طرح احداث بندر خشک

طرح احداث بندر خشک به‌عنوان یکی از مهم‌ترین پروژه‌های زیرساختی در حوزه حمل‌ونقل و لجستیک، یک فرصت سرمایه‌گذاری استراتژیک و بلندمدت محسوب می‌شود که نقش تعیین‌کننده‌ای در توسعه زنجیره تأمین و ایجاد هاب‌های پیشرفته لجستیکی در داخل کشور دارد. بندر خشک یک مرکز لجستیکی درون‌سرزمینی است که از طریق شبکه ریلی یا جاده‌ای به بنادر دریایی متصل شده و امکان تجمیع، تفکیک، فرآوری، ترخیص، ذخیره‌سازی و توزیع کالا را با سرعت بیشتر و هزینه کمتر فراهم می‌سازد. این ساختار هوشمند، نه‌تنها عملیات واردات و صادرات را تسهیل می‌کند بلکه به‌عنوان جایگزینی کارآمد برای بنادر ساحلی در مدیریت ازدحام و افزایش ظرفیت جریان کالا عمل می‌کند.

از منظر سرمایه‌گذاری، طرح احداث بندر خشک جذابیت بالایی دارد؛ زیرا این پروژه‌ها معمولاً در اراضی وسیع و در مجاورت کریدورهای اصلی حمل‌ونقل ایجاد می‌شوند و با تجهیزاتی مانند پایانه کانتینری، مراکز گمرکی، انبارهای تخصصی و محوطه‌های نگهداری کانتینر، ارزش افزوده عملیاتی و اقتصادی قابل‌توجهی ایجاد می‌کنند. رشد تجارت بین‌المللی، توسعه کریدورهای ترانزیتی و نیاز روزافزون صنایع به مراکز توزیع و انبارداری پیشرفته، تقاضا برای این نوع زیرساخت را به‌شکل چشمگیری افزایش داده است. در کنار این عوامل، تنوع منابع درآمدی شامل انبارداری، بارگیری و تخلیه، حمل‌ونقل ترکیبی، ترخیص کالا، خدمات ارزش‌افزوده و پشتیبانی لجستیکی یکپارچه، این پروژه را به گزینه‌ای کم‌ریسک و پرسود برای سرمایه‌گذاران تبدیل می‌کند.

بندر خشک تنها یک مرکز اتصال بنادر دریایی به شبکه داخلی نیست؛ بلکه یک راهکار بنیادین برای حل چالش‌های حمل‌ونقل ملی و پشتیبانی از صنایع بزرگ به شمار می‌آید. با توسعه کشتی‌های غول‌پیکر کانتینربر و افزایش حجم محموله‌ها، بنادر دریایی بیش از پیش با تراکم مواجه شده‌اند و نیاز به مراکز میانی مدرن ضروری‌تر شده است. بندر خشک با کاهش ازدحام بنادر، افزایش سرعت عملیات، تسهیل صادرات و مدیریت بهینه جریان کالا در کشور، نقش کلیدی در ارتقای کارایی لجستیک ملی ایفا می‌کند.

انتخاب محل احداث بندر خشک نیز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ عواملی مانند نزدیکی به صنایع مادر، ارزش اقتصادی زمین، اتصال مستقیم به راه‌آهن و شبکه بزرگراهی، و موقعیت در کریدورهای بین‌المللی از معیارهای اصلی ارزش‌گذاری این نوع پروژه‌ها محسوب می‌شوند. هرچه دسترسی و یکپارچگی شبکه حمل‌ونقل قوی‌تر باشد، احتمال تبدیل بندر خشک به یک هاب لجستیکی ملی یا منطقه‌ای افزایش می‌یابد.

در مجموع، سرمایه‌گذاری در طرح احداث بندر خشک علاوه بر کاهش هزینه‌های لجستیکی و افزایش سرعت گردش کالا، زمینه‌ساز توسعه صادرات، ارتقای بهره‌وری شبکه حمل‌ونقل، ایجاد ارزش‌افزوده برای صنایع و جذب سرمایه‌گذاری داخلی و خارجی است. بندر خشک به‌عنوان یکی از پروژه‌های آینده‌ساز صنعت لجستیک، یک گزینه ایده‌آل برای سرمایه‌گذاران بلندمدت، دولت‌ها و بخش خصوصی به‌منظور توسعه حمل‌ونقل ترکیبی و ایجاد مراکز لجستیکی پیشرفته در کشور به شمار می‌آید.

 

مزایای اقتصادی بندر خشک

کمک به توسعه اقتصادی از منطقه ساحلی
آشتی بین زیرساخت‌های حمل‌ونقل و عرضه مدیریت زنجیره‌ای
بهبود زنجیره تأمین، تدارکات
کاهش هزینه حمل‌ونقل
تغییر عملکرد توزیع از پایانه‌های بندر
کمک به ظرفیت‌های بندرها
افزودن ارزش به فعالان بازار

 

مفهوم بندر خشک

همان‌گونه که ذکر کردیم سیل روزافزون کالاهای کانتینری ورودی موجب ازدحام و تراکم بار در پایانه‌ها و درنتیجه ماندن کانتینرها در انبارها به مدت‌زمان‌های بسیار طولانی شده است. یکی از راه‌های زمینی که می‌توان از طریق آن بندرها اصلی را از چنین تراکم‌هایی رهانید، تغییر مسیرهای دریایی که از آن‌ها کشتی‌های اقیانوس‌پیما در هر قاره‌ای به چندین بندر مراجعه می‌کنند به این صورت است که تنها به یک بندر مرکزی مراجعه کنند درحالی‌که کشتی‌های بار رسانی به جابجایی بار میان بندرها کوچک‌تر بپردازند.
اما بندرها اصلی که به‌طور مجزا کار می‌کنند تنها به میزانی کانتینر وارد می‌کنند که ازلحاظ اقتصادی برایشان امکان‌پذیر باشد و اندازه و شکل مناطق پشت ساحلی بندر ازنظر آماری یا قانونی تعیین نشده بلکه با توجه به پیشرفت‌های فنّاوری، اقتصادی و اجتماعی از یک بندر تا بندر دیگر بی‌نهایت متفاوت است . ناتبوم و رودریگ سه نوع مناطق پشت ساحلی را تعریف می‌کنند: مناطق پشت ساحلی اقتصاد کلان، مناطق تأسیساتی، و مناطق تدارکاتی؛ و توضیح می‌دهند که هر یک از این مناطق تحت تأثیر ساختارهای محیطی و کارکردی پیچیده قرار می‌گیرند.

 

مزایای استفاده از بندر خشک

امکان افزایش خدمات بندر در منطقه‌ای داخلی
کاهش استفاده از اراضی ساحلی
افزایش کارایی حمل‌ونقل داخلی، حمل‌ونقل ریلی، حمل‌ونقل جاده‌ای و باربری بین شهری
افزایش سرمایه گذاری داخلی در صنعت حمل‌ونقل و باربری کالا
سرعت بخشیدن به توسعه اقتصاد، صنعت و تجارت و تأثیر مستقیم در توسعه ملی
کاهش آثار زیست‌محیطی

انواع بندر خشک

با توجه به اینکه گفته شد بندر خشک عملاً در فاصله‌ای دور از بندرها دریایی و ساحلی ایجاد می‌گردد، می‌توان سه نوع بندر خشک را در نظر گرفت. بندر نزدیک، بندر خشک میانی و بندر خشک دور. این طبقه‌بندی بر اساس موقعیت مکانی این بندرها صورت می‌گیرد.
دلیل طبقه‌بندی بندرها خشک چیست؟ در پاسخ به این سؤال می‌بایست به این نکته توجه کرد که در بستر موقعیت مکانی متفاوت یک بندر خشک، سیستم حمل‌ونقل کالا می‌تواند تغییر نماید. به‌عنوان‌مثال در بندرها خشک نزدیک می‌توان تنها با استفاده از حمل‌ونقل جاده‌ای کالا، استفاده از ماشین‌آلات معمولی همچون تریلی کفی، کامیونت، مسقف و چادری، بغل دار و … استفاده کرده و باربری کالا را انجام داد.
اما در بندرها میانی می‌توان از حمل‌ونقل ریلی بهره‌مند گردید. در مواردی حمل‌ونقل هوایی نیز در خدمت بندرها خشک قرارگرفته و در جابجایی کالا نقش ایفا می‌نمایند. بدیهی است در بندرها خشک دور از راه‌های ترکیبی حمل‌ونقل استفاده می‌گردد.

بندرهای خشک جهان

در روزگار کنونی کشورهای زیادی دارای بندرها خشک می‌باشند. نقش این بندرها در توسعه صنعت حمل‌ونقل کالا و به‌ویژه حمل‌ونقل کانتینری کالا برای این کشورها بسیار برجسته بوده است. کشورهایی نظیر ایالات‌متحده، برزیل و کانادا، اسپانیا، ایران، ایتالیا، آلمان، بلژیک، دانمارک، سوئد، فرانسه، فنلاند و هلند، استرالیا و زلاندنو همچنین کشورهایی نظیر امارات متحده عربی، پاکستان، فیلیپین و کامبوج، هندوستان و تانزانیا دارای بندرها خشک می‌باشند.

اهداف اجرای بندرهای خشک

مهم‌ترین اهداف اجرای بندرهای خشک را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد.
(1) افزایش خدمات بندر در یک منطقه داخلی کشور
(2) کاهش تقاضای نیاز به استفاده از اراضی حاشیه ساحل
(3) افزایش کارایی حمل‌ونقل
(4) بهبود وضعیت زیرساخت‌های مرتبط با حمل‌ونقل
(5) بهبود وضعیت مالی و اقتصادی
(6) افزایش سرمایه‌گذاری مستقیم کشورهای خارجی
(7) تسریع توسعه اقتصادی و یکپارچه‌سازی لجستیکی مناطق داخلی کشور
(8) بهبود فرایند توسعه پایدار
(9) کاهش آثار زیست‌محیطی

 

مناطق ویژه اقتصادی ایران و تغییر کاربری آن به بنادر خشک

همان‌طور که می‌دانیم محل استقرار بندرها خشک می‌بایست حداقل سه ویژگی را دارا باشد. نخست قابلیت دسترسی به آن آسان و اقتصادی باشد که در خشکی بهترین آن حمل‌ونقل ریلی است. ثانیاً در نزدیکی مراکز تولید قرارگرفته باشد و نهایتاً در مناطق خوشه‌های توزیع قرارگرفته باشد.
حال باوجود شرایط مساعد برخی از مناطق آزاد و ویژه کشور، پس از آشنایی با مبانی نظری آن و هدف از ایجاد آن، مناطقی را که مناسب به نظر می‌رسند با تغییر کاربری می‌توان به بندرها خشک تبدیل نمود، معرفی می‌گردند.
اما بندرها اصلی که به‌طور مجزا کار می‌کنند تنها به میزانی کانتینر وارد می‌کنند که ازلحاظ اقتصادی برایشان امکان‌پذیر باشد و اندازه و شکل مناطق پشت ساحلی بندر ازنظر آماری یا قانونی تعیین نشده بلکه با توجه به پیشرفت‌های فنّاوری، اقتصادی و اجتماعی از یک بندر تا بندر دیگر بی‌نهایت متفاوت است.
در داخل کشور هیچ‌گونه بندر خشک فعالی موجود نمی‌باشد، البته شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران که مسئولیت اداره و بهره‌برداری از شبکه راه‌آهن کشور را به عهده دارد، علاوه بر استفاده از امکانات مستقر در بندرها برای تبادل کالا از دریا به ریل، سه مرکز آپرین، شهید مطهری و سرخس را در محل ایستگاه‌های راه‌آهن برای تبادل کالا از جاده به ریل و برعکس در اختیار دارد.
پایانه آپرین: مدت‌هاست که نام ایستگاه آپرین و شرکت فعال در آن تایدواتر در مطبوعات ظاهر می‌شوند ولیکن تاکنون خبری دال برگشایش رسمی آن تحت عنوان به بندر خشک با ارائه کلیه خدمات یک بندر خشک مشاهده نشده است.
پایانه مرکزی آپرین در 21 کیلومتری جنوب غرب تهران در محل تقاطع محورهای شرق- غرب و شمال- جنوب راه‌آهن واقع‌شده و به چندین بزرگ‌راه دسترسی دارد. محوطه مرکز تبادل کالای آپرین، 700 هکتار وسعت دارد.
پایانه آپرین به‌عنوان یک بندر خشک امکان بالقوه تغذیه بازار مصرف شهر تهران و مناطق صنعتی اطراف آن را دارد. پایانه آپرین که در صورت شروع فعالیت رسمی‌اش در انواع بندرها خشک دور از ساحل طبقه‌بندی می‌شود، دارای منافع قابل‌توجهی خواهد بود. در صورت هم آهنگی با گمرک، کالاها پس از تخلیه و بارگیری در بندرها امام و شهید رجایی از طریق راه‌آهن به مقصد آپرین حمل خواهند شد و صاحبان کالا می‌توانند برای دریافت کالاهای خود به نحو مستقیم به آپرین مراجعه کنند.

پایانه شهید مطهری: ایستگاه شهید مطهری در 36 کیلومتری جنوب شهر مشهد، در محل انشعاب راه‌آهن مشهد از محور سرخس- رازی قرار دارد و به شبکه بزرگ‌راهی دسترسی دارد. مساحت محدوده ایستگاه شهید مطهری حدود 190 هکتار است. انبارها و تجهیزات ایستگاه مطهری توسط بخش خصوصی اداره می‌شود. امکان تخلیه و بارگیری انواع واگن مسقف، لبه‌بلند، لبه‌کوتاه، مخزن و فله‌بر در ایستگاه وجود دارد. میزان تخلیه بار ایستگاه در سال 1385 برابر 525 هزار تن و حجم صادرات 8/10 هزار تن بوده است. در ایستگاه مطهری تشکیلات گمرک نیز مستقر است.
پایانه سرخس: ایستگاه سرخس در 170 کیلومتری شمال شرق مشهد و 15 کیلومتری شهر سرخس در نقطه مرزی ایران و ترکمنستان قرار دارد. دسترسی مناسب به شبکه بزرگ‌راهی شرایط مناسبی را برای ترانزیت کالا به وجود آورده است به‌طوری‌که بالغ‌بر 88 درصد ترانزیت ریلی کشور از ایستگاه مزبور انجام می‌شود.
ایستگاه سرخس مجهز به سایت کانتینری و 42 هکتار فضای باز برای ذخیره کالاست. مجموعه خطوط و سوزنبانی ایستگاه سرخس شامل 36 کیلومتر خط معمولی، 8 کیلومتر خط عریض، 19 دستگاه سوزن عریض و 72 دستگاه سوزن معمولی است. در ادامه این بحث، عناوین مرتبط به‌طور تطبیقی زیرساخت‌های مرتبط با ایجاد بندرها خشک و حمل‌ونقل ترکیبی کانتینر در کشور موردبررسی قرارگرفته‌اند. پیش‌بینی‌شده که احداث آن‌ها کامل نشده است.

اجزای تشکیل‌دهنده بندر خشک

منطقه امن دارای درگاه برای ورود و خروج
انبارهای مسقف و باز مجزا شده برای واردات، صادرات و ترانس شیپمنت و برای کالاهای فسادپذیر، محمولات باارزش بالا، محصولات خطرناک شامل‌ ترکیبات پرخطر
تسهیلات انبارداری شامل انبارداری ضمانت دار گمرکی
تسهیلات ذخیره‌سازی و بازرسی، کنترل و نظارت گمرکی
تجهیزات مناسب تخلیه و بارگیری کانتینرها و محموله‌ها
راه‌های خدماتی و آسفالته داخلی برای استفاده در عملیات و منطقه جمع‌آوری
مکان مناسب جهت وقف ناوگان با فضای پارک کافی برای ناوگان باری
ساختمان اداری مطابق طرح‌های مصوب مندرج در موافقت اصولی برای گمرک و دیگر متقاضیان از قبیل فورواردر های بار، نمایندگی‌های کشتیرانی، ترخیص‌کارهای گمرکی، بانک‌ها و سایر خدمات مرتبط
سیستم‌های اطلاعات و ارتباطات شامل سیستم‌های الکترونیکی تبادل داده‌ها، اسکنرها و تجهیزات توزین ناوگان
در صورت لزوم، محوطه تعمیر کانتینر، ناوگان و تجهیزات

 

 

کارکردها و محورهای کلیدی بنادر خشک

کارکردها و وظایف کلیدی بنادر خشک را می‌توان در چهار محور خلاصه نمود.(طرح احداث بندر خشک)
انتقال کانتینر بین گونه‌های مختلف حمل شامل ریلی، جاده‌ای آبراه‌های داخلی به‌عنوان یک پایانه کانتینری چندوجهی
انجام سایر عملیات متعارف در پایانه‌های کانتینری بندری
انجام خدمات گمرکی
ارائه خدمات لجستیکی

خدمات بنادر خشک

علاوه بر خدمات پایه‌ای که بنادر خشک در پس‌کرانه ارائه می‌دهند، خدماتی نظیر موضوعات زیر ارائه می‌شوند.
انبار سازی کالا
نگهداری از کانتینرهای خالی
تعمیرات کانتینر
امور گمرکی و ترخیص
پشتیبانی کالا

اهداف راه‌اندازی بندر خشک

مهم‌ترین اهداف راه‌اندازی بنادر خشک را می‌توان در موارد زیر خلاصه کرد.
افزایش خدمات بندر در منطقه داخلی کشور
کاهش تقاضای نیاز به استفاده از اراضی حاشیه ساحل؛ افزایش کارایی حمل‌ونقل
بهبود وضعیت زیرساخت‌های مرتبط با حمل‌ونقل
بهبود وضعیت مالی و اقتصادی
افزایش سرمایه‌گذاری مستقیم کشورهای خارجی
تسریع توسعه اقتصادی و یکپارچه‌سازی لجستیکی مناطق داخلی کشور
بهبود فرایند توسعه پایدار
کاهش آثار زیست‌محیطی

مزایای راه‌اندازی بنادر خشک

مهم‌ترین مزایایی را که از راه‌اندازی بنادر خشک حاصل می‌شوند را می‌توان در عبارات زیر برشمرد:
کاهش کلی هزینه های حمل‌ونقل
ترغیب به استفاده از راه‌آهن به‌جای استفاده از جاده و درنتیجه کاهش خسارت به محیط‌زیست
تقویت وضعیت بنادر در زنجیره‌های حمل‌ونقل
تقویت راهکارهای ترکیبی حمل و نقل
افزایش جریان‌های کالا
کاربری بهینه از ظرفیت‌های موجود
کاهش نیاز به خرید اراضی گران‌قیمت در نواحی شهری حاشیه‌ای بندری
احتمال کاهش قابل‌توجه گره‌های ترافیکی در معابر شهری و دروازه‌ای، ه علت انتقال شیوه‌ی حمل و نقل جاده‌ای به ریلی
کاهش مشکلات محیط‌زیست در شهرهای ساحلی
یکپارچگی محوطه‌های بندری با شهرها
بهبود در جریان ثبت داده‌ها و جمع‌آوری آمار و اطلاعات
افزایش قابلیت برنامه‌ریزی و زمان‌بندی ارسال و حمل کالا
توسعه نواحی داخلی کشور و ایجاد فرصت‌های مختلف شغلی، به‌ویژه در کشورهای توسعه‌نیافته
احتمال افزایش سرعت مراحل گمرکی برای کالاهای حمل شده به وسیله‌ی احداث بنادر خشک مجهز به خدمات گمرکی.

بنادر خشک دور از ساحل

بنادر خشک دور متداول‌ترین نوع بنادر خشک هستند و در مقایسه با انواع دیگر تاریخچه طولانی‌تری دارد. دلیل عمده استفاده از این نوع بنادر خشک صرفاً این است که به دلیل فاصله و حجم کالاهای ورودی از چشم‌انداز هزینه‌های مصرفی راه‌آهن روش حمل‌ونقل مناسب‌تری به نظر می‌رسد.

بنادر خشک بافاصله متوسط از ساحل

بنادر خشک بافاصله متوسط از ساحل، در فاصله‌ای از بندرواقع شده‌اند که معمولاً از حمل‌ونقل جاده‌ای برخوردارند. این نوع از بنادر خشک در فاصله مشخصی از بندر ساحلی قرار می‌گیرد، و از طریق دسترسی جاده‌ای، به مراکز تولید و جذب کالای بسیاری
متصل است. این نوع بندر خشک به‌عنوان کی محل تلاقی خدمات مختلف ریلی و بخشی از وظایف اداری و فنی بندر ساحلی ) به‌عنوان نمونه پویش‌گرهای مجهز به اشعه ایکس به‌منظور واحدهای ایمنی و بازرسی گمرکی است.

بنادر خشک نزدیک به ساحل

یک‌راه دیگر این است که یک بندر خشک نزدیک در حاشیه بندردریایی را مطرح کرد. این بندر خشک نزدیک حمل‌ونقل جاده‌ای را از کشتی‌های باربری و به‌سوی آن‌ها در خارج از محدوده شهر استحکام بخشیده و با ارائه خدمات خطوط راه‌آهن به بندر، از تراکم ترافیکی در خیابان‌ها و مدخل‌های بنادر می‌کاهند.(طرح احداث بندر خشک)
این نوع بنادر خشک محل تلاقی مسیرهای جاده‌ای بسیاری از مراکز تولید و جذب کالا در خارج از شهر ساحلی مذکور و همچنین مسیر ریلی ویژه به بندر بدون استفاده از معابر شهری و اخلال در عملکرد آن‌ها است.
محل استقرار بنادر خشک باید حداقل سه ویژگی را دارا باشد.
نخست قابلیت دسترسی به آن آسان و اقتصادی باشد که در خشکی بهترین آن حمل‌ونقل ریلی است
ثانیاً در نزدیکی مراکز تولید قرارگرفته باشد
نهایتاً در مناطق خوشه‌های توزیع قرارگرفته باشد

چرخه مطلوب بندر خشک

چرخه مطلوب ایجاد بندر خشک باید بین چهار آیتم لینک قوی و تأثیرگذار ایجاد نماید. این چهار حلقه عبارت‌اند از:
1. سرمایه‌گذاری در صنایع لجستیکی، تولیدی، کشاورزی و خدمات
2. توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقلی و تشویق سرمایه‌گذاری به این منظور
3. توسعه حمل‌ونقل چندوجهی
4. کاهش هزینه‌های حمل‌ونقل و ترانزیت کالا

عوامل مؤثر در تعیین محل احداث بندر خشک

با توجه به عوامل مؤثر در تعیین محل احداث بندر خشک، موارد زیر ارائه‌شده است
جریان‌های ترافیکی بین مراکز تولید، مصرف و بنادر
زیرساخت‌های حمل‌ونقلی در مجاورت محل
شیوه‌های حمل‌ونقلی در دسترس و ظرفیت‌های شبک
خدمات مرتبط با حمل‌ونقل کمکی موجود در مجاورت محل
کاهش احتمالی در تن- کیلومتر در حمل‌ونقل جاده‌ای، با معرفی بندر خشک
عملکردهای جاری بندر خشک، مانند: حمل‌ونقل جاده‌ای، ذخیره‌ی واگن‌های کانتینری خالی، ترخیص گمرکی کالاهای انتقال یافته و غیره
گستره توسعه مکان اجرای پروژه در آینده

خط آهن و بندر خشک

یکی از معیارهای مهم برای احداث بندر خشک، دسترسی آسان و اتصال به خط آهن ملی در یک کشور است. ازآنجایی‌که بندر خشک مجموعه‌ای از حمل‌ونقل دریایی، زمینی و ریلی است؛ بنابراین مکانی که متصل به خط آهن باشد، بهترین نقطه برای احداث بندر خشک است.(طرح احداث بندر خشک)
درواقع باید مکانی انتخاب شود که هزینه‌های حمل‌ونقل را به حداقل ممکن برساند. به‌بیان‌دیگر باید گفت ماهیت بندر خشک، کاهش هزینه حمل‌ونقل و ترانزیت کالا است.

محتوای مطالعه‌ی امکان‌سنجی یک بندر خشک

مطالعه‌ی امکان‌سنجی درزمینهٔ ی بندر خشک، باید بر شاخص‌های زیر تمرکز یابد:
تعیین یا شناسایی بهترین راه‌حل بر اساس شرایط/طراحیبازار موجود.
آیا ایجاد ارزش‌افزوده، با توسعه بندر خشک در منطقه مورد نظر، امکان‌پذیر است؟
مکان‌یابی بهترین گزینه‌ها به لحاظ برخورداری از توانمندی‌های فنی و مدنظر قرار دادن قابلیت‌های توسعه فنی.
تعیین موقعیت شرایط اداری و اقتصادی که از اجرا و توسعه پروژه بندر خشک ممانعت به عمل می‌آورند.
طراحی تمهیدات و اقدامات مرتبط با قوانین و مقررات دولتی، که موانع را از پیشروی برمی‌دارند. این امر، ممکن است شاخص‌های زیر را در برگیرد: ساختار مالیاتی، کمک‌های اعطایی، بلاعوض به بنادر خشک، مساعدت فنی، معرفی ICT و غیره.

مالکیت بنادر خشک

لازم نیست که بنادر خشک، الزاماً در تملک بخش دولتی باشد. در واقع به لحاظ محدودیت‌های مالی دولت‌ها چه‌بسا بهتر است زمینه مشارکت جدی بخش خصوصی در این حوزه فراهم آید.

چک‌لیست ضوابط احداث بندر خشک

(بر اساس آیین‌نامه اجرایی)

1. ضوابط متقاضی (سرمایه‌گذار)

• داشتن توان مالی کافی برای احداث و بهره‌برداری از بندر خشک
• داشتن دانش و تجربه مرتبط در حوزه‌های:
  • لجستیک
  • حمل‌ونقل
  • مدیریت زیرساخت
• امکان به‌کارگیری تیم فنی و مهندسی متخصص برای:
  • طراحی
  • اجرا
  • بهره‌برداری
• معرفی مدیر بندر خشک و دریافت تأییدیه از کارگروه بنادر خشک

2. اخذ مجوزها

• ارائه درخواست رسمی احداث بندر خشک به دبیرخانه کارگروه بنادر خشک
• ارائه طرح توجیهی فنی، اقتصادی و مالی پروژه
• دریافت موافقت اصولی از کارگروه بنادر خشک
• اخذ مجوزهای لازم از دستگاه‌های ذی‌ربط، از جمله:
  • گمرک
  • راه‌آهن
  • راهداری و حمل‌ونقل جاده‌ای
  • سایر نهادهای مرتبط

3. الزامات مکان‌یابی

• دسترسی مناسب به شبکه ریلی کشور
• دسترسی مناسب به شبکه راه‌های شریانی و جاده‌ای
• قرارگیری در مسیر کریدورهای حمل‌ونقل کالا
• نزدیکی به مراکز عمده تولید کالا
• نزدیکی به مراکز عمده مصرف کالا
• دسترسی مناسب به بنادر دریایی یا مرزهای تجاری کشور
• امکان اتصال به سیستم حمل‌ونقل ترکیبی (ریلی و جاده‌ای)
• ترجیحاً قرارگیری در:
  • مناطق ویژه اقتصادی یا
  • مناطق آزاد

  یا نزدیکی به آن‌ها

4. الزامات زمین و محوطه

• تملک زمین یا داشتن قرارداد اجاره معتبر برای محل احداث
• پیش‌بینی امکان توسعه آتی پروژه در طرح و جانمایی
• طراحی محوطه عملیاتی مناسب برای:
  • کانتینر
  • بار عمومی

5. الزامات زیرساختی

• ایجاد اتصال ریلی به شبکه راه‌آهن
• ایجاد دسترسی مناسب جاده‌ای برای تردد کامیون‌ها
• ایجاد محوطه تخلیه و بارگیری کالا
• ایجاد انبارهای سرپوشیده و روباز
• ایجاد محوطه دپوی کانتینر
• تأمین و ایجاد زیرساخت‌های تأسیساتی شامل:
  • آب
  • برق
  • گاز
  • مخابرات

6. فضاها و تأسیسات موردنیاز

• ساختمان‌های اداری و مدیریتی
• ساختمان گمرک و فضای تشریفات گمرکی
• ساختمان‌های خدماتی و رفاهی (پرسنل و مراجعین)
• سوله‌ها و انبارهای نگهداری کالا
• فضای قرنطینه کالاهای خاص (در صورت نیاز قوانین تخصصی)
• فضاهای موردنیاز برای:
  • بانک
  • بیمه
  • سایر خدمات مالی و پشتیبان

7. الزامات عملیاتی

• امکان تخلیه و بارگیری بین ریل و جاده
• امکان انبارش موقت کالا و کانتینر
• امکان انجام تشریفات گمرکی واردات و صادرات در محل بندر خشک
• ارائه خدمات لجستیکی و پشتیبانی حمل‌ونقل (ترانشیپ، بسته‌بندی، برچسب‌گذاری و …)

8. الزامات مدیریتی و نظارتی

• ارائه گزارش‌های دوره‌ای پیشرفت پروژه به کارگروه بنادر خشک
• رعایت کامل مقررات فنی، ایمنی و استانداردهای عملیاتی
• هماهنگی مستمر با سازمان‌ها و نهادهای مستقر در بندر خشک

9. محدودیت‌های حقوقی

• عدم واگذاری اراضی یا تأسیسات بندر خشک به غیر
• امکان واگذاری فقط در صورت:
  • پیش‌بینی صریح در طرح سرمایه‌گذاری
  • یا اخذ موافقت کتبی کارگروه بنادر خشک

 

فضای مورد لزوم برای احداث بندر خشک در ایران

زمین موردنیاز برای احداث بندر خشک بر اساس لزوم استفاده از فضاهای قانونی در خصوص احداث مواردی از قبیل فضاهای اداری، رفاهی، انبار، گمرکات، قرنطینه، سوله‌ها، محوطه‌سازی و ساختمان تأسیسات و سایر فضاهای موردنیاز برای ایجاد یک بندر خشک حداقل می‌بایست، یکصد ۱۰۰ هکتار باشد تا ضمن وجود فضا برای کلیه اقدامات مورد لزوم، نسبت به توسعه آن در فازهای بعدی نیز قابلیت‌های لازم را دارا باشد. تأیید متراژ زمین و یا محوطه موردنیاز برای هر فعالیت و بخش در تشکیلات یک بندر خشک بر اساس استاندارد قانونی تعریف‌شده برای هریک از آن‌ها بوده و واحدهای فنی و زیربنایی مربوطه سرمایه پذیر مکلف به بررسی و تائید و یا عدم تائید اطلاعات مربوطه که از طرف سرمایه‌گذار اعلام می‌گردد) بسته به متراژ و حجم و اندازه بندر خشک موردنظر می‌باشد.

نتیجه‌گیری

امروزه هم چنان اکثر میزان تردد کالا به‌وسیله حمل‌ونقل دریایی در دنیا انجام می‌شود. از سویی دیگر استفاده از کانتینر نیز در کل دنیا افزایش قابل‌توجهی یافته است. هم‌چنین با توسعه بندرها و قابلیت پهلوگیری کشتی‌های بزرگ حامل کانتینر حجم قابل‌توجهی از کالا به بندرها سرازیر می‌شود.
مفهوم بندرها خشک که با توجه به اهداف انتخاب و مزایای مختلف آن راه‌کار مناسبی در مواجهه با مشکلات ناشی از تراکم ترافیک بندرها و هم‌چنین ارائه سایر خدمات بندر در خارج از آن می‌باشد، گزینه مناسبی به‌منظور ارتقا سطح حمل‌ونقل دریایی کشور در مقایسه با کشورهای همسایه می‌باشد و از سویی دیگر موجب توسعه و سرمایه‌گذاری در بخش حمل‌ونقل ریلی خواهد شد.
مزایای دیگر آن نظیر تأثیرات زیست‌محیطی نیز مفید فایده خواهد بود. به‌طور اصولی ایجاد بندرها خشک به کاهش فاصله موجود در بین شیوه‌های حمل‌ونقل جاده‌ای و ریلی منجر می‌شود. بندرها خشک نقش مهمی در توسعه لجستیک، حمل‌ونقل کالا و منطقه قرارگیری آن ایفا می‌کنند.
اگرچه ایجاد بندر خشک در پس‌کرانه یک یا چندین بندر ساحلی می‌تواند مزایای متعددی را برای فعالین مرتبط در پی داشته باشد ولیکن نباید درزمینهٔ مزایای آن اغراق شود زیرا عملکرد آن وابسته به زیرساخت‌های موجود، ساختارهای سازمانی، مقررات، ملزومات و وضعیت مشتریان و صاحبان کالا می‌باشد.(طرح احداث بندر خشک)
نکات مهمی که در مسیر اجرایی بندرها خشک در کشور مطرح می‌باشند، شامل تدوین مقررات جامع، انتخاب نوع مناسب از بندرها خشک، ارائه خدمات رفاهی و تفریحی، مسائل مهم مرتبط با حمایت مسئولین و نهادهای دولتی، مشارکت و سرمایه‌گذاری بخش‌های دولتی و خصوصی، هم آهنگی در میان نهادهای مختلف درزمینهٔ سیاست‌گذاری در ابعاد محلی، منطقه‌ای و ملی، تهیه بانک‌های آماری هم آهنگ به‌منظور انجام فرایندهای تصمیم‌گیری و مکان‌یابی، رفع مشکلات اداری و بوروکراسی، بازنگری مقررات موجود، حذف و بازنگری برخی و تصویب مقررات جدید می‌باشند.
بدیهی است که توجه به موارد مذکور و اجرا نمودن آن‌ها موجب تسریع روند ایجاد بندرها خشک و هم‌چنین حمل‌ونقل ترکیبی در کشور خواهد گردید.

پیش بینی وضعیت سرمایه گذاری طرح احداث بندر خشک

نرخ برابری دلار : 170000 تومان
مساحت زمین موردنیاز : 130000 مترمربع
زیربنای کل : 37000 مترمربع
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز : 104 نفر
میزان سرمایه گذاری ثابت : 800 میلیارد تومان (7.5 میلیون دلار)
ارزش ماشين آلات و تجهيزات : 280 میلیارد تومان (1.7 میلیون دلار)
نرخ بازده داخلی در سال مبنا : 31 درصد

 

 

درصورت تمايل به اين مطلب امتياز دهيد: