طرح احداث تیرپارک

محل توقف و پارک کامیون‌ها در راه‌های بین شهری است که استانداردهای مخصوص دارد و توسط بخش خصوصی و با اخذ مجوز از سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرد. تیر پارک‌ها معمولا به جز خدمات پارکینگ خودرو، خدمات رفاهی دیگری را نیز به کاربران ارائه می‌دهند؛ از جمله جایگاه سوخت، سرویس بهداشتی، نمازخانه، رستوران، فست فود، استراحتگاه، مهمانسرا، هتل، چایخانه، کافی شاپ، امنیت یا حفاظت فیزیکی، درمانگاه، خرده فروشی و ….
تیرپارک‌ها معمولا در مسیرهای ترانزیتی احداث می‌شوند که از تردد بالایی از کامیون‌ها برخوردارند.
تیر پارک‌ها تحت عناوین مختلفی شناخته می‌شوند، مانند مجتمع خدماتی رفاهی بین راهی، توقفگاه کامیون، truckstop ،TruckParking و ….
جهت برنامه ریزی هماهنگی و ساخت تیر پاک ها ویژگی های مجتمع های و تیر پارک ها در غالب سه عنوان نظام استقرار سطح و نظام مالکیت آنها به شرح زیر مورد بررسی قرار می گیرد.

 ۱ – نظام استقرار تیر پارک

بررسی های انجام شده نشان می دهد که مجتمع های خدماتی – رفاهی در اتوبانها و جاده های اصلی و تیر پارک ها در مسیرهای ترانزیت اعم از اتوبان یا جاده اصلی ساخته می شوند بر اساس برنامه ها وطرح های تهیه شده موجود در اتوبانها و جاده های اصلی در شکل درجه ۱- درجه ۲ و درجه ۳ ساخته خواهند شد.
تعداد معدودی از مجتمع های خدماتی – رفاهی موجود در حاشیه بزرگراه ها و آزاد راههای کشور بر اساس مکانهای از قبل تعیین شده در زمان ساخت بزرگراهها احداث شده اند و تعداد بیشتری از آنها نیز به تبع گرایشهای موجود توقف بین راهی رانندگان وسایل نقلیه ساخته شده اند بدین علت نظم خاصی از نظر فاصله مکانی و زمانی دسترسی به آنها وجود ندارد.
بررسی ها نشان می دهد که در حال حاضر مجتمع های خدماتی – رفاهی ساخته شده در کور عمدتاًَ از نوع درجه ۳ هستند که بصورت منفرد یا بعضاً مقابل هم در طرفین جاده های اصلی و بزرگراه هها قرار گرفته اند. مجتمع های خدماتی – رفاهی درجه ۲ نیز در بزرگراهها و جاده های اصلی احداث می شوند. این مجتمع ها در جاده های اصلی در یک طرف و در بزرگ و در بزرگ راهها اغلب در دو طرف طراحی یا ساخته شده اند.
احداث مجتمع های خدماتی – رفاهی در محدوده قانونی طرح های هادی و جامع شهرها باید در چارچوب ضوابط سازمان حمل و نقل و پایانه های کشور و شهرداری انجام شود اما ساخت آنها در امتداد جاده ها از محدوده قانونی شهرها و روستاها تنها بر اساس ضوابط سازمان حمل و نقل و پایانه های کشور انجام می گیرد. مهم ترین معیارهایی که هم اکنون برای انتخاب محل مجتمع مورد توجه هستند عبارت است از: حجم تردد، رعایت اصول ایمنی جاده امکان تامین آب و برق، هموار بودن زمین، رعایت فاصله مناسب از مجتمع های دیگر واقع نبودن زمین در معرض خطرات طبیعی نظیر سیل و نظایر اینهاست. تیر پارک ها نیز در مسیر برخی جاده های ترانزیت و بر اساس گرایش های توقف بین راهی، مکان یابی احداث شده اند. این تیر پارکها برای توقف کامیون های ترانزیت خارجی و استفاده رانندگان از خدمات موجود در آنها ساخته شده اند، استقرار تیر پارک ها در جاده های ترانزیتی تابع نظم خاصی از نظر قرارگیری نسبت به یکدیگر نیست، به عنوان مثال، فاصله تیر پارک ها بازرگان تا ایواغلی۱۲۰ کیلومتر، ایواغلی تا تبریز ۱۲۵ کیلومتر، و تبریز تا سرچشم ۲۴۵ کیلومتر در نظر گرفته شده است.
تیر پارک ها دارای فرم مستطیل یا مربع هستند و در یک طرف جاده ترانزیت احداث می شوند که معمولا با دیوار و سیم خاردار از اطراف جدا می گردند. یکی از مهمترین معیارهای در نظر گرفته شده برای مکان یابی تیر پارک ها در جاده های ترانزیت، حجم تردد ترانزیت های خارجی است. بطوری که در حال حاضر تمام تیر پارک ها، در بخش تمامی کشور که تعداد قابل توجهی از کامیونهای خارجی در آن تردد می نمایند احداث یا مکان یابی شده اند.
علاوه بر آن معیارهایی چون گرایش های تردد بین راهی، ایمنی جاده، تامین آب و برق، زمین هموار، نبود موانع طبیعی و نظایر اینها در مکان یابی تیر پارک ها موثرند.

 ۲ – سطح و نظام عملکردی تیر پارک ها

مجتمع های خدماتی – رفاهی درجه ۱ بر اساس طراحی های انجام شده تا کنون در مساحتی بین ۴ الی ۱۲ هکتار و در یک طرف جاده های اصلی پر تردد ساخته شده و یا می شوند. این مجتمع ها از خدمات رفاهی متعددی نظیر رستوران، تعمیرگاه، تعویض روغن، پنچرگیری، کارواش، پمپ سوخت، سرویس بهداشتی، مسجد، فروشگاه کوچک و بزرگ، بانک نمایندگی بیمه، مخابرات، فضای سبز، خوابگاه یا مجموعه ساختمانهای ویلایی، پارکینگ و نظایر اینها را برای ارائه خدمات به وسایل نقلیه داخلی و خارجی برخودارند. در این مجتمع ها فضای پارکینگ خودروهای سبک و (سواری و وانت) و سنگین (کامیون، اتوبوس، و تریلر) تفکیک شده است. فضای پارکینگ در مرحله این مجتمع ها آسفالت است و تعیین مجتمع با دیوار صورت می گیرد.
در حال حاضر مجتمع های خدماتی – رفاهی درجه ۲ در مساحتی بین ۵/۱ تا ۴ هکتار در جوار اتوبانها و جاده های اصلی احداث می شوند. این مجتمع ها امکانات و خدمات محدودتری نسبت به مجتمع های درجه ۱ دارند. امکانات پیش بینی شده برای این مجتمع ها شامل جایگاه سوخت، سالن غذا خوری مسجد یا نمازخانه، سرویس بهداشتی، چایخانه سنتی، بوفه، فروشگاه، واحد اطلاع رسانی سفر تعمیرگاه و وسایل نقلیه سبک و سنگین فضای بازی برای کودکان و نوجوانان، شعبه پست و مخابرات، پارکینگ سواری، اتوبوس و کامیون و فضای سبز است. فضای پارکینگ و محوطه این مجتمع های آسفالت است و مجتمع با دیوار یا دیوار و نرده از اطراف تفکیک شده است.
مجتمع های خدماتی – رفاهی درجه ۳ نیز عمدتا در جاده های اصلی و با توجه به گرایش های موجود توقف بین راهی رانندگان و با تبدیل پمپ های سوخت به این گونه مجتمع های ایجاد می شوند و بدین علت نظم خاصی را نظر فاصله مکانی زمانی ندارند. این مجتمع ها در مساحتی بین ۷/۰ الی ۲/۱ هکتار ایجاد می شوند. امکانات این مجتمع ها شامل جایگاه سوخت، تعمیرگاه، فروشگاه، بوفه، نمازخانه، سرویس بهداشتی، پارکینگ و فضای سبز است. توقف رانندگان و مسافران خارجی در این مجتمع ها محدودیتی ندارد و آنها می توانند از خدمات موجود استفاده کنند.
محوطه سازی و تفکیک فضای این مجتمع ها مشبه شیوه مجتمع های خدماتی – رفاهی درجه ۱ است. تیر پارک ها نیز تا کنون در جاده های ترانزیتی که دارای حجم بالای تردد کامیون خارجی هستند احداث شده و ارائه خدمات مورد نیاز رانندگان اینگونه وسایل نقلیه در آنها پیش بینی گریده است. مساحت تیر پارک ها در حال حاضر بین ۵/۰ الی ۳ هکتار است و امکانات پیش بینی شده در آنها شامل سرویس بهداشتی، نمازخانه، سوپر مارکت یا بوفه، خوابگاه و پارکینگ است. البته در برخی از آنها تیر پارک با مجتمع درجه ۳ ترکیب شده، خدمات رفاهی بیشتر است. در این نوع مجتمع- تیر پارک ها (مجتمع های دو منظوره)، فضای پارکینگ تیر پارک از مجتمع خدماتی – رفاهی مجزا است لکن، دیگر قسمت ها بطور مشترک مورد استفاده قرار می گیرد. در حال حاضر، به علت نبود شبکه تیر پارک ها در مسیر ترانزیت، کنتری در مورد پروانه عبور و سرعت و ساعت کامیونهای خارجی در آنها نمی گیرد و الزامی نیز برای توقف شبانه رانندگان وسایل نقلیه خارجی در تیر پارک ها وجود ندارد، بدین ترتیب می توان گفت که رانندگان وسایل نقلیه خارجی می توانند به اختیار خود از امکانات خدماتی موجود در مجتمع های خدماتی – رفاهی یا تیر پارک ها استفاده کنند.

 ۳ – نظام مالکیت تیر پارک ها

در حال حاضر سازمان حمل و نقل و پایانه های کشور متولی قانونی برنامه ریزی و هماهنگی احداث مجتمع های خدماتی – رفاهی و تیر پارک ها است. این سازمان ساخت و بهره برداری تعدادی از مجتمع های خدماتی – رفاه و قریب به اتفاق تیر پارک ها را انجا می دهد. علاوه بر این، این سازمان از روش های زیر برای مشارکت بخش عمومی و تیر پارک ها استفاده می کنند.
تملک زمین توسط سازمان و سرمایه گذاران ساخت مجتمع خدماتی – رفاهی یا تیر پارک- مجتمع – به وسیله سرمایه گذار بخش غیر دولتی.
تملک زمین و احداث برخی عناصر مانند مسجد و سرویس بهداشتی توسط سازمان و اقدام به واگذاری آن به بخش خصوصی یا عمومی برای ساخت دیگر عناصر مورد نیاز و بهره برداری از مجتمع یا تیر پارک.
واگذاری امیتاز سرقفلی یا اجاره داددن برخی از عناصر خدماتی موجود در مجتمع ها و تیر پارک های احداث شده توسط سازمان.
صدور موافقت اصولی جهت تملک زمین به وسیله بخش خصوصی و ساخت مجتمع.
ارائه مشاوره فنی و حمایت های مالی از بخش غیر دولتی در قالب تسیهلات بانکی.
بر اساس بررسی های انجام شده، سازمان حمل و نقل و پایانه های کشور، طرح هایی را برای تسهیل مشارکت بخش خصوصی و عمومی در احداث و بهره برداری از مجتمع های خدماتی – رفاهی و تیر پارک ها در دستور کار دارد که پیش بینی می شود با تهیه و اجرای این طرح ها، روند احداث مجتمع ها و تیر پارک ها تسریع گردد.
مداخله در هر موضوع یا پدیده در جهت نظام بخشی به آن باید بر پایه انگیزه ای از رشد و توسعه استوار گردد. در چنین حالتی می توان تصویری از یک پدیده یا موضوع بدست داد که اجزای آن در تناسب اب هدفمندی مشخص، بصورت یک کل منسجم، از تحرکی مناسب برخوردار باشند. تحرکی که متعادل که کل و اجزاء را در بر گرفته و آنها را با زمان و مکان هم سو کند. با تحقق این امور است که می توان گفت: پدیده، کثرتی است هدفمند که قاعده تحول و تکامل بر تمامی ابعاد آن حاکمیت دارد. کلیتی یکپارچه که اجزاء آن متعادل بوده و در قلمروهای معینی به خود معنا می بخشد. در چارچوب این بینش، سیستم حمل و نقل جاده ای، مجموعه ای است واحد که اجزاء باید در یک کلیت منسجم، نظام یابد.

این کل در جهت گیری تحرکی شایسته نیازمند پیروی از اصول زیر است:

الف: اصل وحدت و کثرت: این اصل بر کثرت و تنوع اجزای سیستم حمل و نقل جاده ای (مسافر، سفر، راه و وسیله نقلیه) و ترکیب آنها در قالب مجموعه ای یکپارچه دلالت دارد .
مجموعه ای که اجزای آن کاملاً باید در نسبت به اهداف توسعه ای وحدت یابد.

ب: اصل تحول و تکامل: این اصل به همراهی اجزای سیستم نسبت به زمان دلالت دارد. به عبارت دیگر، چارچوب این اصل، ارتقاء کمی و کیفی اجزاء سیستم امری اجتناب ناپذیر اتس.
عدم همراهی یا تحول هر یک از اجزاء با شرایط زمانی تحرک طبیعی مجموعه را بر هم زده و ناکارآیی آن را موجب می شود.

ج- اصل تعادل و تمایز: این اصل به رشد و توسعه متوازن اجزای یک کل و نیز تعریف قلمرو عمل هر یک از اجزاء سیستم در محدوده خالص دلات دارد. وجوهی که منجر به تکوین کلیتی متعادل و هویتی کارآمد برای اجزاء می گردد. با پیروی از این اصول می توان هر نوع برخورد با سیستم حمل و نقل جاده ای را در قالب کلیتی منسجم- معنا کرد. برخوردهایی که ماهیت توسعه ای داشته و دامنه تاثیر آن به ابعاد اجتماعی فرهنگی و اقتصادی کشیده می شود. امروزه حمل و نقل جاده ای به عنوان یک مجموعه، در جهت ارتقاء کیفی خود نیازمند ترکیب، عنصر خدماتی (مجتمع خدماتی – رفاهی و تیر پارک) است. با تزریق این عنصر، مجموعه در اجزاء، وسعت می یابد و در نسبت با زمان در شرایط بهتری قرار می گیردذ. ضرورت ترکیب این عنصر در مجموعه، عامل پویایی از نقش هایی ناشی می شود که این عنصر با ذاتاً از ان برخوردار بوده و در مجموعه نیز در اشکال زیر ایفای نقش خواهد کرد.
نخست آنکه در نسبت به با وسیله نقلیه و مسافر تامین کننده را دارد. به عبارتی تامین نیازهای وسیله نقلیه و نیازهای مادی و روحی مسافران از عواملی است که به سفر اهمیت می بخشد.
دوم آنکه در نسبت با سفر با عنصر تسهیل کننده و ترغیب کننده به شمار می رود. نظام دهی مناسب خدمات رفی در حد فاصل مبادی و مقاصد موجب می شود که در نظام حمل و نقل جاده ای سفرهای با ماهیت مختلف اقتصادی و اجتماعی – فرهنگی تسهیل شده و رغبت بیشتری برای انجام سفر به وجود می آید.
سوم آنکه در نسبت با مسافر می تواند نقش توسعه ای را موجب شود تراکم و تمرکز مسافران در سطوح بین المللی ملی و ناحیه ای در این مجتمع ها موجب تعاملات اجتماعی بین جوامع انسانی می شود که به نوبه خود می تواند پیامدهای نسبی اجتماعی و فرهنگی مناسبی را به دنبال داشته باشد.

جهت دانلود مراحل صدور موافقت نامه اصولی احداث تیرپارک ها و شهرک های حمل و نقلی اینجا کلیک کنید

پیش بینی وضعیت سرمایه گذاری طرح احداث تیرپارک

نرخ برابری دلار: ۳۰۰۰۰ تومان
مساحت زمین موردنیاز: ۶ هکتار
زیربنای کل: ۲۰۰۰ مترمربع
تعداد نیروی انسانی مورد نیاز: ۱۵ نفر
میزان سرمایه گذاری ثاب : ۲۶ میلیارد تومان (بدون احتساب هزینه زمین)
نرخ بازده داخلی در سال مینا: ۲۳ درصد



درصورت تمایل به این مطلب امتیاز دهید:

۵/۵ - (۵ امتیاز)