مناسب باید در زمان کامل شدن بذر گیاه (مرداد ماه) اقدام به جمع آوری بذر از پایه های قوی تر نموده و پس از بوجاری و جدا کردن کاه و کلش آن را در شرایط مناسب تا زمان کشت نگهداری نمود.

آماده کردن صحیح زمین (کشت در دیم زارهای کم بازده)

– شخم چپ و راست زمین با استفاده از دنده یا شخم با گاو آهن.
– تقویت خاک با استفاده از کودهای شیمیایی حاوی ترکیبات فسفر (مانند فسفات آمونیوم) و یا با استفاده از کودهای حیوانی.
– دیسک یا دنده و سپس ماله زدن جهت خرد کردن کلوخه ها.
– ایجاد شیارهایی به عمق حداقل ۱۵ سانتی متر و با فاصله ۵ سانتی متر با استفاده از دستگاه شیارزن

زمان صحیح کاشت

این گیاه به یک دوره سرما دهی حداقل به مدت ۴ یا ۵ ماه در سال با دوره یخبندان نیاز دارد، بنابراین بذر این گیاه را باید در فصل پاییز و قبل از شروع دوره یخبندان و بارندگی های پاییزه کشت نمود.

میزان بذر مورد نیاز

وزن هزار دانه ی کرفس به طور متوسط ۳۵ گرم است. بنابراین تعداد بذر در یک کیلوگرم بذر خالص وارداتی و دارای قوه نامید آن، حدود ۲۸۵۰۰ عدد می باشد. با توجه به این که قطر متوسط تاج گیاه کرفس کوهی ۴۰ سانتی متر است.
فاصله ی مناسب کاشت در هر ردیف ۵ سانتی متر توصیه می گردد. با فرض استقرار کامل بذرهای کشت شده، کاشت بذر کرفس به صورت تک کشی در ردیف هایی با فاصله ۵ سانتی متر و قرار دادن ۴ عدد بذر در هر گودال حفر شده، میزان بذر خالص و سالم مورد نیاز برای ایجاد یک هکتار زراعت کرفس کوهی تقریبا ۳۵۰۰ گرم است.

عمق صحیح کاشت

کاشت بذر کرفس کوهی با توجه به اندازه متوسط بذر آن (طول یک سانتی متر و عرض ۷ میلی متر) در خاک های با بافت سنگین تا متوسط در عمق ۳ تا ۵ سانتی متری و در خاک های سبکتر تا عمق حداکثر ۱۰ سانتی متری توصیه می شود.

نوع کشت

کشت کرفس کوهی به هر دو صورت مخلوط و تک کشتی امکان پذیر است.

کاشت کرفس

کرفس کوهی از طریق بذر تکثیر می‌شود. بذر این گیاه را پس از کامل شدن در اواسط فصل تابستان از پایه‌های قوی کرفس کوهی تهیه کنید و پس از جدا کردن کاه تا زمان کاشت آن را در مکان مناسب نگهداری کنید. بذرها این گیاه قوه نامیه و جوانه زنی بالایی دارد. توجه داشته باشید که بذرها در سال اول نگهداری خوب جوانه‌ می زند و در سال‌های بعد از میزان جوانه زنی گیاه کاسته می‌شود. باید بذر کرفس را در محیطی سرد و خشک نگهداری کنید تا قوه نامیه آن از میان نرود. نگهداری بذر آن شرایط خاصی دارد که از حوصله این بحث خارج است. در کشت بذری پس از آماده نمودن زمین سطح کشت بذر را در فصل پاییز بکارید چرا که بذرها این گیاه نیاز به یک دوره سرما برای جوانه زنی دارند. پس از کاشت گیاه را آبیاری کنید. توجه داشته باشید که شما می‌توانید کرفس کوهی را به دو صورت مخلوط با سایر گیاهان و تکی کشت کنید چرا که کرفس کوهی ۳ سال طول می کشد تا به محصول برسد و در طول این مدت زمین بلااستفاده می‌ماند برای همین منظور بهتر است با سایر گیاهان به خصوص گیاهان دارویی و علوفه‌ها به صورت مخلوط کشت شود. اگر بذرها را پاییز کشت کنید در فصل فروردین بذرها جوانه می زنند و سر خاک بیرون می‌آورند و رشد خود را آغاز می‌کنند و در سال سوم به محصول می‌نشیند.

ترکیبات شیمیایی

مهمترین ترکیبات شیمیایی در اسانس کرفس کوهی شامل: سیس- لیگوستیلید، ۳- ترانس- بوتیلیدن فتالید، ترانس- لیگوستیلید، کسان، اسپاتولنول، ۲- اکتن – ۱- ال استات، گلوبولول، ۳ ان- بوتیل فتالید، بتا- سلینن، پنتیل بنزن، کوپارن، سیس- کاریوفیلن، ترانس- بتا- فارنسن، آلفا- کوپاان، ان- نونانال و لیمونین میباشند بیان داشت بیش از ۹۰ درصد اسانس برگ های جوان و زرد رنگ گیاه کرفس کوهی را فتالیدها تشکیل میدهند و ترکیبات دیگر ناچیز میباشند. بذور گیاه کرفس کوهی حاوی ۲۵ درصد روغن بوده و مهم ترین اسیدهای چرب آن، اولئیک اسید ۳۵/۷۱، لینولئیک اسید ۱۴/۱۹ درصد، پالمتیک اسید ۶۵/۶ درصد، استئاریک اسید ۹/۱ درصدو لینولنیک اسید ۹۵ درصد میباشد.

ارزش اقتصادی و اکولوژیکی

کرفس کوهی به علت عطر و اسانس خوبی که دارد میتوان از آن در صنایع غذایی و بهداشتی استفاده کرد.
از برگ گیاه کلوس جهت خوشبو یا طعم دهنده فرآورده های تخمیری شیر به خصوص ماست و دوغ مورد استفاده قرار میگیرد از ساقه ها و برگ ها و سایر اندام های رویشی گیاه کرفس کوهی در تهیه انواع ترشی، شوریجات و خورشت استفاده میشود. همچنین از دیدگاه اکولوژیکی این گیاه با تاج پوشش وسیع و ریشه ضخیم خود باعث حفاظت خاک شده و از فرسایش خاک جلوگیری به عمل می آورد، بنابراین میتواند تأثیر بسزایی در حفظ آب و خاک نیز ایفا کند این گیاه در اوایل دوره رویشی به دلیل فشردگی برگ های قاعده ای، به شکل غنچه میباشد و به شدت توسط مردم محلی برداشت و در بازار به قیمت زیادی (۱۰۰۰۰۰ تا ۱۵۰۰۰۰ ریال به ازای یک کیلوگرم) به فروش میرسد علاوه بر اثرات دارویی، اسانس موجود در بذور و ریشه گیاه باعث جذب حشرات و تسهیل عمل گردهافشانی، دور نمودن بعضی حیوانات و آفات گیاهی و محافظت در برابر آسیب های ناشی از افزایش گرما میشود اندام های تر کرفس کوهی که در اردیبهشت ماه به بازار عرضه میشود، دارای ارزش اقتصادی فراوان بوده و به عنوان یک منبع درآمد محسوب میشود. همچنین میتوان محصول خشک آن را بسته بندی نموده و به بازار عرضه کرد. این گیاه دارای ارزش علوفه ای است و چون به صورت خشک مورد استفاده دام (بیشتر گوسفند) قرار میگیرد قادر به تأمین علوفه زمستانه می باشد، همچنین رویشگاه های کرفس کوهی مناظر زیبایی دارد که میتواند در توسعه اکوتوریسم نقش مهمی را ایفا نماید همچنین کرفس کوهی از نظر تنوع زیستی و ژنتیک دارای اهمیت فراوان بوده و جلوگیری از انقراض آن باعث حفظ تنوع زیستی سایر گونه های وابسته به آن می باشد
گیاه کرفس کوهی جزء گیاهان مرتعی با ارزشی است که دارای خواص دارویی، علوفه ای، خوراکی و حفاظتی میباشد و به دلیل استفاده های بیرویه ای که از آن میشود شدیداً در معرض خطر نابودی قرار گرفته است لذا به دلیل اهمیت این گیاه باید تلاشی مضاعف صورت گیرد تا از برداشت بیرویه این گیاه جلوگیری بعمل آید. همچنین لازم است که تحقیقات بیشتری برای کشت و تکثیر و زادآوری این گیاه در سایر نقاط کشور که شرایط اکولوژیکی مطلوب برای رشد این گونه مرتعی را دارند، صورت گیرد تا علاوه بر تولید انبوه این گیاه، زمینه اشتغال تعداد افراد زیادی به توجه به ارزش قیمتی که این گیاه دارد، فراهم گردد.
استان گلستان با داشتن زیست بوم های مستعد برای کشت این گیاه مناسب است. مراتع ییلاقی استان بخصوص در ارتفاعات چهارباغ، رامیان، خوش ییلاق و جهان نما به دلیل دارا بودن شرایط رویشگاهی گیاه کلوس، میتواند به صورت کپه کاری و دیم زارهای کم بازده، مورد کشت قرار گیرد. گیاه کلوس در مقایسه با گیاهان دیم دیگر مثل گندم، جو و حبوبات، مقاوم به خشکی بوده و میتواند عملکرد قابل ملاحظه ای تولید نماید که از نظر درآمد و اشتغال مقرون به صرفه باشد. ضمن اینکه کلوس بعلت عدم استفاده یا استفاده محدود از کودهای شیمیایی و سموم مختلف، یک محصول سالم از لحاظ زیست محیطی خواهد بود

پراکنش کرفس کوهی در ایران

کرفس کوهی بومی استان های چهارمحال و بختیاری و اصفهان میباشد و اغلب در ارتفاعات استان مانند کوه قارون منطقه لردگان و دوآب صمصامی منطقه چلگرد (کوهرنگ) و منطقه فریدون شهر اصفهان یافت میشود. همچنین این گونه در محدوده های کوچکی از استان های کهکیلویه و بویراحمد، فارس و لرستان نیز وجود دارد.


درصورت تمایل به این مطلب امتیاز دهید:

۵/۵ - (۴ امتیاز)