تکثیر و پرورش خامه ماهی

رده بندی و ریخت شناسی خامه ماهي chanos Chanos تنها گونه منحصر به فرد متعلق به خانواده Chanidae از راسته Gonorynchiformesميباشد. خامه ماهي دارای بدن دوکي شکل کشیده و نسبتاً فشرده و ایرودینامیک، فاقد کیل در ناحیه شکم ميباشد. . رنگ بدن ، نقره ای در ناحیه شکم و پهلو ها که به سمت پشت به سبززیتوني میل مي کند، رنگ پشت سبز زیتوني، باله های پشتي و دمي بي رنگ یا زرد با حاشیهسیاهرنگ و داخل باله های سینهای و شکمي تیره رنگ ميباشد، دارای یک باله پشتي با 2 خار و 13-17 شعاع نرم است، باله مخرجي کوتاه دارای 2 خار و 8-10 شعاع نرم و نزدیک به باله دمي است، باله دمي بزرك و عمیقا چنگالي است. ، فلس ها سیکلوئیدی، کوچک و نرم هستند، چشمها بوسیله لایه قرنیه خارجي از جنس چربي پوشیده شده است. دهان کوچک، آرواره ها بدون دندان و ماگزیال کوتاه وبه پشت مرکز چشم نميرسد. دارای چهار قوس آبششي ميباشد. بدن بویژه در بالغین ماهیچهای، دم عمیقاًچنگالي ميباشدخامه ماهي ظاهراً وابستگي نسبتاً زیادی به نواحي فالت قاره و جزایر مرجاني دارد و تاکنون گزارشي از صید آنها توسط تورهای شناور در نواحي اقیانوسي ارائه نشده است. به نظر ميرسد که دامنه پراکنش خامه ماهي منحصراً در نواحي مرجاني شفاف، نیمه عمیق، آبهای شور و دارای دمای بالاتر از 11 درجه سانتیگراد ميباشد.جنوب شرقي آسیا بویژه فیلیپین، اندونزی و تایوان مرکز اصلي پراکندگي جغرافیایي و پرورش خامه ماهي ميباشند.

چرخه زندگی خامه ماهی

چرخه زندگي خامه ماهي شامل یکسری مهاجرت ها است اما در مورد جابجایي بویژه زماني که خامه ماهیان جوان مناطق نوزادگاهي را ترك ميکنند و همچنین دوره تخمریزی بالغین در طبیعت اطلاعات کمي دردسترس ميباشد. از آنجائی که لارو های خامه ماهي در آبزی پروری مورد استفاده قرار ميگیرند کوشش هایي به عمل آمده است تا ارتباط بین مناطق تخمریزی با مناطق ساحلي جمع آوری لارو ها مشخص گردد تا مکانیسمي که باعث ظهور و پیدایش نوزادان در آبهای ساحلي ميگردد شناسایي شود ولي هیچکس این ارتباط را به طور واقعي پیدا نکرده است. اطلاعات موجود نشان ميدهد که بالغین خامه ماهي نسبتاً بزرگ، طویل العمر، سطح زی و به صورت گله هستند.آنها در آبهای باز نزدیک جزایر مرجاني یا جزایر کوچک تخمریزی ميکنند. تخمها و لاروها پالژیک هستند.لاروهای بزرگتر یا مساوی 10میلي متر که 2-3هفته سن دارند (معموال به نام نوزاد نامیده ميشوند) بوسیله شنای فعال و جریانات آب به سمت آبهای ساحلي حرکت ميکنند. آنها از آبهای ساحلي و سطحي عبور نموده و وارد خورها، رودخانه ها، ماندابها، مصبها و دریاچه ها ميگردند و ساکن ميگردند هنگامیکه چند ماه از عمرشان گذشت به نام خامه ماهي جوان نامیده ميشوند. بعضي از خامه ماهیان جوان ممکن است وارد دریاچه های آب شیرین شوند که تا مرحله قبل از بلوغ رشد ميکنند ولي بالغ نميشوند. هم خامه ماهیان جوان و هم خامه ماهیان نابالغ زماني به سمت دریا باز ميگردند و این امر زماني اتفاق ميافتد که آنها به
اندازهای از رشد ميرسند که آبهای داخلي برای آنها محدودیت ایجادمي نماید. اطلاعات کمي در مورد خامه ماهي قبل از 5 سالگي که به سن بلوغ جنسي ميرسند و بعد ازمهاجرت های تخمریزی در امتداد ساحل در دسترس ميباشد. به نظر ميرسد که مکانهای کم عمق یکي ازعوامل ضروری برای زیست خامه ماهیان جوان ميباشد. در حالیکه مکانهای آب شیرین اختیاری ميباشد. در فیلیپین و سایر جزایر اقیانوسي که منابع آب شیرین کم ميباشد احتماال بیشتر خامه ماهیان هرگز وارد آب شیرین نميگردند.

غذا و رفتار غذایی خامه ماهی

مرفولوژی و تكامل دستگاه گوارش
ریخت شناسي سیستم گوارشي خامه ماهیان جوان و بالغ نشان ميدهد که خامه ماهي عمدتاً گیاهخوار با تمایل به همه چیز خواری ميباشد. خامه ماهي دارای دهان کوچک بدون دندان – خارهای آبششي نسبتاً ریز – مری طویل دارای دیواره ضخیم همراه با 20-22 چین حلقوی و حاوی تعداد زیادی سلولهای موکوسي ميباشد. دارای معده بزرگ است و ناحیه کاردیاك به طور ویژهای خمیده یا روی هم قرار گرفته است، منطقه پیلوریک دارای یک سنگدان کروی با دیواره های خیلي ضخیم و غشاء موکوسي یا کوتیکولي در ماهیان بزرگتر از 10 سانتي متر ميباشد.

تغذیه خامه ماهيان جوان
خامه ماهیان جوان عمدتاً غذا را از کف ميگیرند. انواع غذای بلعیده شده براساس مکان و اندازه ماهي فرق ميکند. خامه ماهیان در محیط های طبیعي در اطراف جزایر و سایر مکانها عمدتاً از جلبکهای سبزآبي، دیاتومه ها و دتریت همراه با جلبکهای سبز و بي مهرگاني از قبیل سخت پوستان کوچک وکرمها تغذیه مينمایند. غذای خامه ماهي در استخرهای پرورشي خیلي شبیه به غذای آنها در محیط نوزادگاهي طبیعي است ، خامه ماهي همانند کفال از سطح بالای رسوبات کف همراه با میکروفونا و میوفونا تغذیه مينماید. مقدار زیادی از این مواد دتریت است که به دلیل ترکیبات بالائی از باکتری، قارچ و پروتوزوآ سرشار از پروتئین ميباشد و نشان داده شده است که به عنوان مهمترین زنجیره غذایي آبهای ساحلي مناطق گرمسیری ميباشد. اگر چه خامه ماهیان جوان در آزمایشگاه در تاریکي قادر به تغذیه هستند اما خامه ماهیان جوان در محیط طبیعي و یا در استخرها ضرورتاً در شب تغذیه نميکنند. تجزیه و تحلیل محتویات روده خامه ماهي صید شده از محیط طبیعي نشان ميدهد که روده آن در هنگام صبح خالي بوده و اوج پر بودن معده در هنگام ظهر که فعالیت آنزیم گوارشي همچنین اکسیژن محلول در دمای آب در بالاترین حد خود ميباشد است. تغذیه در هنگام شب هنگامي صورت ميگیرد که اکسیژن محلول بیشتر از ppm 3 باشد. محتویات روده بعنوان درصدی از وزن بدن نسبت مستقیم با اکسیژن محلول و دمای آب دارد. در فیلیپین و در جاهای دیگر آسیا پرورش خامه ماهي وابسته به استفاده از دو غذای اساسي طبیعي لب لب (مخلوطي از جلبکهای سبزآبي – دیاتومه ها همراه بابي مهرگان کوچک و لمـوت )عمدتاً حاوی جلبکهای سبز رشته ای ميباشد. خامه ماهیان جوان 5.2 گرمي معادل 60 %وزن بدنشان در روز از جلبک های کف تغذیه نموده ، در حالیکه جوان های 100-300 گرمي نیاز به مقداری حدود 25 %وزن بدن خود نیازدارند. حدوداً مقدار 25000 کیلوگرم بر هکتار از جلبکهای کف نیاز 2000کیلوگرم خامه ماهي را تأمین ميکند. به منظور افزایش تولید لب لب در استخرها کوددهي انجام ميگیرد. همچنین افزایش سطح در جهت چسبیدن و رشد جلبکها از طریق شبکه های نایلوني و ساقه برنج انجام ميگیرد. سبوس برنج وغذای کنسانتره تجارتي بوسیله خامه ماهیان جوان در استخرها گرفته شده و مورد استفاده قرار ميگیرد.

تغذیه خامه ماهيان بالغ
گیاهان و جانوران پلانکتونی و کفزی هر دو در معده خامه ماهیان بالغ وجود دارند. نمونه هایي که در آبهای فیلیپین صید شده ا ند معده آنها دارای مقدار بیشتری زئوپلانکتون و لارو بچه ماهي جوان ازخانواده شگ ماهیان بوده است. معموال 1 یا 2 غذای غالب در روده وجود دارد که نشان ميدهد خامه ماهي بالغ از طریق شنا در میان توده های پلانکتوني و یا گروه های لارو ماهي غذای خود را بدست ميآورد. در بعضي مناطق مشاهده شده که خامه ماهیان بالغ همراه با توده های شناور پلانکتون از یک ناحیه به ناحیه دیگر در خلیج حرکت ميکند. همچنین گزارشاتي از چرای خامه ماهیان از روی سطوح صخره ها و همچنین جلبکهای شناور در دسترس ميباشد. بنابراین به طور کلي خامه ماهي بالغ شبیه خامه ماهیان جوان حالت فرصت طلبي دارند. خامه ماهیان بالغ ميتوانند در اسارت با استفاده از غذای کنسانتره تجارتي با 42 %پروتئین به میزان 1.5-2 درصد وزن بدن دو بار در روز تغذیه شوند. همچنین مشاهده شده است که خامه ماهیان بالغ غذای کنسانتره را از سیني غذا هم در روز و هم در شب ميگیرند اما عملا بیشتر در طي مدت روز این عمل انجام ميگیرد.

فيزیولوژی زیست محيطی خامه ماهی

خامه ماهی ها به طور قابل ملاحظه ای دارای قدرت تحمل تغییرات زیاد درجات شوری ميباشند،به استثنای دوران تخمریزی و مراحل اولیه لاروی آنها ميتوانند در مناطق مختلف از آبهای شیرین دریاچه ها تا خورهای فوق العاده شور یافت گردند. در استخرهای لب شور، تغییرات شوری معموال درطي فصل رشد دیده ميشود. به دلیل اینکه خامه ماهي به طور مشخصي با دامنه وسیعي از شوری مواجه ميگردد بسیاری از مطالعات فیزیولوژیک بر روی اثرات شوری متمرکز گردیده است. دامنه قابل تحمل شوری در طي 48 ساعت برای لاروهای خیلي جوان ppt 4-38 و برای لارو های 12 روزه بین ppt 0-70 است. نوزادان خامه ماهي را ميتوان به طور ناگهاني از شوری 30 ppt به ppt 0 منتقل نمود بدون اینکه تلـفاتي داشتـه باشد. ولي ماهیان جوان انگشت قد خواهند مرد شوری کشنده برای خامه ماهیان جوان 8 ±109 گزارش شده است. اما خامه ماهیان بالغ در آب خورهای فوق شور تا ppt 158 نیزمشاهده ميشوند .
دما
درجه حرارت روی میزان حلالیت اکسیژن در آب و در نتیجه تمام فرآیندها تأثیر ميگذارد وبنابراین بسیار مهم است. مطالعات کمي در ارتباط با اثرات درجه حرارت روی خامه ماهي انجام گرفته است. نوسانات درجه حرارت ميتواند به عنوان یک فاکتور معني دار در رشد خامه ماهي در استخرها ی بچه ماهي و پرورشي که کوچک یا کم عمق هستند عمل نماید. تخمهای خامه ماهیها نميتوانند دمای حدود 20 درجه سانتیگراد در طي حمل نقل توسط ظروف پلاستیکي را تحمل نمایند. حدود 65-70 درصد تخمها پس از حمل و نقل در دمای28 درجه سانتیگراد تفریخ ميشود و این در حالي است که کمتر از یک درصد تخمهای حمل شده در دمای 20 درجه سانتیگراد تفریخ ميشوند. حداکثر درجهحرارت قابل تحمل برای نوزادان خامه ماهي حدود 43 درجه سانتیگراد و برای خامه ماهیان جوان انگشت قد حدود 34 درجه سانتیگراد است حداقل دمای قابل تحمل بین 14-18 درجه سانتیگراد است. خامه ماهیان جوان قادرند که دمای 38-41 درجه سانتیگراد در استخرها و خورها را تحمل نمایند امانسبت به دمای پایین حساس هستند بطوریکه در دمای 15 درجه آرام و در13 درجه بي حس و در دمای 8.5 درجه خواهند مرد. درجه حرارت های مرگ آور برای خامه ماهیان جوان بیشتر از24.7 درجه سانتیگراد و کمتر از7.5 درجه سانتیگراد است
اکسيژن محلول
کمترین میزان اکسیژن که برای خامه ماهیان جوان مرگ آور است بین 0.1-0.3 میلي گرم در لیتر ا ست. هنگامیکه سطح اکسیژن به1 میلي گرم در لیتر کاهش ميیابد نشانه هایي از خفگي به چشم ميخورد و در غلظت حدود 0.1 میلي گرم در لیتر حدود 50 درصد خامه ماهیها خواهند مرد. خامه ماهیان در سطوح پایین اکسیژن که کفالها، تیالپیاها، میگوها و خرچنگها را ميکشد. ميتوانند زنده بمانند
PH
اپتیمم pH برای خامه ماهي حدود 8 است که pH آب دریا ميباشد. درصد بقای پایین نوزادان بعد از حدود 96 ساعت ذخیره سازی در تمام ترکیبات شوری و درجه حرارت هنگامیکه pH مساوی 5 است مشاهده ميگردد. بارندگی های سنگین که باعث افزایش میزان CO2 و کاهش عمل فتوسنتز ميگـردنـد ميتـوانـند pH را بـه میزان زیادی کاهش داده و باعث مرگ و میر انبوه خامه ماهیها گردند

استخرهای پرورشی خامه ماهی

استخر پرورشي بین 0.5 تا 2 هکتار وسعت دارند. ذخیره سازی در این استخرها در اندونزی با تراکم 500 قطعه در هکتار، در کشور فیلیپین 1000 قطعه در هکتار و در تایوان 3000 قطعه در هکتار صورت ميگیرد. بعضي از منابع میزان ذخیره سازی را تا 2 برابر مقادیر ذکر شده بیان نمودهاند ، دوره پرورش حدود 6 تا 8 ماه به طول ميانجامد که در پایان این دوره پرورش ماهیان بین350-500 گرم وزن دارند و قابل فروش ميباشند. درصد تلفات بین 20 تا 30 درصد خواهد بود .

خلاصه بررسی اقتصادی طرح تکثیر و پرورش خامه ماهی

ظرفیت تولید سالیانه : 5000 تن
نرخ برابری دلار : 14000 تومان
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 20 نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : 1.2 میلیارد تومان
ارزش ماشين آلات و تجهيزات : 300 میلیون تومان
نرخ بازده داخلی :32درصد

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: